Андрия Мохоровичич: Хорват сейсмологы және геофизигі

Кіріспе

Хорват сейсмологы және геофизигі Андрия Мохоровичич (23 қаңтар 1857 – 18 желтоқсан 1936) – хорват геофизигі. Ол осы атпен аталатын Мохоровичич үзділісімен ең көп танымал және қазіргі сейсмологияның негізін қалаушылардың бірі саналады.

Алғашқы жылдар

Мохоровичич Волоскода, Опатияда дүниеге келді, оның әкесі (сонымен қатар Андрия аталған), теміршілікпен айналысып, якорь жасаған. Кіші Андрия да теңізге құмар болып, капитанның қызы Сильвия Верникке үйленді. Олардың төрт ұлы болды. Мохоровичич бастауыш білімін туған қаласында алды, содан кейін көршілес Риека гимназиясында білімін жалғастырды. 1875 жылы Прагадағы философия факультетінде математика және физика мамандығы бойынша жоғары білім алды, онда оның профессорларының бірі Эрнст Мах болды. 15 жасында Мохоровичич итальян, ағылшын және француз тілдерін білген. Кейін ол неміс, латын және ежелгі грек тілдерін үйренді. Метеорология бойынша соңғы жұмысында (1901) ол биіктікке көтерілгенде атмосфера температурасының төмендеуін талқылады. Оның бұлттарды бақылауы «Бұлттарды бақылау туралы, Бакардағы күнделікті және жылдық бұлт кезеңі» атты докторлық диссертациясының негізін құрады, ол Загреб университетіне ұсынылып, 1893 жылы философия докторы ғылымының кандидаты атағын алды. Бүгінде жер қыртысының мұхит түбінен 5–9 км, ал тектоникалық тақталардың үстінде орналасқан құрлықтардан 25–60 км тереңдікте екенін білеміз. Жердің ішкі құрылымын одан әрі зерттеу барлық құрлықтар мен мұхиттар астындағы үзілістің бар екенін растады. Мохоровичич сейсмикалық толқындардың жылдамдығы тереңдікпен бірге артатынын болжады. Ол сейсмикалық толқындардың жылдамдығын есептеу үшін ұсынған функция Мохоровичич заңы деп аталады. Ол жер сілкінісінің эпицентрін анықтау әдісін жасап, сейсмикалық толқындардың көзінен 10,000 мильге дейінгі қашықтықтағы уақытын көрсететін қисықтарды құрды. Сонымен қатар, ол жердің көлденең қозғалысын тіркеуге арналған жаңа типтегі сейсмограф құрылысын ұсынды, бірақ қаражат жетіспеуіне байланысты жоба іске аспады. 1909 жылдан бастап Мохоровичич архитекторлар мен құрылыс мердігерлерінің еңбек етуі керек екенін айта бастады, ол өзінің заманынан бұрын жер сілкінісіне төтеп беру дизайнының негізгі принциптерін белгіледі. Мохоровичичтің теориялары болашақты көре білуге толы болды және ғимараттарға жер сілкінісінің әсерін егжей-тегжейлі зерттеу, терең ошақты жер сілкінісі, жер сілкінісі эпицентрлерін анықтау, Жердің модельдері, сейсмографтар, жел энергиясын пайдалану, аққуазықтан қорғану және геологиялық білімнің басқа да элементтері арқылы көп жылдардан кейін ғана толыққанды түсінілді, бұл білім геологиялық ғылымдар деп аталады.

Mohorovičić was born in Volosko, Opatija, where his father (also named Andrija), was a blacksmith, making anchors. The younger Andrija also loved the sea and married a captain's daughter, Silvija Vernić. They had four sons. Mohorovičić obtained his elementary education in his home town, then continued at the gymnasium of neighbouring Rijeka. He received his higher education in mathematics and physics at the Faculty of Philosophy in Prague in 1875, where one of his professors was Ernst Mach. At 15, Mohorovičić knew Italian, English and French. Later he learned German, Latin, and Ancient Greek. In his last paper on meteorology (1901), he discussed the decrease in atmospheric temperature with height. His observations of clouds formed the basis of his doctoral thesis On the Observation of Clouds, the Daily and Annual Cloud Period in Bakar presented to the University of Zagreb and which earned him his degree as doctor of philosophy in 1893. We know today that the crust is 5–9 km below the ocean floor and 25–60 km below the continents, which are carried on tectonic plates. Subsequent study of the Earth's interior confirmed the existence of the discontinuity under all continents and oceans. Mohorovičić assumed that the velocity of seismic waves increases with the depth. The function he proposed to calculate the velocity of seismic waves is called the Mohorovičić law. He developed a method for determining earthquake epicenters and constructed curves giving the travel times of seismic waves over distances of up to 10,000 miles from the source. He also proposed the construction of a new type of seismograph for recording the ground horizontal movement, but due to lack of funds the project was never realized. As early as 1909 Mohorovičić started giving lectures that both architects and building contractors should follow, ahead of his time setting some of the basic principles of earthquake resistant design. Mohorovičić's theories were visionary and were only truly understood many years later from detailed observations of the effects of earthquakes on buildings, deep focus earthquakes, locating earthquake epicenters, Earth models, seismographs, harnessing the energy of the wind, hail defence and other related elements of the geological body of knowledge known as geoscience.

Мұра

Айдың ең алыс жағындағы Мохоровичич кратері оның құрметіне аталған. Хорватияның Риека қаласындағы гимназия және Хорватия Әскери-теңіз күштерінің мектеп кемесі оның атымен аталыпты, сондай-ақ (1996 жылы) 8422 Мохоровичич астероиді де оның есімімен аталған.