Кіріспе

Бильярд ойыны

Бір қалта – бильярд ойыны. Бұл ойында әр ойыншыға бір ғана қалта қолданылады, бильярд үстелінде ойналатын басқа ойындардан өзгеше, онда кез келген қалтаға ұпай жинау үшін доп салуға болады. Ойынның мақсаты – ұпай жинау. Ойыншы кез келген допты өз белгіленген қалтасына салып, ұпай алады. Жеңімпаз – алдын ала келісілген ұпай санын бірінші жинаған (әдетте 8). Бір қалталы ойын түзу бильярдқа ұқсас, себебі ойыншы доптың түсіне немесе нөміріне қарамастан кез келген допқа оқуға болады. Дегенмен, түзу бильярдтан айырмашылығы, ойыншы өзінің соққысын жариялауға міндетті емес. Қателік үшін айыппұл – 1 ұпай жоғалту, мүмкін болса, бұрын салынған допты қайта орналастыру, ал үш қатарынан жасалған қателік жағдайында ойын жеңіліспен аяқталады. Егер ойыншы допты үстелдің үстіңгі жағындағы қалталардан басқа қалтаға салса, оның кезені аяқталады және сол доп қайтадан орналастырылады, егер сол соққыда доп оның белгіленген қалтасына да түспесе. Егер ойыншы қарсыласының қалтасына допты салса, оның кезені де аяқталады және қарсыласы ұпай алады.

Тарих

Бірінші бір қалталы турнир 1961 жылы өтті, оны Jansco ағайындылары ұйымдастырды. Турнир жеңімпазы Джонни Вивес болды. Бір қалтадағы алғашқы ресми ережелерді жазған Хейден В. Линго, турнир ережелерінің негізі ретінде қабылданған ережелерді жасады. Американдық бильярдшы және артист Рудольф "Миннесота Фатс" Вандерон, бір қалта ойыны шахматқа ұқсайды деді (кейіннен ол шахмат ешқашан ойнамағанын мойындады). Ал Вандеронның жарысы Вилли Москони, бір қалта ойынын құмар ойыншыларға арналған әсте болды деп атады. Атақты бір қалта ойыншылары мен комментаторлары, мысалы, Даңқ залының мүшесі Дэнни ДиЛиберто, Accu Stats бағдарламасының жүргізушісі Билли Инкардона және Mosconi Cup жаттықтырушысы Джереми Джонс, ойынды шахматпен салыстырып, оның бастамасы, ортасы және аяқталуы бар екенін, сондай-ақ стратегиялық ұқсастықтарын айтты. Ойыншы қарсыласына мүмкіндік беретін жақсы соққы қалдырмауы керек, әйтпесе қарсылас сәтті соққыдан кейін бірнеше соққы жасап, бастапқы ойыншыға мүмкіндік бермейді. Ойыншы қарсыласының қақпасына қасақана допты жіберіп, ұпайдан бас тартып, қарсыластың сол допты пайдаланып, келесі соққыда (тиімді позицияға) шығуына жол бермеуі мүмкін. Бұл ойын құмар ойыншылардың арасында өте танымал және көбінесе жоғары ставкаларына тартылады. Бір қалта, жыл сайынғы Derby City Classic турнирінде маңызды рөл атқарады, ол қаңтар айында Луисвилл қаласында (Кентукки штаты) өтеді. Ойынның ең танымал ойыншыларының бірі – Грейди "Профессор" Мэтьюс, ол ойын туралы мақалалар жазып, көптеген оқулық видеоларды жариялаған. Бір қалта бойынша екі маңызды анықтамалық еңбек – «Бір қалтада жеңіске қалай қол жеткізу» және «Бір қалтадағы соққылар, қозғалыстар және стратегиялар», екеуін де ойыншы және құмар ойыншы Эдди Робинс жазған. Қазір басылмайтын бұл кітаптар қолданылған нарықта әрқайсысы 200 АҚШ долларынан астамға сатылады. Тағы бір танымал бір қалта ойыншысы – Эфрен Рейес. Оның бұл ойындағы жеңістеріне Галвестон әлемдік классикалық бір қалта (2009), АҚШ ашық бір қалта чемпионаты (2000, 2011) және Derby City бір қалта турнирі (1999, 2004, 2007 және 2014) кіреді. 2007 жылы түсірілген «Turn the River» фильмінде бір қалта басты ойын ретінде көрсетілді, ол жоғары ставкалы бильярд ойнайтын әйел бильярдшысының тарихын баяндайды. Фильм тоғыз допты матчпен аяқталады, онда басты кейіпкер тоғыз допты ойын "біз үшін тым оңай көрінеді" дейді.

Құрылғы мен бөлшектер

Бір қалталы тізімдегі доптар кездейсоқ орналастырылады, бұл тура бассейн мен банк бассейніне ұқсас. Ойынды бастамас бұрын, ойыншы (әдетте, жеңіске жеткеннен кейін немесе тиянақтама тастағаннан соң) қалған ойын үшін бір қалтаны таңдайды; барлық атушының доптары сол қалтаға түсірілуі керек. Қарсыластың барлық доптары басқа аяқ бұрышындағы қалтаға түсірілуі тиіс.

Мүгедектік

Бір қалта – әр түрлі шеберлік деңгейіндегі ойыншылар үшін өте икемді ойын, ал ойынды теңестіру үшін көптеген нұсқалар қолданылады. Мысалы, күшті ойыншы жеңіске жету үшін 10 ұпай жинауы керек, ал әлсіз ойыншыға 6 ұпай жеткілікті ("10-6" деп аталады). Сонымен қатар, ойынның бастапқы соққысы (үзіліс) өте маңызды болғандықтан, бір ойыншыға бастапқы соққыны беру – ойынды теңестірудің тиімді тәсілі. Бір ойыншыны тек белгілі бір соққылармен (мысалы, және ) ұпай табуға шектеу арқылы кемсіту өте қиын, себебі қарсыласының допты қалтаға салу және соққыдан кейін шарды (қорғаныс мақсатында) орналастыру мүмкіндіктері артады.