Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1890 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1890 in science and technology involved some significant events, listed below.
Биология
25 қыркүйек – Америка Құрама Штаттарында Секуоя ұлттық паркі құрылды. 1 қазан – АҚШ-та Йосемити ұлттық паркі құрылды. Уолтер Хип биологиялық анасынан басқа тұқымдағы жануардың жатырына ауыстырылған ұрықтандырылған жұмыртқалардан қояндарды сәтті өсіреді. Фрэнсис Галтон жеке адамның саусақ іздерінің бірегейлігін және жіктелу мүмкіндігін статистикалық тұрғыдан дәлелдейтінін хабарлайды. Жак Лоэб тропизм туралы өзінің алғашқы маңызды еңбегін – Der Heliotropismus der Thiere und seine Uebereinstimmung mit dem Heliotropismus der Pflanzen – жариялайды. Солтүстік Дакота ауыл шаруашылығы колледжінде Генри Люк Болли картоп қызылшасына (қабығына) себеп болатын микроорганизмді бөліп алып, тиімді емдеу әдісін әзірлейді.
September 25 – Sequoia National Park created in the United States. October 1 – Yosemite National Park created in the United States. Walter Heape successfully breeds rabbits from fertilised ova transferred from the biological mother to the uterus of an animal of a different breed. Francis Galton announces a statistical demonstration of the uniqueness and classifiability of individual human fingerprints. Jacques Loeb publishes his first major work on tropism, Der Heliotropismus der Thiere und seine Uebereinstimmung mit dem Heliotropismus der Pflanzen. Henry Luke Bolley at the new North Dakota Agricultural College isolates the organism responsible for potato scab and develops an effective treatment.
Химия
Николай Меншуткин үшінші дәрежелі аминнің алкил галогенидпен реакцияласу арқылы төртінші аммоний тұзына айналуын ашты – бұл Меншуткин реакциясы деп аталады. Эмиль Фишер глюкон және маннон қышқылдарының эпимеризациясы арқылы қанттардың стереохимиялық құрылымын және изомерлік сипатын анықтады, сондай-ақ глицеринден глюкоза, фруктоза және маннозаны синтездеді.
Nikolai Menshutkin discovers that a tertiary amine can be converted into a quaternary ammonium salt by reaction with an alkyl halide – the Menshutkin reaction. Emil Fischer establishes the stereochemistry and isomeric nature of the sugars by epimerization between gluconic and mannonic acids and synthesizes glucose, fructose and mannose from glycerol.
Компьютерлік ғылым
1 маусым – Америка Құрама Штаттарының халық санағы бюросы Герман Холлериттің табу машинасының көмегімен перфокарталар арқылы халық санағы деректерін тіркеуді бастады, бұл компьютерлік техника тарихындағы маңызды кезең. Холлериттің компаниясы кейіннен IBM-ге айналды.
June 1 – The United States Census Bureau begins using Herman Hollerith's tabulating machine to record census returns using punched card input, a landmark in the history of computing hardware. Hollerith's company eventually becomes IBM.
Жер ғылымдары
АҚШ-тың Бойз қаласында (Айдахо штаты) алғашқы геотермальдық ұңғыма қазылды. Фосфат минералы месселит (Германиядағы Мессельден) алғаш рет сипатталды.
The United States city of Boise, Idaho, drills the first geothermal well. The phosphate mineral messelite (from Messel in Germany) is first described.
Математика
Филиппа Фосетт Англияның Кембридж университетінің математикалық трипосында Аға рейнджерден жоғары тұрды. П. Ж. Хьювуд бес түстің теоремасын дәлелдейді. Джузеппе Пеано кеңістікті толтыру қисығын алғаш рет көрсетті. Курт Шиммельбуш хирургиялық емделушілерге анестезияны қауіпсіз жеткізу үшін Шиммельбуш маскасын ойлап тапты. Сантьяго Рамон и Кахал "Жалпы патологиялық анатомия туралы нұсқаулық" атты алғашқы басылымын жариялады. Роберт Кох микробтар мен аурулар арасындағы себеп-салдарлық байланыс туралы постулаттарын жариялады. Уильям Джеймс "Психология негіздері" атты еңбегін жариялады.
Philippa Fawcett is placed above the Senior Wrangler in the Mathematical Tripos at the University of Cambridge in England. P. J. Heawood proves the five colour theorem. Giuseppe Peano is the first to demonstrate a space filling curve. Curt Schimmelbusch invents the Schimmelbusch mask for the safe delivery of anesthetics to surgical patients. Santiago Ramón y Cajal publishes the first edition of Manual de Anatomia Pathologica General. Robert Koch publishes his postulates on the causal relationship between microbes and diseases. William James publishes The Principles of Psychology.
Технология
Мамыр – Герберт Акройд Стюарт, Чарльз Ричард Бини және Ричард Хорнсби & Sons компаниясымен бірлесіп, жану арқылы бу немесе газ бен ауа қоспаларының жарылысымен жұмыс істейтін қозғалтқыштарды жақсартуға қатысты британдық патентті тіркеді. Бұл ауыр майлы Хорнсби Акройд мұнай қозғалтқышы ретінде өндірілетін ыстық шамды қозғалтқыштың алғашқы сәтті дизайны болды. 6 тамыз – Нью-Йорктегі Оберн түрмесінде Уильям Кеммлер айырбастағы электр орындығында атқарылған алғашқы адам болды. 9 қазан – Клемент Адердің Eole бумен жұмыс істейтін, тұрақты қанатты ұшағы Франциядағы Саториде алғашқы қысқа ұшуын жасады. Ол шамамен 20 см биіктікте, бақылаусыз ұшып, өз күшімен ұшатын ұшақтың алғашқы ұшуын жүзеге асырды. Шамамен күні – Британдық инженер-құрылысшы Эрнест Уильям Моир Нью-Йоркте жұмыс істеген кезде ауа шлюзін ойлап тапты. Шотланд-американдық химик Уильям Моррисон АҚШ-та алғашқы сәтті және практикалық электрлік көлікті жасады. Алдын ала кесілген картон қорапты Бруклиндегі баспагер және қаптама өндіруші Роберт Гейр ойлап тапты. Hurter және Driffield пленканың жылдамдығын өлшеу жүйесі сипатталды.
May – Herbert Akroyd Stuart, in collaboration with Charles Richard Binney and Richard Hornsby & Sons, files a British patent for Improvements in Engines Operated by the Explosion of Mixtures of Combustible Vapour or Gas and Air, the first successful design of hot bulb engine, which will be produced as the heavy oil Hornsby Akroyd oil engine. August 6 – At Auburn Prison in New York, William Kemmler becomes the first person to be executed in the AC electric chair. October 9 – The first brief flight of Clément Ader's steam powered fixed wing aircraft Eole takes place in Satory, France. It flies uncontrolled approximately at a height of 20 cm, the first take off of a powered airplane solely under its own power. Approximate date – British civil engineer Ernest William Moir invents the airlock while working in New York. Scottish American chemist William Morrison produces the first successful practical electric road vehicle in the United States. The precut paperboard box is invented by Robert Gair, a Brooklyn printer and packaging producer. The Hurter and Driffield film speed measurement system is described.
Туылғандар
14 қаңтар – Артур Холмс (1965 жылы қайтыс болды), ағылшын геологы. 19 қаңтар – Штефан Прокопиу (1972 жылы қайтыс болды), румын физигі. 26 қаңтар – Грантли Дик Рид (1959 жылы қайтыс болды), ағылшын акушері. 17 ақпан – Рональд Фишер (1962 жылы қайтыс болды), ағылшын статистикашысы және генетигі. 11 наурыз – Ванневар Буш (1974 жылы қайтыс болды), американдық ғылым басшысы. 20 наурыз – Элизабет Рона (1981 жылы қайтыс болды), Венгрияда туған ядролық химик. 26 наурыз – Абнер Добл (1961 жылы қайтыс болды), американдық бу машинасының инженеры. 4 мамыр – Карл Бригам (1943 жылы қайтыс болды), психометрияның американдық пионері. 1 маусым – Эдвард Хатчинсон Синг (1957 жылы қайтыс болды), ирландтық теориялық физигі. 20 желтоқсан – Ярослав Хейровский (1967 жылы қайтыс болды), чех химигі. 21 желтоқсан – Герман Джозеф Мюллер (1967 жылы қайтыс болды), американдық генетигі.
January 14 – Arthur Holmes (died 1965), English geologist. January 19 – Ștefan Procopiu (died 1972), Romanian physicist. January 26 – Grantly Dick Read (died 1959), English obstetrician. February 17 – Ronald Fisher (died 1962), English statistician and geneticist. March 11 – Vannevar Bush (died 1974), American science administrator. March 20 – Elizabeth Rona (died 1981), Hungarian born nuclear chemist. March 26 – Abner Doble (died 1961), American steam engineer. May 4 – Carl Brigham (died 1943), American pioneer of psychometrics. June 1 – Edward Hutchinson Synge (died 1957), Irish theoretical physicist. December 20 – Jaroslav Heyrovský (died 1967), Czech chemist. December 21 – Hermann Joseph Muller (died 1967), American geneticist.
Өлімдер
27 қаңтар – Карл Фридрих Отто Вестфаль (1833 жылы туған), неміс психиатры. 3 ақпан – C. H. D. Buys Ballot (1817 жылы туған), голланд метеорологы. 1 сәуір – Александр Можайский (1825 жылы туған), орыс авиацияның алғашқы дамушысы. 30 тамыз – Марианна Норт (1830 жылы туған), ағылшын ботанигі. 26 желтоқсан – Генрих Шлиман (1822 жылы туған), неміс археологы.
January 27 – Karl Friedrich Otto Westphal (born 1833), German psychiatrist. February 3 – C. H. D. Buys Ballot (born 1817), Dutch meteorologist. April 1 – Alexander Mozhaysky (born 1825), Russian aeronautical pioneer. August 30 – Marianne North (born 1830), English botanist. December 26 – Heinrich Schliemann (born 1822), German archaeologist.