Кіріспе

Арклоу (/'/ɑːr/k/l/o:/ ARKloh; non Arnkell ló 'Арнкелдің шалғыны'; An tInbhear Mór) – Ирландияның оңтүстік-шығыс жағалауындағы Уиклоу округіне жататын қала. Қалаға Баллимойл төбесі қарап тұр. Оны IX ғасырда викингтер құрған. Арклоу 1798 жылғы көтерілістің ең қанды шайқастарының бірі болған жер. Дублинге жақын орналасқандықтан, 2016 жылғы санақ бойынша 13 163 тұрғыны бар қалаға айналды. 2022 жылғы санақ бойынша 13 399 адам тіркелген. Арклоу аймағының алғашқы жазылған деректерінің бірі 431 жылы Арклоуға қоныс аударған Ирландияның алғашқы епискобы Палладиусқа қатысты. Англо-нормандар келгеннен кейін, олардың басшысы Теобальд Уолтер, Ормонд графтарының атасы, Англияның Генрих II-інен Арклоу қалашығы мен қамалын алды. 1264 жылы Доминикан орденіне үлкен жер учаскесі берілді, қазір Аббилендс деп аталады, онда олар Киелі Крест аббаттығын салды. 1416 жылдан кейін Арклоу сарайы Лейнстердің МакМюрроу патшаларының бақылауына өтті, мүмкін 1452 жылы Джеймс Батлер, Ормондтың 4-ші графы қайтыс болғаннан кейін. 1525 жылы 1522-1531 жылдары Лейнстердің патшасы Мюрис Кавана Арклоу мен оның жерлерін өзінің немере інісі Пирс Батлерге, Ормондтың 8-ші графына қайтарды. Ирландиялық Конфедерация соғыстары кезінде 1649 жылдың қарашасында Арклоудан тыс жерде корольдік сарбаздар Мюрроу О'Брайен, Инчикиннің 1-ші графы, Уэксфордты нығайтуға аттанған ағылшын одақтастарының әскерлеріне тұзақ құрып, шайқас болды. Шабуылдан кейін Арклоуда ағылшын гарнизоны орнатылды, ал 1650 жылдың қаңтарында ирланд конфедераттарының қаланы қайтарып алу әрекеті сәтсіз аяқталды. 1714 жылы Джон Аллен Стиллорганынан, Дублин графтығынан, Арклоу усадьбасын Джеймс Батлерден, Ормондтың 2-ші герцогынан сатып алды, соңғысы Якобит ретінде жер аударылуға кетер алдында. 1750 жылы Алленнің үлкен немересі Элизабет Джон Пробиге, 1-ші Барон Кэрисфортқа үйленді, нәтижесінде Арклоу иелігіне ие болды. 1798 жылы 9 маусымда Арклоу шайқасында 1798 жылғы көтерілістің ең қанды оқиғаларының бірі болып, Вексфорд көтерілісшілерінің үлкен күші көтерілісті Дублинге таратуға тырысып, қалаға шабуыл жасады, бірақ ондағы британдық күштер оларды кері қайтарды, көптеген жүздерін қаза қылды. Арклоу соты жергілікті қалалық әкімдік ретінде қызмет етті, 2016 жылдың сәуірінде жаңа Арклоу кітапханасы мен Мэйн-стриттегі муниципалдық кеңселер ашылғанға дейін.

Тарихи халық саны:

| жыл | халық саны |
|---|---|
| 1821 | 6226 |
| 1831 | 6511 |
| 1841 | 6237 |
| 1851 | 6122 |
| 1861 | 6257 |
| 1871 | 6377 |
| 1881 | 5213 |
| 1891 | 4482 |
| 1901 | 4944 |
| 1911 | 5042 |
| 1926 | 4535 |
| 1936 | 4680 |
| 1946 | 4915 |
| 1951 | 5203 |
| 1956 | 5292 |
| 1961 | 5390 |
| 1966 | 6083 |
| 1971 | 6948 |
| 1979 | 8451 |
| 1981 | 8646 |
| 1986 | 8388 |
| 1991 | 7987 |
| 1996 | 8557 |
| 2002 | 9959 |
| 2006 | 11712 |
| 2011 | 13009 |
| 2016 | 13163 |
| 2022 | 13399 |

Қаланың ішінде төрт орта мектеп бар: St. Mary's College, St. Kevin's C. B. S., Glenart College және Gaelcholáiste na Mara.

Жол

М11 Дублиннен Росслэрге дейін 20 және 21-ші қиылыстар арасында Арклоу қаласын айналып өтеді. Арклоу мен Ратнеу арасындағы N11 тас жолының 16,5 км-лік жаңарту жұмысы 2014 жылдың сәуір айында басталып, 2015 жылдың шілдесінде аяқталды. Бұл сол кездегі M11 Арклоу айналма жолын қазіргі M11 Ратнеу/Эшфорд айналма жолымен қосып, Дублиннен Гориге дейін үздіксіз тас жол құрды. Аталған жобаға M11 тас жолының солтүстік бағытында, Гори қаласының солтүстігінде, M11 оңтүстік бағытынан тікелей кіретін көпір арқылы қызмет көрсету станциясының құрылысы да кірді.

Темір жол

Iarnród Éireann компаниясы Дублин-Росслэр темір жол желісі бойынша теміржол байланысын қамтамасыз етеді, соның ішінде астанаға кіретін және одан шығатын қалалық және қалааралық қызметтерді. Арклоу теміржол станциясы 1863 жылдың 16 қарашасында ашылды.

Автобус

Bus Éireann Арклоу қаласы арқылы бірнеше бағыттарды қамтиды, оның ішінде 2, 2X, 133 және 133X рейстері бар. Бұған қоса, Wexford Bus компаниясы Арклоу мен Дублин әуежайын байланыстыратын бірнеше рейстерді жүзеге асырады.

Балық аулау

19 ғасырда Арклоу устрица балық аулауға арналған порты ретінде қолданылды, 1863 жылы айналасындағы устрица рифтерінен 40 миллион устрица жиналды. Қатты аулау және ластану салдарынан олардың саны күрт азайды, бірақ 2021 жылы аймаққа устрицаларды қайта орналастыруды ынталандыру мақсатында Native Oyster Reef Restoration Ireland (NORRI) тобы құрылды. 21 ғасырдың басынан бері Арклоудағы балық аулау өнеркәсібі негізінен қолқалар, мидиялар және сельдь балықтарын қамтиды.

Өнеркәсіп

1884 жылы Чарльз Стюарт Парнелл өзінің ағайыны Уильям Пробиден Big Rock аумағын жалға алып, карьерлерді қазу жұмыстарын бастады. Парнелл Арклоу портының жобасын да қолдаған. Парнелл карьерлері 1920 жылдары жабылды. 20 ғасырдың басында қаланың солтүстік жағында ірі оқ-дәрі зауыты – Kynoch салыныс. Бұл зауытта Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бірнеше мың жұмысшы жұмыс істеді, бірақ содан кейін жабылып, өндіріс толығымен Оңтүстік Африкаға көшірілді. 1917 жылы Kynoch зауытында болған жарылыстан 17 жұмысшы қаза тапты. Қала тарихи тұрғыдан кеме жасау өнеркәсібімен және керамика өндірісімен де белгілі. Соңғысы 1998 жылы жабылған Arklow Pottery зауытында шығарылды. 1960 жылдары қала шетінде мемлекеттік тыңайтқыш зауыты, Nitrogen Éireann Teoranta, кейіннен Irish Fertiliser Industries құрылды. Бұл зауыт кешені бірнеше химиялық зауыттардан тұрады және негізгі шикізаттан түрлі тыңайтқыштар өндірді. Ол 2002 жылы жабылды. Арклоуда өндірістік база әлі де сақталып, Servier компаниясы Арклоудағы өндіріс кәсіпорындарының бірі болып табылады. Allergan бұрын жергілікті жерде зауыты болған, бірақ ол 2009 жылы жабылды. 2009 жылы несие карталарын өңдеумен айналысатын Elavon компаниясы Arklow Business Park-те жаңа бизнес алаңын сатып алды. 2019 жылы Avoca River Business Park-те деректер орталығы салуға рұқсат берілді.

Кеме қатынасы және кеме құрылысы

Бұрынғы ұлттық желкенді оқу кемесі Asgard II Арклоудағы John Tyrrell & Son Ltd компаниясымен салынған. Джон Тиррелл мен ұлының тағы бір кемесі, Gipsy Moth III, Фрэнсис Чичестер 1960 жылы өткен бірінші жеке тұлға трансатлантикалық жарысында жеңіске жетті. Оның 40 жарым күндік көрсеткіші бұрынғы рекордтық өтуден 16 күнге артық болды. Арклоу порты қазір коммерциялық емес, көбінесе демалыс мақсатындағы көліктерге бағытталғанмен, Ирландиядағы сандық тұрғыдан ең ірі кеме компаниясы – Arklow Shipping компаниясының штаб-пәтері болып қала береді. Бұл компания 56 жүк кемесінен және Нидерландының Роттердам қаласындағы бөлімшеден тұрады.

Кішігірім сауда

Аркло үлкен қызмет көрсету аймағына (соның ішінде бірнеше айналасындағы қалалар мен ауылдарға) қызмет көрсетеді және шамамен 32 000 м² сауда алаңына ие. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, осы сауда алаңының шамамен 20% бос болған. Қаланың ірі сауда орталықтарының бірі – 2007 жылы ашылған және 2016 жылы 33,25 миллион еуроға сатылған Бриджуотер сауда орталығы.

Су сапасы

2007 жылдан бастап Авока өзені Ирландияның Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (ЭҚА) тарапынан "өте лас" деп жіктеліп келді. Бұл өзенге тікелей канализациялық ағынды сулар төгілуінің және аймақтағы тау-кен өндірісінен бастап, кейінгі химиялық өнеркәсіптерге дейін созылған ұзақ тарихы бар өнеркәсіптік ластанудың салдарынан болды. Бұрынғы ғасырларда Арклоу острица өсірумен әйгілі болған. Қаладан шығатын тазартылмаған канализациялық ағынды сулар әлі де 1930 және 1940 жылдары салынған дренаж жүйесі арқылы өтеді және өзен бойындағы бірнеше ағынды су құбырлары арқылы Авока өзеніне құяды. Ауданда канализациялық ағынды суларды тазарту станциясының құрылысы ұзақ уақыттан бері жоспарланып келеді және алғаш рет 1993 жылы құрылысқа рұқсат берілді. Бұл рұқсатқа An Bord Pleanála-ға сәтсіз шағым түсті. Бірақ, кейіннен үкіметтен қаржы түспеді және құрылыс рұқсатының мерзімі бітті. 1999 жылы тағы да 10 жылға құрылыс рұқсаты берілді. Бұл да An Bord Pleanála-ға сәтсіз шағымдануға ұшырады, 2005 жылы шартты жоспарлау мақұлдауы алынды. 2019 жылы "жоғары технологиялық" ағынды суларды тазарту станциясын салуға рұқсат қайтадан бекітілді және құрылысы 2021 жылдың тамызында басталды.

Қызметтер және даму

Қаланың өнеркәсіптік аймақтарының бірінде қайта өңдеу орталығы орналасқан. Оны Уиклоу округі кеңесі басқарады. Ирландия теңізіне бірнеше шақырым қашықтықта Арклоу Бэнк жел паркі орналасқан. 2004 жылы ашылған бұл жел электр станциясы 106 метрлік жеті турбинадан және GE 3.6 МВт генераторларынан тұрады. 2022 жылдың 19 қазанында турбиналардың біріне найзағай соғып, ауыр зақым келтірді.

Спорт

Жергілікті гэльдік футбол клубы Arklow Geraldines Ballymoney GAA 1999 жылы құрылған және Pearse Park-та орналасқан. 1953 жылы құрылған Arklow Rock Parnells GAA клубы негізінен хёрлинг және камогимен айналысады және Parnell Park стадионында ойнайды. Қаланың футбол клубтарына Arklow Town F. C. (1948 жылы құрылған), Arklow United F. C. (Ferndale Park) және Arklow Celtic F. C. (Celtic Park) жатады. Arklow Rugby Club үй ойындарын The Oval стадионында өткізеді, ал Arklow Rowing Club қаланың Оңтүстік портында орналасқан. St Benedict Inbhear Mór жеңіл атлетика клубы Athletics Ireland ұйымында тіркелген және Arklow қаласында орналасқан. 1922 жылы құрылған Arklow Lawn Tennis Club мүшелерінің пайдалануына үш жасанды жабын кортын ұсынады. Arklow Golf Club-та (1927 жылы құрылған) 18 лункалы гольф алаңы бар.

Мәдениет

Теңіз желдеті фестивалі – шілде айының ортасында өтетін үш күндік шара. Фестиваль қаланың әртүрлі жерлерінде көптеген тікелей эфирдегі концерттер мен іс-шараларды қамтиды және әсем фейерверкпен аяқталады. Арклоу – көптеген суретшілердің туған жері және тұратын орны болған. Мысалы, Джордж Кэмпбелл сол жерде дүниеге келді, ол өзін-өзі оқытқан суретші Гретта Боуэннің ұлы еді. Лилиан Дэвидсон қала мен жағажайлардың суреттерін салды және көріністерін сомдады. Осы туындылардың бірі – «The Netter, Arklow», порт жанында тор жөндеп отырған адамның суретін бейнелейді, ал фонда порт көрінеді; суреттің артында оңтүстік жағажайда ойнап жатқан балалардың эскизі салынған. Ирландия Республикасындағы алғашқы тұрақты көкжиекті жол өткелі 2021 жылдың желтоқсан айында Арклоуда ашылды. Арклоудың басты көшесіндегі жол-көлік белгілерінің алдында мақтаныш түстерімен безендірілген.

Музыка

Арклоу – Ван Моррисонның 1974 жылғы «Streets of Arklow» әніндегі басты орын, ол Ирландияға үш апталық демалыс сапары барысында жазған сегіз әннің бірі және оның «Veedon Fleece» альбомында ұсынылған. «Арклоу шайқасы» – мүйізқұбырмен орындалатын және дәстүрлі емес би күйі, ол көбінесе фейспендерде және басқа ирланд биі жарыстарында таралған. Арклоу – сонымен қатар поп-әнші және бұрынғы «Moloko» тобының мүшесі Роисин Мерфидің туған қаласы. «Arklow Silver Band» U2 тобының 1987 жылғы «The Joshua Tree» альбомындағы «Red Hill Mining Town» әнінде ойнаған. «Арклоу музыка фестивалі» қалада жыл сайын өткізіледі. Ол 1970 жылы құрылған. Фестиваль бір аптаға созылады және елдің түкпір-түкпірінен келген адамдар оған қатысып, жеке және топтық жарыстарда өнер көрсетеді.

Әкімшілік

Арклоуда 1854 жылғы қалаларды жақсарту (Ирландия) заңы бойынша құрылған қала комиссарлары кеңесі болды. Бұл округ деңгейінен төмен жергілікті басқару деңгейі еді. ХХ ғасырдың басында қала комиссарлары қалалық округтік кеңеске айналды. 2002 жылы қалалық округтік кеңес қалалық кеңеске айналды. 2014 жылғы жергілікті басқару реформасы заңымен таратылды, қалалық кеңестің өкілеттіктері мен функциялары округтік кеңеске берілді. Дегенмен, олар жергілікті түрде Арклоу муниципалды округімен басқарылады. Арклоудың жергілікті сайлау аймағы, сонымен қатар айналасындағы аудандар, Уиклоу округі кеңесіне алты кеңесшіні сайлайды. Арклоудағы сайлау бөлімдері: Арклоу №1 қалалық, Арклоу №2 қалалық, Арклоу ауылдық, Аугрим, Авока, Баллинаклаш, Баллинакор, Баллиндерри, Баллиартур, Кронебайн, Дунганстаун Оңтүстік, Дунганстаун Батыс, Эннереилли, Килболлиуэн, Килбрид, Килпайп, Нократх және Ратдрам. Арклоу ұлттық сайлаулар мен референдумдар үшін Уиклоу сайлау округінің, ал еуропалық сайлаулар үшін Оңтүстік сайлау округінің құрамына кіреді.