Жин әулетінің 8-ші императоры Сяма Ю (320-372) туралы мақала. Өмірі, билігі, философияға құштарлығы, әскери қолбасшы Хуан Вэньмен байланысы жайлы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Цзинь әулетінің 8-ші императоры (372 ж.т.)
8th emperor of the Eastern Jin dynasty (r. 372)
Цзинь императоры Цзяньвэнь (320 ж.т. – 12 қыркүйек, 372 ж.т.), жеке аты Сима Ю (司馬昱), әдепті аты Даован (道萬), Қытайдағы Шығыс Цзинь әулетінің императоры болған. Ол император Миннің кіші інісі және әскери қолбасшы Хуан Вэнь тарапынан таққа отырғызылған. Таққа отырғанға дейін, ол немере шөберелері император Му, император Ай және император Фейдің басқаруларында маңызды қызметтер атқарған. Немере шөберелеріне қызмет еткенде де, императорлық билік құрған кезінде де, ол көбінесе әлсіз ниетті тұлға ретінде қарастырылады, ол тірі қалу үшін және Цзинь билігін сақтау үшін жеткілікті даналық танытқан, бірақ даосизм және басқа да философиялық пікірталасқа берілгендігі оның тиімділігін шектеген.
Emperor Jianwen of Jin (; 320 – September 12, 372), personal name Sima Yu (司馬昱), courtesy name Daowan (道萬), was an emperor of the Eastern Jin dynasty in China. He was the younger brother of Emperor Ming and installed by military leader Huan Wen. Prior to taking the throne, he had served in important roles in the administrations of his grandnephews Emperor Mu, Emperor Ai, and Emperor Fei. Both in his service to his grandnephews and in his own reign as emperor, he is generally viewed as a weak willed figure who showed enough wisdom to continue to survive and extend Jin rule, but whose effectiveness was also compromised by his over dedication to philosophical discussions of Taoism and other related philosophies.
Ерте өмір
Сима Ю 320 жылы император Юаньның ең кіші ұлы ретінде, оның сүйікті ішкі әйелі Жэн Ачун (鄭阿春) арқылы дүниеге келді. Император Юаньның әйелі Юй Мэнму (虞孟母) бірнеше жыл бұрын (312 жылы) қайтыс болғандықтан, ал оның үлкен ұлы, тәж мұрагері Сима Шаоның (кейіннен император Мин) анасы, ханшайым Сун, ханшайым Юйдың қызғанышынан сарайдан кетуге мәжбүр болғандықтан, Консорт Чжэн сарайдың иесіне айналды, бірақ ол ешқашан императрица титулын алған жоқ. 322 жылы император Юань оны Ланья ханзадасы етіп тағайындады – бұл титулды император Юань бұрын да алып, сондықтан оны ерекше құрмет деп есептеді. 323 жылы император Юань қайтыс болды. 326 жылы Консорт Чжэн де қайтыс болды. Ланья ханзадасы болғандықтан, Сима Юға заң бойынша анасына аза тұтуға рұқсат берілмеді, ол алты жасында басқа титул сұрады. Оның жүрегі жұмсақ, жас бала болған немересі император Чэн (император Мингтің ұлы) оған рұқсат берді және оны Куайджи ханзадасы етіп тағайындады. Өсіп келе, ол нақты билігі болмаса да, жоғары лауазымдарға тағайындалды.
Sima Yu was born in 320, as the youngest son of Emperor Yuan, by his favorite concubine Consort Zheng Achun (鄭阿春). As Emperor Yuan's wife Yu Mengmu (虞孟母) had died years earlier (in 312), and the mother of his oldest son Sima Shao the Crown Prince (later Emperor Ming), Lady Xun, had been forced to leave the palace due to Princess Yu's jealousy while she was still alive, Consort Zheng was effectively the mistress of the palace, although she never carried the title of empress. In 322, Emperor Yuan created him the Prince of Langya—the same title that Emperor Yuan had earlier, which was therefore considered a special honor. In 323, Emperor Yuan died. In 326, Consort Zheng also died, and because, as Prince of Langya, Sima Yu was not permitted by law to mourn his mother, he, at age six, requested another title by which he could. His nephew Emperor Cheng (Emperor Ming's son), himself then a young child, permitted it, and created him the Prince of Kuaiji. As he grew in age, he was given a progression of higher and higher posts, although without actual power.
Император Му тұсында
344 жылы Сима Ю-дың тағы бір жүрегі ауырған інісі, император Кан (император Ченгтің кіші інісі) қайтыс болды, және оның орнына оның нәсілдік ұлы, император Му келді. Император Мудың анасы, императорлық шеше Чу, регент болды, бірақ ол көбінесе премьер-министр Хэ Чунның (何充) кеңесімен басшылыққа алды. Джин тарихының осы кезеңінде, әдетте екі премьер-министр болу қалыпты еді, Хэ Чун императорлық шешенің әкесі Чу Пуды (褚裒) ұсынды, ол бас тартты және оның орнына Сима Юды ұсынды. Осылайша, Хэ Чун мен Сима Ю 346 жылы Хэ Чун қайтыс болғанға дейін премьер-министрлік міндеттерін бөлісті. Хэ Чунның орнын Цай Мо (蔡謨) алды. 347 жылы, амбициялы генерал Хуан Вэнь, императорлық үкіметтің рұқсатынсыз Чэн Ханға (成漢) қарсы жорық жүргізіп, оны жойып, Чэн Ханның аумағын Джинге қосып алғаннан кейін, императорлық үкімет Хуанның осы мүмкіндікті пайдаланып билікті басып алуы мүмкін деген алаңдаушылыққа түсті. Сондықтан Сима Ю, Хуанның ықпалына қарсы тұру үшін, қабілетті деп есептелген Инь Хаоды (殷浩) шақырып, оны және Цайды маңызды шешімдерді бірге қабылдауға шақырды. 350 жылы Цай императордың берген үлкен құрметінен бірнеше рет бас тартқаннан кейін, Инь Цайды императорлық биліктің қадірін білмеуде деп айыптап, оны қызметтен шеттетуге мәжбүр етті, бұл оған бұрынғыдан да көп билік берді. 348 жылы Сима Юдың тақ мұрагері Сима Даошэн (司馬道生), бейқам және жеңілтек деп сипатталған, белгісіз қылмыстар жасады деген айып тағылды, ол тақтан алынып, түрмеге қамалды және түрмеде қайтыс болды. Сима Юдың әйелі және Сима Даошэннің анасы, ханшайым Ван Цзяньцзи (王簡姬) да қайғыдан қайтыс болды (оның өлімінен бұрын тұтқынға алынған болуы мүмкін). Оның басқа ұлдары, біреуі Ван ханшайымынан, ал үшеуі әртүрлі кәнизақтардан ерте қайтыс болды, ол мұрагерсіз қалды, ал оның кәнизақтары енді жүкті бола алмады. Ол кәнизақтарына қарап, қайсысы мұрагер бере алатынын білу үшін сиқыршыны жалдады, сиқыршы олардың барлығына қарап, ешқайсысы оған мұрагер бере алмайтынын айтты, бірақ содан кейін ол матамен жұмыс істейтін, қара терілі қызметші қызды көрді, оны тұрғындары «малай» деп қысым көрсетіп айтқан Ли Линронгты (李靈容) байқады, және ол таңғалып, «Ол!» деп айғайлады. Сондықтан Сима Ю оны кәнизақ ретінде қабылдады, және олардың екі ұлы болды: Сима Яо 352 жылы және Сима Даози 353 жылы. Кейіннен Сима Яо тақ мұрагері болып жарияланды. Шамамен 352 жылдың жаңа жынында Хуан, Сима Ю мен Иньдің наразылығына ұшырағаннан кейін, олардың күштерін кеңейтуіне алаңдап, кейінірек Жаоның (後趙) құлауынан кейін солтүстікке жылжу туралы өтініштері қабылданбағаннан кейін, әскерін жинап, астанаға шабуыл жасауға дайын екенін көрсетті. Инь қатты қорқып, бастапқыда отставкаға кетуді немесе Хуанды тоқтатуға бұйрық беру үшін императорлық бейбітшілік туын (騶虞幡) жіберуді ойлады. Алайда Ван Бяоцзидің (王彪之) кеңесімен, ол Сима Юдан Хуанға мұқият жазылған хат жазып, оны тоқтауға көндіруді сұрады. 352 және 353 жылдары Инь өзінің сәтсіз солтүстік жорықтарын бастағаннан кейін – соңғысы үлкен өлім-жұлым мен мүліктік шығындарға әкелді – Хуан Иньге қарсы қылмыстар жасады деп айыптайтын петиция ұсынды. 354 жылы Сима Ю басқаратын императорлық үкімет Иньді тақтан алуға мәжбүр болды. Осы уақыттан бастап Сима Ю жалғыз премьер-министр болды, бірақ маңызды мәселелерде көбінесе Хуанның қалауларына бағынуға мәжбүр болды. Кейінірек 354 жылы Хуан өзі бұрынғы Циньге (前秦), кейінірек Жаоның мұрагер мемлекеттерінің біріне қарсы солтүстікке жорық бастады, бірақ бастапқы табыстардан кейін, бұрынғы Цинь астанасы Чанъанға (長安) шабуыл жасауға тартынғандықтан және азық-түлік жетіспегендіктен кері шегінуге мәжбүр болды. 358 жылы Сима Ю отставкаға кетемін және барлық билікті император Муға қайтаруды ұсынды. Император Му бас тартты. 361 жылы император Му ұлы болмастан қайтыс болды, және императорлық шеше Чудың бұйрығымен оның туысы, Ланья ханзадасы Сима Пи (司馬丕) император Ай (帝哀) ретінде таққа отырды. Сима Ю премьер-министр лауазымында қалды.
In 344, another nephew of Sima Yu, Emperor Kang (Emperor Cheng's younger brother), died, and was succeeded by his infant son Emperor Mu. Emperor Mu's mother Empress Dowager Chu became regent, but she largely followed the advice of prime minister He Chong (何充). As it was customary, at this point of Jin history, for there to be two prime ministers, He Chong recommended Empress Dowager Chu's father Chu Pou (褚裒), who declined and recommended Sima Yu instead. He Chong and Sima Yu thus shared the prime minister responsibilities until He Chong's death in 346. He Chong was replaced by Cai Mo. In 347, after the ambitious general Huan Wen, without the imperial government's approval, carried out a campaign against and destroyed Cheng Han, annexing Cheng Han territory to Jin, the imperial government became apprehensive that Huan would use this opportunity to take over. Sima Yu thus invited the official Yin Hao, who was considered able, to join him and Cai in making important decisions, to counter Huan's influence. In 350, after Cai had repeatedly declined greater honor conferred him by the emperor, Yin accused Cai of disrespecting imperial authority and had him removed, seizing more power than he had before. In 348, Sima Yu's heir apparent Sima Daosheng (司馬道生), who was described as careless and frivolous, was accused of unspecified crimes, and he was deposed and imprisoned, and died in imprisonment. Sima Yu's wife and Sima Daosheng's mother, Princess Wang Jianji (王簡姬), also died in distress. (She might have also been imprisoned prior to her death) His other sons, one by Princess Wang and three by various concubines, died early, and he was left without an heir, and his concubines were not conceiving any more. He retained a magician to look at his concubines to see which one could conceive an heir, and the magician looked at all of them and opined that none was destined to give him an heir—but then he saw a dark skinned maid who was working with textiles, who was derogatorily referred to as a Malay, named Li Lingrong, and he, in surprised, yelled out, "She is the one!" Sima Yu therefore took her as a concubine, and they had two sons: Sima Yao in 352 and Sima Daozi in 353. Sima Yao was subsequently named heir apparent. Around the new year 352, Huan, impatient after his requests to advance north in light of Later Zhao's collapse were being rebuffed by Sima Yu and Yin, who were concerned about his expanding power, and mobilized his troops and gestured as if he were about to attack the capital. Yin was shocked, and initially considered either resigning or send the imperial banner of peace (Zouyu Fan, 騶虞幡) to order Huan to stop. After advice from Wang Biaozhi (王彪之), however, he instead asked Sima Yu to write a carefully worded letter to Huan, persuading Huan to stop. After Yin himself launched unsuccessful northern campaigns in 352 and 353—the latter at great loss of life and property—Huan submitted a petition accusing Yin of crimes. The imperial government, led by Sima Yu, felt compelled to depose Yin in 354. From that point on, Sima Yu became the sole prime minister, although he was often forced to submit to Huan's wishes on important matters. Later in 354, Huan himself launched a campaign north against Former Qin, one of the successor states to Later Zhao, but after initial successes, he was forced to withdraw as he hesitated at attacking Former Qin's capital Chang'an and ran out of food supplies. In 358, Sima Yu offered to resign and return all authority to Emperor Mu. Emperor Mu declined. In 361, Emperor Mu died without a son, and by order of Empress Dowager Chu, his cousin Sima Pi the Prince of Langya ascended the throne as Emperor Ai. Sima Yu continued in his post as prime minister.
Император Айдың тұсында
363 жылы Ай императорының анасы Жүгер ханшайым Чжоу қайтыс болғанда, Сима Ю үш айлық аза тұту кезеңінде регенттікке тағайындалды. 364 жылы өлместікке құмар болған Ай императоры, сиқыршылардан алған дәрілермен уланды және мемлекеттік маңызды істерді жүргізе алмады. Императрица-Жетім Чу қайтадан регенттікке тағайындалды, бірақ маңызды шешімдерді Сима Ю және Хуан Вэн қабылдады. 365 жылы бұрынғы Янның регенті Муронг Ке маңызды Луоян қаласын қоршағанда, Сима Ю мен Хуан Луоянды азат ету үшін қарсы шабуыл ұйымдастыруды талқылады, бірақ 365 жылдың көктемінде Ай императоры қайтыс болған соң, жоспарлар күшін жойды. Ай императорының орнына оның інісі Сима И, Ланья ханзадасы таққа отырып, Император Фэй атанды. Сима Ю премьер-министр қызметін жалғастырды.
In 363, when Emperor Ai's mother Princess Dowager Zhou died, Sima Yu served as regent for the three month mourning period. In 364, Emperor Ai, who was obsessed with immortality, was poisoned by pills given him by magicians, and he could not handle important affairs of state. Empress Dowager Chu again served as regent, but important decisions were made by Sima Yu and Huan Wen. In 365, with the Former Yan regent Murong Ke besieging the important city Luoyang, Sima Yu and Huan discussed launching a counterattack to relieve Luoyang, but when Emperor Ai died in spring 365, the plans were cancelled. Emperor Ai was succeeded by his brother Sima Yi the Prince of Langya, who took the throne as Emperor Fei. Sima Yu continued in his role as prime minister.
Фей императорының тұсында
365 жылдың соңында император Фэй Сима Юге Ланья ханзадасы атағын ұсынды және оның мұрагері Сима Яоны Куайджи ханзадасы етіп бекітті. Сима Ю ұлының атынан бас тарды, сондай-ақ өзі Ланья ханзадасы атағынан бас тарды, өзін Куайджи ханзадасы деп атауын жалғастырды, ал император Фэй оның жоғарырақ атақ алуын талап етпеді. 369 жылы Хуан Вэн бұрынғы Яньға қарсы ірі шабуыл жасады, бірақ Муронг Чуйден ауыр жеңіліске ұшырады, осыдан кейін ол өзінің күшін көрсетудің басқа жолын ойластырды. Ол император Фэйді тақтан түсіруді шешті және император Фэйдің бедеу екені, ал оның ұлдарының іс жүзінде оның жақын адамдарынан туғаны туралы жалған қауесет таратып, (онымен және сол адамдармен гомосексуалдық қарым-қатынас болғанын аңғартады). 371 жылдың қысында Хуан жесір император Чуды император Фэйді тақтан түсіріп, оның орнына Сима Юді тағайындауға мәжбүр етті. Сима Ю таққа күдіспен отырды, бірақ басқа амалы болмағанын сезінді.
In late 365, Emperor Fei offered the title Prince of Langya to Sima Yu and further created his heir apparent Sima Yao the Prince of Kuaiji. Sima Yu declined on his son's behalf and further himself declined the title of Prince of Langya, continuing to refer to himself as the Prince of Kuaiji, and Emperor Fei did not insist on his taking the greater title. In 369, after Huan Wen launched a major attack against Former Yan but suffered a devastating defeat at the hands of Murong Chui, he considered another way to showcase his power. He decided to depose Emperor Fei, and he spread false rumors that Emperor Fei was impotent and that his sons were actually sons of men that he favored (implying a homosexual relationship between him and those men). In winter 371, Huan forced Empress Dowager Chu to issue an edict deposing Emperor Fei and replacing him with Sima Yu, who took the throne with trepidation but felt he had no choice.
Билік
Император Цзяньвэнь таққа отырғанда бірден шешілген мәселе – Хуанның өзінің үлкен ағасы Сима Си (司馬晞) – Вулин князіне деген күмәні болды. Сима Сидің әскери істерге қызығушылығы Хуанға оның қарсылық танытуы мүмкін деген ой келтірді. Сондықтан Хуан оны мемлекетке опасыздық жасауға балта шауып, жалған айып тақты, және император Цзяньвэнь Сима Сиді лауазымынан алуға келісті. Бірақ кейін Хуан Сима Сиге қарсы айғақтар жинап, оны өлім жазасына кесуді сұрады. Император Цзяньвэнь Хуанға ағасын өлтіргісі келмейтінін, ал оны өлтіруге мәжбүр болса, тақтың өзінен бас тартатынын жазды. Хуан қақтығысқа бару қаупін сезініп, Сима Си мен оның ұлдарын қарапайым халыққа дейін төмендетіп, жер аударып жіберді. 372 жылдың жазында император Цзяньвэнь ауырып, Хуанды жиі шақырып, елордаға келтіруге тырысты – мүмкін оған тақты ұсыну үшін, бірақ Хуан мұны тұзақ деп ойлап, үнемі бас тартты. Император Цзяньвэнь көп ұзамай қайтыс болды, оның орнына 10 жасар ұлы Сима Яо отырды, оны император өлім алдында мұрагерлік тағайындаған еді. 373 жылдың басында Хуанның өзі қайтыс болғандықтан, Хуанның билікті басып алу қаупі сейілді, және Цзинь мемлекеті бірнеше он жылдыққа созылды.
An immediate issue that Emperor Jianwen had to deal with upon taking the throne was Huan's suspicions toward his older brother Sima Xi (司馬晞) the Prince of Wuling, whose interest in military matters made Huan concerned that he would oppose Huan. Huan therefore falsely accused him of plotting treason, and Emperor Jianwen agreed to remove Sima Xi from his posts. Subsequently, however, Huan manufactured evidence against Sima Xi and petitioned that he be put to death. Emperor Jianwen wrote to Huan, stating that he did not want to kill his brother—and that if he was forced to, he would instead yield the throne. Huan, not willing to risk a confrontation, settled for having Sima Xi and his sons demoted to commoner status and exiled. In summer 372, Emperor Jianwen grew ill, and repeatedly tried to summon Huan to the capital—perhaps to offer him the throne—but Huan, concerned that it was a trap, continuously declined. Emperor Jianwen soon died, and was succeeded by his 10 year old son Sima Yao, whom he created crown prince right before his death. As Huan himself died in early 373, the threats of a Huan usurpation dissipated, and Jin continued for several decades longer.