1924 жылғы Ұлыбритания парламент сайлауы

Кіріспе

1924 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлау 1924 жылғы 29 қазанда өтті, бұл Премьер-министр Рамзи Макдональд басқаратын Лейбористік партияның азшылық үкіметінің Парламенттегі сенімсіздік дауысынан жеңілуінің нәтижесі болды. Бұл екі жылдың ішінде өткізілген үшінші жалпы сайлау еді. Парламент 9 қазанда таратылды. Стенли Болдуин басқаратын консерваторлар 1923 жылғы жалпы сайлаумен салыстырғанда сайлауда жақсы нәтиже көрсетіп, 209 мандатпен парламентте көпшілікті құрды. Макдональд басқаратын Лейбористік партия 40 орыннан айырылды. Сайлау сонымен қатар Х.Х. Асквит басқаратын Либералдық партияның 158 орынының 118-ін жоғалтуына әкеп соқты, бұл британ саясатын Лейбористік және Консервативтік партиялар арасында ықпалдастыруға көмектесті. Консерваторлардың үлкен жеңісі мен Лейбористік партияның жеңілісі, ішінара, Зиновьев хатына байланысты болды – бұл сайлауға төрт күн бұрын Daily Mail газетінде шынайы болып көрсетілген, бірақ жалған құжат еді және сенсация тудырды. 1923 жылғы жалпы сайлаумен салыстырғанда Лейбористік партияға берілген дауыс шамамен бір миллионға артты, бірақ бұл негізінен партияның бұрынғы сайлауға қарағанда 87 үміткерді көп қойғандығымен байланысты болды. Консерваторлар 1923 жылғы сайлауды империялық преференциялар саясатын қолдау үшін мандат алу мақсатымен ертерек тағайындаған, бірақ көпшілігін жоғалтты. 1924 жылы олар еркін саудаға қайта оралып, билікті қайта алды. Олар 1929 жылғы келесі жалпы сайлауда протекционизмді ұсынды, бірақ тағы да жеңілді.

Шолу

Алдыңғы жалпы сайлаудан кейін Лейборист партия екінші ірі партия болып шықты, бірақ Либерал партияның қолдауымен алғашқы үкіметін құрды. Биліктегі Консерватив партияның күтпеген түрде көпшілігін жоғалтуы Болдуиннің премьер-министр қызметін жалғастыруын мүмкінсіз етті. Алайда, Лейборист пен Либерал партия арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды, нәтижесінде Либерал партиясының депутаты Сэр Джон Саймон Макдональд үкіметіне сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс енгізді, ол көп дауыспен қабылданды. Асквит Болдуиннің де, Макдональдтың да екі жылдың ішінде үшінші жалпы сайлауды өткізуге бармайтынына және олардың біреуі Либерал партиямен ресми коалиция құруға мәжбүр болады деп есептеді. Бірақ, бұл есептеуі дұрыс болмады, өйткені Макдональд сайлау жариялады, Консерватив партиясының үлкен жеңісін күтіп, бірақ бұл жеңіс негізінен Либерал партияның есебінен болатынына сенді. Макдональдтың болжамы расталды, өйткені бұрынғы премьер-министр Дэвид Ллойд Джорджтан қаржылық көмек алған Либерал партия науқанның басынан-ақ қаржылық қиындыққа тап болды, ал Лейборист партия жұмысшы одақтарының арта өсіп келе жатқан қолдауының арқасында өз науқанын кеңейте алды. 1924 жылғы қаңтарда Лейборист партияның алғашқы үкімет құруы және Зиновьев хаты Ұлыбританиядағы көптеген консервативті либерал сайлаушылардың арасында антисоциалистік сезімдерді оятуға көмектесті деп есептеледі, олар өз қолдауын Консерватив партияға аударды. Бұл Либерал партияның жалпы сайлаудағы нашар нәтижелерін түсіндіруге көмектеседі. Партияның қаржылық қиындықтары да болды, олардың нәтижесінде тек 339 округте үміткерлерді тіркеуге мүмкіндік болды, Консерватив партия қорғалған сауданы қолдауын тоқтатқаннан кейін ерекше саясаттың болмауы және Асквиттің нашар басшылығы (ол алты жылдың ішінде екінші рет өзінің мандатын жоғалтты) да осыған себеп болды. Бұл Асквит үшін соңғы сайлау болды, ол келесі жылы Оксфорд және Асквит графы титулына ие болғаннан кейін Лордтар палатасынан партияны басқаруға мәжбүр болды, ал Либерал партия төрағасы болып Ллойд Джордж тағайындалды. Денсаулығының нашарлауына байланысты 1926 жылы Асквит партия басшылығынан Ллойд Джорджға жол берді. Үміткерлер саны, орын саны және дауыс саны бойынша төртінші орында тұрған партия емес, Уинстон Черчилль басқарған Конституционалисттер тобы болды, олар бұрынғы Ұлттық Либералдардан шыққан. Олар Консервативтік және Либерал партиялардың ынтымақтастығын жақтады және партия ретінде ресми түрде ұйымдасуға ниеттенді, бірақ сайлау жарияланғанда оларға мұны істеуге уақыт болмады. Сайланған жеті Конституционалисттің үшеуі, соның ішінде Черчилль, ресми Либерал партия кандидаттарымен бәсекелесіп, сайлаудан кейін Консерватив партиясының құрамына кірді. Қалған төртеуі Либерал партиясының құрамында отырды. Қайта құрылған Синн Фэйн 1919 жылғы наурыздан бері алғаш рет Вестминстерде кандидаттарды тіркеді, бірақ ешқайсысы жеңіске жақындамады, сегіз кандидаттың алтауы сайлау кепілдігінен айырылды. Олардың келесі Вестминстер сайлауы 1950 жылы өтті. Бұл сайлау Ұлыбританияда партиялық саяси хабарламалардың алғаш рет пайда болуымен ерекшеленді, партиялар BBC радиосы арқылы сайлаушыларға қысқа үндеулер жасады.

After the previous general election, the Labour Party had finished as the second largest party, but formed their first ever government with the support of the Liberal Party, after the ruling Conservative Party's shock loss of their majority made it untenable for Baldwin to continue as Prime Minister. However, relations between Labour and the Liberals proved stormy, eventually resulting in Liberal M. P. Sir John Simon calling a motion of no confidence in MacDonald's government, which was carried by a large majority. Asquith had gambled that neither Baldwin nor MacDonald would want to put the country through a third general election in two years, and that one of them would be forced to enter into a formal coalition with the Liberals. However, the gambit backfired when MacDonald instead called an election, knowing full well that a Conservative landslide was the only likely outcome, but himself gambling that it would be primarily at the expense of the Liberals. MacDonald's judgement proved correct, as the Liberals, who were still mostly dependent on former Prime Minister David Lloyd George for funds, ended up financially crippled from the very start of the campaign, while Labour were actually able to expand the scope of their own campaign thanks to increasing support from the workers' unions. It is speculated that the combination of Labour forming its first government in January 1924 and the Zinoviev letter helped to stir up anti socialist fears in Britain among many traditional anti socialist Liberal voters, who then switched their support to the Conservative Party. This partly helps to explain the poor performance of the Liberal Party in the general election. The party also had financial difficulties which allowed it to contest only 339 seats, a lack of distinctive policies after the Conservative Party dropped their support for protected trade, and poor leadership under Asquith, who lost his own seat for the second time in six years. It would be the final election for Asquith, who was subsequently forced to lead the party from the House of Lords after being elevated to the Earldom of Oxford and Asquith the following year, with Lloyd George as Liberal chairman in the House of Commons. Declining health saw Asquith replaced as party leader by Lloyd George in 1926. The fourth party in terms of number of candidates, number of seats and number of votes were not a party but a group of former National Liberals standing under the Constitutionalist label, led by Winston Churchill. They favoured Conservative/Liberal co operation and had intended to formally organize as a party, but the election was called before they had the opportunity to actually do so. Three of the seven Constitutionalists elected, including Churchill, had been opposed by official Liberal candidates, and sat as Conservatives after the election. The other four sat as Liberals. The refounded Sinn Féin ran Westminster candidates for the first time since March 1919; none came close to winning, with six of the eight losing their deposits. Its next Westminster election was in 1950. The election was the first in the United Kingdom to feature party political broadcasts, with the parties making short appeals to voters via BBC Radio.