Кіріспе

Деривативтер, олардың ерекшеліктері оларды әдетте саудаға шығарылатын өнімдерге қарағанда күрделірек етеді. Қаржы саласында экзотикалық опцион – бұл қалыпты опциондардан (ванильді опциондар) күрделірек ерекшеліктері бар опцион. Басқа экзотикалық туындылар сияқты, олардың да төлемді анықтауға қатысты бірнеше шарттары болуы мүмкін. Экзотикалық опционға нақты клиент немесе нарық үшін жасалған стандартты емес негізгі актив те кіруі мүмкін. Экзотикалық опциялар биржада саудаланатын опцияларға қарағанда күрделірек және көбінесе биржадан тыс саудада қолданылады.

Этимология

"Экзотикалық опция" термині Марк Рубинштейннің 1990 жылғы жұмыс қағазында (Эрик Райнермен бірге 1992 жылы жарияланған) "Экзотикалық опциялар" деген атаумен танымал болды. Бұл термин ат жарыстарындағы экзотикалық тікелей ставкаларға немесе "экзотикалық Шығыс" дегенді білдіретін "Азиялық опция" сияқты халықаралық терминдерді пайдалануға байланысты туындаған. Журналист Брайан Палмер 2010 жылғы Кентукки Дербидегі "суперфектаға жасалған сәтті 1 долларлық ставка" мысалын келтірді, ол "101 284,60 доллар төлеген", және бұл 1970 жылдардан бері жарысты қадағалап отырғандар байқаған жоғары тәуекелді, жоғары сыйақылы экзотикалық ставкалардың мысалы болды. Палмер осы ат жарысына жасалған ставкаларды 1980 жылы Федералдық резерв төрағасы Пол Волкерді алаңдатқан, жаңа пайда болған экзотикалық қаржы құралдарымен салыстырды. Ол экзотикалық ставкалар медиадағы дау-дамайдан өткендей, экзотикалық опциялар да солай болады деп мәлімдеді. 1987 жылы Bankers Trust компаниясының Марк Стандиш және Дэвид Спаугтон Токиода жұмыс істеп жүргенде "жанар майдың орташа бағасына байланысты опцияларды бағалау үшін алғашқы коммерциялық есептеу формуласын жасады". Олар бұл экзотикалық опцияны Азиялық опция деп атады, себебі олар Азияда болғандықтан.

Даму

Экзотикалық опциялар көбінесе қаржы инженерлерімен жасалады және олардың құнын анықтауға күрделі модельдер қолданылады.

Ерекшеліктері

Тікелей сатып алу немесе сату опциясы, американдық немесе еуропалық болсын, экзотикалық емес немесе ванильді опция деп есептеледі. Экзотикалық опциялардың екі негізгі түрі бар: жолға тәуелсіз және жолға тәуелді. Опция жолға тәуелсіз болса, оның құны негізгі активтің соңғы бағасына ғана байланысты болады. Жолға тәуелді опциялар негізгі активтің соңғы бағасына ғана емес, сонымен қатар соңғы бағаға жеткізген барлық бағаларға да байланысты болады. Экзотикалық опцияның мынадай бір немесе бірнеше ерекшеліктері болуы мүмкін: мерзімі келгендегі төлем мөлшері негізгі активтің мерзіміндегі құнына ғана емес, сонымен қатар келісімшарттың өмірлік кезеңіндегі бірнеше уақыттағы құнына да байланысты (мысалы, кейбір орташа мәнге байланысты Азия опциясы, ең жоғары немесе ең төменгі мәнге байланысты кері қарау опциясы, негізгі актив белгілі бір деңгейге жеткен немесе жетпеген жағдайда тоқтатылатын кедергі опциясы, цифрлық опция, Перони опциялары, диапазон опциялары, спред опциялары және т.б.). Ол бірнеше индекске байланысты болуы мүмкін, мысалы, себет опциялары, артық өнімділік опциялары, Гималай опциялары немесе басқа таулы қатар опциялары. Есеп айырысу әдісі опцияның мерзімі өткен кездегі құнына байланысты өзгеруі мүмкін, мысалы, қолма-қол ақша немесе акция опциясы. Callability және putability құқықтары болуы мүмкін. Ол әртүрлі жолдармен валюта бағамдарын қамтуы мүмкін, мысалы, квантолық немесе композиттік опция ретінде. Нарықта белсенді саудаланатын өнімдердің өзі де кейбір экзотикалық сипаттамаларға ие болуы мүмкін, мысалы, айырбасталатын облигациялар, олардың құны негізгі акцияның бағасына және құбылмалылығына, эмитенттің кредиттік рейтингісіне, пайыздық ставканың деңгейіне және құбылмалылығына, сондай-ақ осы факторлардың арасындағы байланысқа байланысты болуы мүмкін.

Кедергілер

Экзотикалық опциондағы кедергілер негізгі бағамен және акцияның сауда кезеңінде белсенді немесе белсенді емес болу мүмкіндігімен анықталады. Мысалы, егер негізгі баға белгіленген кедергіден жоғары шығып кетсе, «жоғары және сыртқа» (up and out) опциясының белсенді болмау ықтималдығы жоғары. Егер акцияның негізгі бағасы белгіленген кедергіден төмен түсетін болса, «төмен және ішке» (down and in) опциясының белсенді болуы өте ықтимал. Егер негізгі баға белгіленген кедергіден жоғары шығып кетсе, «жоғары және ішке» (up and in) опциясының белсенді болуы өте ықтимал. Бір рет тигізетін екі кедергілі бинарлық опциялар – бұл траекторияға тәуелді опциялар, онда опцияның болуы және төлемі опцияның өмірлік мерзімі ішінде негізгі бағаның қозғалысына байланысты.