Ромео Далльер: Канадтық генерал және саясаткердің өмірбаяны

Кіріспе

Канадалық зейнеткер генерал және саясаткер (ту. 1946 жылы)

Ромео Антониус Даллер (Roméo Antonius Dallaire), 1946 жылдың 25 маусымында дүниеге келген, 2005 жылдан 2014 жылға дейін Квебек сенаторы болған, сондай-ақ Канада Қарулы Күштерінің генерал-лейтенанты болған зейнеткер канадалық саясаткер және әскери шенеунік. Ол 1993-1994 жылдар аралығында Руандадағы БҰҰ бейбітшілік сақтайтын күштерінің (UNAMIR) қолбасшысы болды және хуту экстремистері тутсилерге қарсы жүргізіп жатқан геноцидті тоқтатуға тырысты. Даллер Монреаль геноцид және адам құқықтарын зерттеу институтының (MIGS) аға ғылыми қызметкері және MIGS Will to Intervene жобасының тең директоры.

Ерте өмір және білім

Ромео Антониус Даллер Нидерландтың Денэкамп қаласында Канадалық сержант Ромео Луи Даллер мен голландиялық медбике Кэтрин Вермеассен отбасында дүниеге келген. Даллер анасымен бірге алты айлық сәби кезінде "Империя Брент" кемесімен Канадаға келді, 1946 жылдың 13 желтоқсанында Галифаксқа қонды. Ол балалық шағын Монреальде өткізді. 1963 жылы Сен-Жан Корольдік әскери колледжіне курсант ретінде Канад армиясына қабылданды. 1970 жылы Канада Корольдік әскери колледжін ғылым бакалавры дәрежесімен бітіріп, Канада Корольдік артиллерия полкіне офицер болып тағайындалды. 1971 жылы Даллер әскерлерімен бірге шетелге саяхаттау үшін Канада паспортын сұрағанда, Нидерландта канадалық солдаттың ұлы ретінде туылғаны оны автоматты түрде Канада азаматы етпейтінін білді және таң қалды. Кейін ол Канада азаматы атанды. Даллер сонымен қатар Канада Құрлық күштерінің командалық және штабтық колледжіне, Куантикодағы (Вирджиния штаты) АҚШ Теңіз корпусының командалық және штабтық колледжіне, сондай-ақ британдық Жоғары командалық және штабтық курсына қатысты. Ол "i=no" бөлімін басқарды. 1989 жылдың 3 шілдесінде генерал-бригадир шеніне көтерілді. Содан кейін 5-ші Канада механикаландырылған бригада тобының командирі болды. 1990 жылдан 1993 жылға дейін Сен-Жан Корольдік әскери колледжінің коменданты қызметін атқарды.

Бастапқы тапсырма

1993 жылдың соңында Далер БҰҰ-ның Руандаға көмек миссиясы – UNAMIR күштерінің командирі болып тағайындалды. Руандада экстремистік хуту үкіметі мен тутсилердің шағын бүлікші тобы арасында азаматтық соғыс жүріп жатты. UNAMIR-дің мақсаты – Аруша келісімдерін іске асыруға көмектесу еді. Хутулар Руанда армиясы және Руанда президенті Ювеналь Хабиаримана арқылы, ал тутсилер бүлікші командир Пауль Кагаме арқылы жұмыс істеді, ол бүгінде Руанда президенті. Далер Руандаға келген кезде, оның міндеті – тутсилерге хуту үкіметінде билік лауазымдары берілуі тиіс өтпелі кезеңде келісімдердің орындалуын қадағалау болды. 1994 жылдың 22 қаңтарында Руанданың астанасы Кигалиге француздық DC 8 ұшағы қонды, ол Руанда қарулы күштеріне (FAR) арналған оқ-дәрі және қару-жарақпен жүктелген. Бұл, бірдеңе дұрыс емес екендігінің алғашқы белгісі болды. FAR – Хабиаримананың бақылауындағы хуту армиясы. Далер қаруды тәркілеуге мүмкіндік таппады, себебі бұл БҰҰ-ның мандатын бұзу болар еді. Руанда армиясының штаб бастығы Далерге, оқ-дәрілер Аруша келісімдеріне дейін тапсырылғандықтан, БҰҰ-ның жүк тасымалын тоқтатуға құқығы жоқ екенін айтты және Бельгия, Израиль, Франция, Ұлыбритания, Нидерланды және Египеттен жіберілгенін көрсететін құжаттарды ұсынды. Қару жеткізілімдерінен басқа, Руанда үкіметінің әскерлері адамдарды хуту немесе тутси екенін анықтайтын жеке куәліктерін тексеруді бастады. Бұл куәліктер кейіннен хуту жасақтарына өздерінің құрбандарын анықтауға көмектесетін еді.

Жағдайдың нашарлауы

1994 жылдың 6 сәуірінде түні Кигали әуежайының үстінде Хабиаримананы тасымалдаған ұшақ атып түсірілді. Бурунди президенті де бортында болды. Кездейсоқ оқиғаның нәтижесінде ұшақ сынықтары Хабиаримананың өзінің ауласына түсті. Ұшақ апатынан кейін хуту экстремистері, Руанда үкіметі мен Руанда қарулы күштерінің көмегімен, кісі өлтіруге тутсилерді кінәлады және осыны тутсилер фракциясын, сондай-ақ жаңа үкіметтің көптеген орташа сайланған шенеуніктерін жүйелі түрде өлтіру үшін сылтау ретінде пайдаланды. Даллер дереу он бельгиялық сарбазға жаңа премьер-министр Агата Увилингиймананы қорғауға бұйрық берді, бірақ ханым Агата мен оның күйеуі қаза тапты, ал ертесі күні бельгиялық сарбаздар өлі күйде табылды. Он бельгиялық БҰҰ паракомандасы Руанда үкіметтік күштері (FAR) тарапынан ұсталды, әскери лагерьке барымтаға алынды және сол жерде өлтірілді. Лагерьдің кіреберісінен өтіп, FAR командирлерімен кездесуге бара жатқанда генерал Даллер жерде бірнеше денені көрді. 2007 жылы Бельгияда өткен сотта бейбітшілік сақтаушыларды өлтіруге айыпталған руандалық лагерь командирі генерал Даллерге олардың өлтірілетіні туралы ескерткенін және Даллердің көмек жіберуге уәде бергенін мәлімдеді. Алайда, Кигали лагеріне шабуыл жасау оның шағын күштерінің қабілетінен асып түсті, сондықтан ол басқа бельгиялық әскерлерге әрекет етуге тыйым салды. UNAMIR күштерінің Кигали секторындағы командирі полковник Люк Маршал бұл шешімді қорғады, өйткені шабуыл жасау нашар жабдықталған UNAMIR күштерін Руанда армиясына қарсы жауынгерлік позицияға қойып, жағдайды ушықтырып, олардың және қарусыз 331 БҰҰ бақылаушысының өмірін қауіпке тіккен болар еді. 2007 жылы руандалық офицер Бернар Нтуяхаганың сот процесінде, оны қырғынды ұйымдастыруға жол бергені үшін айыптаған Бельгияның тергеу судьясы Дамиен Вандермерш, басқа "оның жұмысына кедергі келтірген факторлардың" арасында Біріккен Ұлттар Ұйымының генерал Ромео Даллерден жауап алудан бас тартуын атады. Бірақ Даллер 2004 жылы ICTR алдында бейбітшілік сақтаушылар және басқа да мәселелер бойынша кеңінен куәлік берген, бұл ақпарат судья Вандермершке қолжетімді болған және шешім күтіп тұрған жария мәліметтерге жатқан. Полковник Теонесте Багосора кейіннен 2008 жылдың желтоқсанында ICTR-да бейбітшілік сақтаушылардың өлтірілуіне жауапты деп танылды. Руандадағы жағдайдың тез нашарлап бара жатқанын көріп, Даллер UNAMIR үшін логистикалық қолдау және 2000 сарбазды күшейтуді сұрады; ол барлығы 5000 жақсы жабдықталған әскердің БҰҰ-ға қырғынды тоқтатуға жеткілікті ықпал ететінін есептеді. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі АҚШ-тың қарсылығына байланысты бас тартты. Бір жыл бұрын Сомалидің Могадишо қаласында бірнеше американдық сарбаздың қаза болуынан кейін АҚШ-тың араласу саясаты күмәнмен қарала бастады; бұл жаңа саясат президент Клинтонның 25-ші Президенттік директивасында баяндалған. Қауіпсіздік Кеңесі UNAMIR күштерін 270 сарбазға дейін қысқартуға дауыс берді.

On the night of 6 April 1994, an airplane carrying Habyarimana was shot down over Kigali Airport. The President of Burundi was also on board. Coincidentally, wreckage from the crash landed in Habyarimana's own backyard. Following the airplane crash, Hutu extremists, with help from the Rwandan government and the Rwandan Armed Forces, blamed the assassination on the Tutsis and used this as a pretext for systematic execution of the Tutsis faction, as well as many of the moderate elected officials of the new government. Dallaire immediately ordered ten Belgian soldiers to protect the new prime minister, Agathe Uwilingiyimana, but Madame Agathe and her husband were killed, and later the next day, the Belgian soldiers were found dead. The ten Belgian UN Paracommandos had been intercepted by the Rwandan government forces (FAR), taken to a military camp as hostages, and murdered there. Passing the entrance of the camp on his way to a meeting of the FAR commanders, Gen. Dallaire caught a glimpse of some bodies on the ground. In a 2007 trial in Belgium, the Rwandan camp commander charged with the peacekeepers' murder testified that he had warned Gen. Dallaire that they were going to be killed, and that Dallaire had promised to send help. Storming Camp Kigali was beyond the means of his meagre force, however, and instead, he forbade the other Belgian troops to take action. Colonel Luc Marchal, commander of UNAMIR forces in the Kigali sector, has defended this decision on the grounds that to attack would have put the ill equipped UNAMIR forces in an adversarial role against the Rwandan military, escalated the situation, and endangered their lives and those of the 331 unarmed UN observers. In the 2007 trial of the Rwandan officer Bernard Ntuyahaga on charges of allowing the massacre to take place, Belgian Investigating judge Damien Vandermeersch cited among other "obstacles to his work, the refusal of the United Nations to allow him to hear from General Romeo Dallaire." But Dallaire had testified extensively before the ICTR in 2004 about the peacekeepers and other matters, all of which was a matter of public record available to Judge Vandermeersch, and in which a decision was pending. Colonel Théoneste Bagosora was later convicted by ICTR in December 2008 of being responsible for the peacekeepers' murders. Seeing the situation in Rwanda deteriorating rapidly, Dallaire pleaded for logistical support and reinforcements of 2,000 soldiers for UNAMIR; he estimated that a total of 5,000 well equipped troops would give the UN enough leverage to put an end to the killings. The UN Security Council refused, partly due to US opposition. US policy on interventions had become skeptical following the death of several U. S. soldiers in Mogadishu, Somalia the year before; this new policy was outlined in Presidential Decision Directive 25 by President Clinton. The Security Council voted to reduce UNAMIR further to 270 troops

БҰҰ мандаты өзгермегендіктен, бельгиялық әскерлер эвакуациялана бастады, ал еуропалықтар кері қайтарылды. Бельгиялықтар 19 сәуірде кетіп бара жатқанда, Даллер терең сатқындық сезімін басынан өткерді: "Мен соңғы Геркулес кетіп бара жатқанда тұрдым және менің әкем мен қайнатым Бельгияны фашизмнен азат ету үшін шайқасқанға елу жыл болды, ал мен бельгиялық сарбаздар тарапынан тасталып қалдым. Мен оларды осы үшін қатты жек көрдім, сондықтан оларды кешіре алмадым".

Ұлтқа қарсы қылмыс

Бельгиялық күштердің шығуынан кейін, Даллаир өзінің ең жақсы даярланған және жабдықталған деп есептеген күштерінен айырылды. Ол пакистандық, канадалық, ганалық, тунис және бангладештік әскерилерінен құралған жасағын қалалық аймақтарда шоғырландырып, Кигали мен төңірегіндегі "қауіпсіз аймақтарды" қамтамасыз етуге күш салды. Даллаирдің басты мақсаты – тутсилердің жасырынып отырған жерлерін қорғау болды. Даллаирдің штабы, БҰҰ-ның қарусыз бақылаушылары да бар, көбінесе тутсилерді құтқару үшін БҰҰ-ның куәліктерін пайдаланды, тіпті Интерхамве шабуылдарына қарсы тұрғанда, олардың саны мен қару-жарағы жеткіліксіз болса да. Даллаирдің іс-қимылы нәтижесінде 32 000 тутси мен хутудың өмірі сақталды. Даллаир күштерді жіберген елдердің жұмысын әртүрлі бағалады. Кітабында ол тунис және гана жасақтарының батылдығы мен кәсібилігіне жоғары баға берді. Гана үш бейбітшілік сақшысын жоғалтты. Ал бангладеш жасағын нашар даярланғаны және жабдығының жеткіліксіздігі үшін сынады. Ол бангладеш жасағының басшылығын олардың тиімсіздігі мен миссияға, сондай-ақ БҰҰ-ның басшылық тізбегіне адал болмауы үшін айқын сынады.

Геноцидтің аяқталуы

Ұлттық қырғын жалғасқан сайын және баспасөз хабарлары геноцид туралы көбейгенде, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі өз ұстанымынан мойын бұрып, Францияның елдің бір бөлігін басып алу жоспарына жауап ретінде 5500 адамнан тұратын ЮНАМИР II құрамын құруға дауыс берді. "Көк турбина" деп аталған француз әскерлерінің қатысуы бастапқыда Далерге қарсы болды, себебі француздар бұрын хутуларды және Руанда қарулы күштерін қолдаған, сондықтан олардың қатысуына Кагаме және көтерілісші РПФ қарсы шықты. Геноцид тек шілде айының басында Кагаме басқаратын РПФ әскерлері Кигалиге енген кезде ғана тоқтатылды. Тамыз айында француздар елдің өз бөлігін РПФ-қа тапсырып, Кагамеге Руанданы толық бақылауға беруге мүмкіндік берді. Руанда үшін Халықаралық қылмыстық трибуналдағы куәліктер көрсеткендей, геноцид өте қатыгездікпен және тиімді жүргізілді, барлығы 100 күнге созылып, 800 000 мен 1 171 000 аралығында тутси, хутулардың орташа топтары және твалар өлтірілді. Екі миллионнан астам адам ел ішінде немесе көрші елдерге қоныс аударды. 1994 жылдың 18 шілдесінде Руандалық патриоттық фронт Руанданы бақылауға алған кезде геноцид аяқталды, бірақ кінәлау, жазалау және қылмыстық қудалаулар осы күнге дейін жалғасуда.

Дау

Далер 10 бельгиялық десантшысы қызмет барысында қаза тапқан БҰҰ әскерлерін қорғағаны үшін зейнеткер канадалық генерал Льюис Маккензидің сынауына ұшырады. Отбасылары Далердің десантшылардың жанынан 20 метрдей өтіп бара жатқанда араласпағанын айтты. Бельгия билігі бельгиялық десантшылардың өліміне қатысы бар қылмыстық іс қозғауға тырысатынын мәлімдеді. Кейін Бельгия парламенттік комиссиясы Далерді 2-ші коммандос батальонының он мүшесін өлтіргеніне жол бермегені үшін сынады. Ол әскери кеңестегі жауабында: "Олардың өлгенін немесе жараланғанын білмедім", - деді. Ол Руанда армиясының офицерлерімен әскери мектепте кездесті, бірақ осы оқиға туралы ештеңе айтпады. Жедел әрекет тобына бекітілген Бангладеш батальонының ротасы жеткіліксіз дайындықпен болғандықтан, казармадан шықпады. Осы оқиғалардан кейін Бельгия Руандадан әскерін шығарып алды. Далер оларды ең жақсы жаттығудан өткен және жабдықталған күштері деп санайтын. 1998 жылы Бельгия Сенатының сараптама комиссиясы сол күндері Далердің іс-әрекеттерін қатаң сынап, "7 сәуірде бельгиялық күзетке жеткілікті әскери сақтық шаралары қолданылмауы ақылсыздық және кәсіби емес" деді. Комиссия сондай-ақ: "Кигали лагеріндегі көк береттердің денелерін көрген генерал Далердің École supérieure кездесуінде FAR-дың жоғары лауазымды офицерлеріне дереу хабарламай және Руанда офицерлерінің жедел араласуын талап етпегенін түсінбейміз. Бұл оның үлкен бейжайлығын көрсетеді. Сонымен қатар, генерал Далер өзінің сектор командиріне көргендері туралы хабарлаған жоқ және қажетті нұсқаулар бермеді" деді. "Руандадағы адамзаттың сәтсіздігі: Жындылық" атты кітабында генерал Далер геноцидтің алғашқы "апокалиптикалық" сағаттарында премьер-министрді қорғау үшін 10 сарбазды жіберу туралы шешімін толық баяндады.

Dallaire has been criticised by retired Canadian General Lewis MacKenzie for protecting UN soldiers when 10 Belgian paratroopers were killed on duty. It has been alleged by the families that Dallaire failed to intervene while passing just 20 yards from the paratroopers. Belgian authorities have stated that they would seek a penal indictment over his role in the deaths of the Belgian paratroopers. Dallaire was later criticized by the Belgian parliamentary commission for not preventing the murder of ten members of the 2nd Commando Battalion. In his answer to the martial council he would later say, "I did not know whether they were dead or injured." He went on to meet officers of the Rwanda army at the Military School, but did not mention the event. The company of the Bangladeshi Battalion which had the task of Quick Reaction Force was ill prepared and did not leave their barracks. After those events Belgium withdrew its forces from Rwanda. Dallaire considered them to be his best trained and best equipped forces. The commission of inquiry of the Belgian Senate in 1998 severely condemned Dallaire's actions during those days, stating it was “imprudent and unprofessional to have the Belgian escorts provided on 7 April with so few military precautions”. In addition, the commission stated it "did not understand why general Dallaire, who had noted the blue beret bodies in the Kigali camp, did not communicate this immediately to the FAR's high ranking officers at the meeting of the École supérieure and did not demand the urgent intervention of those Rwandan officers present. This appears to reflect considerable indifference on his part. Moreover, general Dallaire also neglected to inform his sector commander about what he had seen and to give the necessary instructions". In his book, Shake Hands with the Devil: The Failure of Humanity in Rwanda, General Dallaire details his decision to send 10 soldiers to protect the Prime Minister during the "apocalyptic" first hours of the genocide.

Руандадан кейінгі өмір

UNOMUR және UNAMIR-ден Канадаға оралғаннан кейін, 1994 жылдың қыркүйегінде Даллаир екі бірдей қызметке тағайындалды: Квебек штатының Сент-Хуберттегі Құрлық күштері басқаруының (LFC) қолбасшысының орынбасары және 1-ші Канада дивизиясының қолбасшысы. 1995 жылдың қазан айында Даллаир Квебек аймағындағы Құрлық күштеріне басшылық етті. 1996 жылы Даллаир штаб бастығы және Ұлттық қорғаныс штабында (NDHQ) Әскери кадрлар жөніндегі Министрдің орынбасары болып тағайындалды. 1998 жылы ол Әскери кадрлар жөніндегі Министрдің орынбасары қызметіне, ал 1999 жылы офицерлердің кәсіби дамуы жөніндегі Қорғаныс штабының бастығының арнайы кеңесшісі болып тағайындалды. Даллаир посттравматикалық стресс синдромынан зардап шегеді және 2000 жылы антидепрессанттарымен алкогольді қосып, өзін-өзі өлтіруге тырысты, бұл оны комаға түсірген қауіпті жағдайға әкелді. Даллаир ардагерлердің психикалық денсаулығын жақсартуды ынтамен қолдайды. 2004 жылдың қаңтарында Даллаир Руанда үшін Халықаралық қылмыстық трибуналда полковник Теонесте Багосораға қарсы куәлік берді. Бұл куәлік сот шешіміне маңызды үлес қосты және 2008 жылдың желтоқсанында Багосора геноцид жасағаны және 10 бельгиялық бейбітшілік сақтаушысының өлтірілуіне жауапты деп танылды. Сот палатасы: «Бейбітшілік сақтаушыларын өлтіру кең таралған және жүйелі шабуылдың бір бөлігі болғаны анық» деген шешім шығарды. Кейін ол соғыс салдарынан зардап шеккен балалар және ұсақ қарудың таралуына тыйым салу мәселелері бойынша Канада үкіметінің арнайы кеңесшісі болды, сондай-ақ бала еңбегін қоса алғанда, осы мәселелермен айналысатын халықаралық ұйымдармен жұмыс істеді. Ол институционализм тұжырымын жақтаушы және 2004-2005 жылдары Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебіндегі Адам құқықтары саясаты жөніндегі Карр орталығының ғылыми қызметкері болды. Ол «Геноцидке қарсы күрес желісі» ұйымын қолдайды. Даллаир 2005 жылдың 24 наурызында премьер-министр Пол Мартиннің ұсынуымен Канада Сенатына тағайындалды. Ол Квебек провинциясын өкілдік ететін либералдық сенатор. Даллаир отбасының 1958 жылдан бері Канаданың Либералдық партиясын және Квебектің Либералдық партиясын қолдағанын атап өтті. Ол Майкл Игнатьевтің 2006 жылы федералды Либералдық партияның төрағалығына үміткерлігіне белсенді қолдау көрсетті. 2007 жылы Даллаир Корольдік әскери колледжді (Collège militaire royal de Saint Jean) қайта ашуды ұсынды, былай деді: «Колледжде жаңа бағдарлама ашу мүмкіндігі қарастырылуда, бұл барлық офицерлік курсанттарға Кингстонға барар алдында Сен-Жанда екі жыл оқуға мүмкіндік береді, тек Кингстонда оқудың орнына. Прогресс рухында, Канада Қарулы Күштерінде франкофондардың бостандығы сияқты негізгі қағидатты Cegep стиліндегі франкофондық екі тілді әскери колледж құру арқылы қолдау көрсетуге болады ма?» Конкордия университеті 2006 жылдың 8 қыркүйегінде Даллаирдің Монреаль геноцид және адам құқықтары зерттеулер институтының (MIGS) аға ғылыми қызметкері болып тағайындалғанын хабарлады. Сол айдың соңында, 2006 жылдың 29 қыркүйегінде ол халықаралық қауымдастықты Ирандағы бахаилерге қарсы болуға және оларды қорғауға шақырды. Сенатор Даллаир посттравматикалық стресс синдромын көпшілікке түсіндіру үшін жұмыс істеді. Ол Канада мен АҚШ-тың бірнеше университеттерінде қонақ лекторы болып жұмыс істеді. Ол Гарвард университетінің Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебінің Адам құқықтары саясаты жөніндегі Карр орталығының ғылыми қызметкері болды. Ол қақтығыстарды шешу және балаларды жауынгер ретінде пайдалану мәселелерін зерттеді. Ол қақтығыстарды шешу, гуманитарлық көмек және адам құқықтары туралы бірнеше мақалалар мен кітаптардың тарауларын жазды. Ол төрт бестселлер кітаптың авторы. Даллаирдің үш баласы бар: Виллем, Кэтрин және Гай.

Upon his return to Canada from UNOMUR and UNAMIR, Dallaire was appointed to two simultaneous commands in September 1994: Deputy Commander of Land Force Command (LFC) in Saint Hubert, Quebec and Commander of 1 Canadian Division. In October 1995, Dallaire assumed command of Land Force Quebec Area. In 1996, Dallaire was promoted to Chief of Staff and to the Assistant Deputy Minister (Personnel) Group at NDHQ. In 1998 he was assigned to Assistant Deputy Minister (Human Resources Military) and in 1999 was appointed Special Advisor to the Chief of the Defence Staff on Officer Professional Development. Dallaire suffers from posttraumatic stress disorder and, in 2000, attempted suicide by combining alcohol with his anti depressant medication, a near fatal combination which left him comatose. Dallaire is an outspoken supporter of raising awareness for veterans' mental health. In January 2004, Dallaire appeared at the International Criminal Tribunal for Rwanda to testify against Colonel Théoneste Bagosora. The testimony was critical to the outcome of the trial, and in December 2008 Bagosora was convicted of genocide and for the command responsibility of the murders of the 10 Belgian Peacekeepers. The trial chamber held that: "it is clear that the killing of the peacekeepers formed part of the widespread and systematic attack",

He later worked as a Special Advisor to the Canadian Government on War Affected Children and the Prohibition of Small Arms Distribution, as well as with international agencies with the same focus, including child labour. He is a great proponent of the concept of Institutionalism, and, in 2004–2005, he was a fellow at the Carr Center For Human Rights Policy at Harvard University's John F. Kennedy School of Government. He endorses the Genocide Intervention Network. Dallaire was appointed to the Canadian Senate by Prime Minister Paul Martin on March 24, 2005. He sits as a Liberal, representing the province of Quebec. Dallaire noted that his family has supported both the Liberal Party of Canada and the Quebec Liberal Party since 1958. He was a strong supporter of Michael Ignatieff's unsuccessful 2006 bid for the leadership of the federal Liberal Party. In 2007, Dallaire called for the reopening of Collège militaire royal de Saint Jean, saying "The possibility of starting a new program at the college — a military Cegep that would allow all officer cadets to spend two years in Saint Jean before going to Kingston, instead of studying only in Kingston — is being considered. In the spirit of progress, would it be possible to support a principle as basic as the freedom of francophones in the Canadian Armed Forces by establishing a Cegep style francophone bilingual military college." Concordia University announced on September 8, 2006, that Dallaire would sit as Senior Fellow at the Montreal Institute for Genocide and Human Rights Studies (MIGS), a research centre based at the university's Faculty of Arts & Science. Later that month, on September 29, 2006, he issued a statement urging the international community to be prepared to defend Bahá'ís in Iran from possible atrocities. Senator Dallaire has worked to bring an understanding of post traumatic stress disorder to the general public. He was a visiting lecturer at several Canadian and American universities. He was a Fellow of the Carr Center for Human Rights Policy, Kennedy School of Government at Harvard University. He pursued research on conflict resolution and the use of child soldiers. He has written several articles and chapters in publications on conflict resolution, humanitarian assistance and human rights. He has written four bestselling books. Dallaire has three children: Willem, Catherine and Guy.

БАҚ-та

Саманта Пауэрдің 2002 жылғы геноцид туралы маңызды еңбегінде, "Адамзаттың проблемасы: Америка және геноцид дәуірі", сенатор Даллаир Руанда геноцидін еске алуда маңызды орын алады. Пауэр сонымен қатар Даллаирдің "Шайтанмен қол алыс" кітабына алғы сөз жазды. 2004 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған пікір мақаласында Даллаир Дарфурдағы геноцидті тоқтату үшін НАТО-ны Африка Одағының әскерлерімен бірге әскери араласуға шақырды. Ол: «Дарфурда болып жатқан жағдайды геноцид деп атадық және оны тоқтатуға ант бердік, енді Батыс та өз сөзін орындауы керек» деген қорытындыға келді.

Құжаттық және кино

2002 жылдың қазан айында Руанда геноцидін көрсететін және Даллер, Брент Бирдсли сияқты оқиғаларға қатысқан адамдармен сұхбаттасқан "Соңғы әділ адам" атты деректі фильм шықты. Оны Стивен Сильвер түсірді. "Шайтанмен қолдаусу: Ромео Даллердің саяхаты" атты деректі фильм кітаптан шабыттанды және генерал Даллердің он жылдан кейін Руандаға оралуын көрсетеді. Оны CBC, SRC және White Pine Pictures өндірді және 2004 жылы жарық көрді. Фильм екі Санденс кинофестивалі сыйлығына ие болды, соның ішінде 2004 жылғы Санденс кинофестивалінің Дүниежүзілік кино деректі фильмдері бойынша көрермендер сыйлығы және Дүниежүзілік кино деректі фильмдері бойынша Grand Jury Prize номинациясы. Фильм 2005 жылдың 31 қаңтарында CBC телеарнасында көрсетілді. 2004 жылы PBS Frontline "Руанданың әуештері" атты деректі фильмін ұсынды.

Рой Дупуидің генерал-лейтенант Даллер рөлінде ойнаған, Ромео Даллердің 2003 жылғы кітабынан бейімделген канадтық драмалық фильм "Шайтанмен қолдаусу" 2006 жылдың маусым айының ортасында түсіріле бастады және 2007 жылдың 28 қыркүйегінде шықты. Даллер 2006 жылдың 2 маусымында Монреальде өткен фильм туралы баспасөз конференциясына қатысты, бұл фильм үшін ол кеңес алды, "Руанда қонақжайынан" айырмашылығы. Фильм 12 Genie Award номинациясына ие болды және Валанга Хоза мен Дэвид Хиршфелдердің "Kaya" әні "Үздік түпнұсқа ән" номинациясында жеңіске жетті. 2007 жылдың қыркүйегінде "Шайтанмен қолдаусу" The Documentary Channel арнасында "Эмми" сыйлығын жеңіп алды.

Марапаттар мен мойындау

1996 жылы Даллаир Руандадағы қызметі үшін АҚШ-тың Легиондық орденінің офицері, шетелдіктерге берілетін ең жоғары әскери марапаттамасымен марапатталды. 2002 жылы Даллаир Aegis Trust Award сыйлығын алды, ал сол жылдың 10 қазанында Канада орденінің офицері атанды. Канадалық телерадиокорпорациясының «The Greatest Canadian» бағдарламасында Даллаир ең жоғары бағаланған әскери тұлға ретінде 16-шы орынға ие болды. Бағдарлама эфирге шыққаннан кейін бірнеше ай өткен соң, 2005 жылдың 9 наурызында генерал-губернатор Адриен Кларксон Даллаирді 25-ші Пирсон бейбітшілік медалімен марапаттады. 2006 жылдың 11 қазанында Калифорния университетінің Ирвайн қаласындағы Қауіпсіздік мәселелері орталығы Даллаирге 2006 жылғы Адам қауіпсіздігі сыйлығын табыс етті. Даллаир көптеген канадалық және американдық университеттерден құрметті докторлық дәреже алды. Ол Саскачеван университеті, Сент-Томас университеті, Бостон колледжі, Калгари университеті, Ньюфаундленд мемориалдық университеті, Атабаска университеті, Трент университеті, Виктория университеті, Батыс Онтарио университеті және Саймон Фрейзер университетінен заң докторы дәрежесін алды, сондай-ақ Летбридж университетінен құрметті гуманитарлық ғылым докторы дәрежесін алды. 2006 жылдың маусым айында Ромео Даллаирге Нью-Йорк қаласы университетінің Куинс колледжі (CUNY) Руандадағы және одан кейінгі геноцидке қарсы күресі үшін Гуманды әдебиеттер докторы дәрежесі берілді. Ол «Ешбір адам екіншісінен артық емес» деген сөзімен көпшіліктің ықыласына бөленді. Сенатор Даллаир Райерсон политехникалық университетінің мүшесі және Канада Корольдік дәрігерлер мен хирургтар колледжінің құрметті мүшесі атанды. Оның «Руандадағы адамзаттың сәтсіздігі» атты кітабы 2004 жылы «Фантастикаға жатпайтын әдебиет» номинациясы бойынша генерал-губернатордың әдеби сыйлығын жеңіп алды. 2007 жылы генерал Даллаир Кофи Аннанның Ганадағы Аккрадағы Халықаралық бейбітшілік сақтау оқу орталығында генерал-майор Джон Атипое шақыруымен ағаш отырғызды. Сенатор Даллаир 2002 жылы Канада орденінің офицері, 2005 жылы Квебек ұлттық орденінің үлкен офицері атанды. Ол Aegis Trust (Ұлыбритания) ұйымының геноцидтің алдын алу жөніндегі Aegis Award сыйлығын алды. Даллаир Вими сыйлығының иегері болды. 2007 жылы Пугаш бейбітшілік алмасуының 50 жылдығын тойлау аясында генерал Даллаир сэр Джозеф Ротблаттың Нобель бейбітшілік сыйлығын қабылдады. Онтарионың Воган, Манитобаның Виннипег және Онтарионың Аякс қалаларында Даллаир есімімен аталатын бастауыш мектептер бар. Сонымен қатар, Калгаридің Линкольн Парк ауданында оның құрметіне көше аталды. Даллаир 2010 жылы Ванкуверде өткен қысқы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында Олимпиада туын көтерген сегіз жеңіл атлеттің бірі болды.

In 1996, Dallaire was made an Officer of the Legion of Merit of the United States, the highest military decoration available for award to foreigners, for his service in Rwanda. Dallaire was also awarded the inaugural Aegis Trust Award in 2002, and on October 10 of the same year, he was inducted as an Officer in the Order of Canada. The Canadian Broadcasting Corporation's The Greatest Canadian program saw Dallaire voted, in 16th place, as the highest rated military figure. Several months after the broadcast, on March 9, 2005, Governor General Adrienne Clarkson awarded Dallaire with the 25th Pearson Peace Medal. On October 11, 2006, the Center for Unconventional Security Affairs at the University of California, Irvine awarded Dallaire with the 2006 Human Security Award. Dallaire has received honorary doctorates from a large number of Canadian and American universities. He received Doctor of Laws degrees from University of Saskatchewan, St. Thomas University, Boston College, the University of Calgary, Memorial University of Newfoundland, Athabasca University, Trent University, the University of Victoria, the University of Western Ontario, and Simon Fraser University, and an honorary Doctor of Humanities degree from the University of Lethbridge. In June 2006, Roméo Dallaire was awarded a Doctorate of Humane Letters by the Queens College of the City University of New York (CUNY) in recognition of his efforts in Rwanda and afterwards to speak out against genocide. He received an ovation from the crowd for his comment that "no human is more human than any other". Senator Dallaire was named a Fellow of the Ryerson Polytechnic University, and an Honorary Fellow of the Royal College of Physicians and Surgeons of Canada. His book Shake Hands with the Devil: The Failure of Humanity in Rwanda was awarded the Governor General's Literary Award for Non Fiction in 2004. General Dallaire planted a tree at the Kofi Annan International Peacekeeping Training Centre, Accra, Ghana in 2007 at the invitation of the Commandant, Major General John Attipoe. Senator Dallaire was made an Officer of the Order of Canada in 2002, Grand Officer of the National Order of Quebec in 2005. He was granted the Aegis Award for Genocide Prevention from the Aegis Trust (United Kingdom). Dallaire was a recipient of the Vimy Award. As part of the 50th Anniversary commemoration of the founding of the Pugwash Peace Exchange, in 2007 General Dallaire accepted Sir Joseph Rotblat's Nobel Peace Prize. There are elementary schools named after Dallaire in Vaughan, Ontario, Winnipeg, Manitoba and Ajax, Ontario. Also, a street is named after him in the Lincoln Park neighbourhood of Calgary, Alberta. Dallaire was one of the eight Olympic Flag bearers at the opening ceremony for the 2010 Olympic Winter Games in Vancouver.