Ирак премьер-министрі Хайдер әл-Абади: Өмірбаяны мен саяси жолы

Кіріспе

2014 жылдан 2018 жылға дейін Ирактың премьер-министрі Хайдер Джавад Кадим әл-Абади (حيدر جواد كاظم العبادي; 1952 жылдың 25 сәуірінде туған) – 2014 жылдың қыркүйегінен 2018 жылдың қазанына дейін Ирактың премьер-министрі болған ирактық саясаткер. Бұрын ол Саддам Хусейн құлатылғаннан кейінгі алғашқы үкіметте 2003 жылдан 2004 жылға дейін байланыс министрі қызметін атқарды. Ол 2014 жылдың 11 тамызында президент Фуад Масум тарапынан премьер-министр етіп тағайындалды, ол Нури әл-Маликидің орнын басты және 2014 жылдың 8 қыркүйегінде Ирак Парламентімен бекітілді. Әл-Абади 2018 жылы Time журналының «Ең ықпалды 100 адам» тізіміне енді. Ирак соғысының көп бөлігінде (2013–2017 жж.) қызмет еткен ол ИСИЛ-ге қарсы жеңіс жариялады, содан кейін 2018 жылы ішкі наразылықтың күшеюі мен кең таралған зорлық-зомбылық наразылықтарынан кейін премьер-министр лауазымынан кетті.

Ерте өмір және білім

Әл-Абадидің әкесі Бағдад нейрохирургиялық ауруханасының қызметкері және Ирак Денсаулық сақтау министрлігінің бас инспекторы болған. Баас режимімен келіспеушіліктерге байланысты 1979 жылы зейнетке шығуға мәжбүр болды және қайтыс болғаннан кейін АҚШ-та жерленді. Ағылшын тілінде сөйлейтін Әл-Абади 1970 жылы Бағдадтағы Орталық орта мектепті (الإعدادية المركزية) бітірді. 1975 жылы Бағдад Технологиялық университетінде электротехника мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1980 жылы Манчестер университетінде электротехника саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.

Мансап

1967 жылы әл-Абади Дауа партиясына қосылды. 1979 жылы ол партияның атқарушы басшылығының мүшесі болды. 1983 жылы үкімет әл-Абадидің паспортын Ирактың Баас партиясына қарсы құйрық тіркескені үшін тәркіледі. Осы кезеңдегі оның қызметтері: 2001 жылы Лондонда жұмыс істеген кезде әл-Абади жылдам көлік жүйелеріне қатысты патент тіркеді.

Иракқа қайта оралу

2003 жылы әл-Абади Коалицияның Уақытша билігінің (CPA) жекешелендіру жоспарына күмәндана бастады, Пауль Бремерге заңды үкімет құрылғанша күту керек деп ұсынды. 2003 жылдың қазан айында әл-Абади барлық 25 Уақытша басқарушы кеңес министрлерімен бірге Пол Бремерге наразылық білдірді және заңды үкімет құрудан бұрын мемлекеттік компаниялар мен инфрақұрылымды жекешелендіру туралы CPA талабын қабылдамады. Бремер басқарған CPA әл-Абади мен Басқарушы кеңеспен келіспей қалды. CPA Басқарушы кеңестің қызметін айналып өтіп, жалпы сайлауға дейін қызмет ететін және CPA-ға қарыз болып қалатын жаңа үкімет құрды, бұл АҚШ бастаған коалиция күштеріне қарсы көтерілісшілердің қарулы әрекеттерін күшейтті. Аль-Абади байланыс министрі болған кезде, CPA Ирактың барлық бөліктерін қамту үшін үш ұялы байланыс операторына лицензия берді. CPA-ның күші жойылғанға қарамастан, Аль-Абади лицензияға қосымша талаптар қойды. Олардың ішінде тәуелсіз Ирак үкіметі лицензияларды өзгерту немесе тоқтату және төртінші ұлттық лицензияны енгізуге құқылы, бұл CPA-мен кейбір шиеленістерге әкелді. 2003 жылы баспасөз хабарларында Ирактың билік өкілдері Мысырдағы телекоммуникациялық компания Ораскоммен келіссөз жүргізіп жатқаны туралы ақпарат тарады, бұл компания 2003 жылдың соңында Орталық Иракқа ұялы байланыс желісін ұсыну келісімшартын алған болатын. Әл-Абади толыққанды марапатталған сыйлықтардың заңсыз сауда-саттығы болмағанын мәлімдеді. 2004 жылы бұл айыптаулардың жалған екені анықталды, ал АҚШ Қорғаныс министрлігінің тексеруі телекоммуникация келісімшарттарына Ирак емес, АҚШ Қорғаныс министрінің орынбасары Джон А. Шоу бастаған сәтсіз әрекет арқылы заңсыз әсер еткенін анықтады. 2005 жылдың қаңтар мен желтоқсаны аралығында ол бірінші сайланған үкіметте Ирак премьер-министрінің кеңесшісі болып қызмет етті. 2005 жылғы желтоқсанда өткен парламенттік сайлауда Ирак парламентіне депутат болып сайланды және экономика, инвестициялар және қайта құру жөніндегі парламенттік комитеттің төрағасы болды. 2010 жылғы парламенттік сайлауда Аль-Абади Бағдадтан Ирак парламентіне депутат болып сайланды. 2013 жылы ол Қаржы комитетінің төрағасы болды және 2013 жылғы Ирак бюджетінің бөлінуі туралы парламенттік даудың орталығында болды. 2006 жылы Ирак үкіметі құрылған кезде әл-Абадидің есімі премьер-министрлік кандидатура ретінде таралды, сол кезде Ибрагим әл-Джаафаридің орнын премьер-министр ретінде Нури әл-Малики басты. 2008 жылы әл-Абади Ирактың егемендігін қолдау жолында табандылық танытып, АҚШ-пен келісімге оның Иракта болуына қатысты нақты шарттарды қоюға талап етті. 2009 жылы әл-Абадиді "Жақын Шығыс экономикалық дайджест" басылымы Иракты қайта құруда бақылауға болатын маңызды тұлға ретінде анықтады. Ол 2007 жылы 17 ирактық азаматты өлтіруге қатысқан Blackwater компаниясының қызметкерлеріне қарсы қылмыстық айыптау 2010 жылы тоқтатылғаннан кейін Blackwater компаниясына қарсы сот ісін қолдаған бірнеше ирактық саясаткерлердің бірі болды. 2010 жылғы сайлаудан кейін ирактық саяси блоктар арасындағы қиын келіссөздер кезінде әл-Абади қайтадан премьер-министр ретінде қарастырылды. 2014 жылы оны шиит саяси партиялары Премьер-министрлікке балама кандидат ретінде ұсынды.

In 2003, al Abadi became skeptical of the Coalition Provisional Authority (CPA) privatization plan, proposing to Paul Bremer that they had to wait for a legitimate government to be formed. In October 2003, al Abadi with all 25 of the interim Governing Council ministers protested to Paul Bremer and rejected the CPA's demand to privatize the state owned companies and infrastructure prior to forming a legitimate government. The CPA, led by Bremer, fell out with al Abadi and the Governing Council. The CPA worked around the Governing Council, forming a new government that remained beholden to the CPA to serve until the general elections, prompting more aggressive armed actions by insurgents against US led coalition personnel. While al Abadi was Minister of Communications, the CPA awarded licenses to three mobile operators to cover all parts of Iraq. Despite being rendered nearly powerless by the CPA, Al Abadi was not prepared to be a rubber stamp and introduced more conditions for the licenses. Among them that a sovereign Iraqi government has the power to amend or terminate the licenses and introduce a fourth national license, which caused some friction with the CPA. In 2003, press reports indicated Iraqi officials were under investigation over a questionable deal involving Orascom, an Egypt based telecoms company, which in late 2003 was awarded a contract to provide a mobile network to central Iraq. Al Abadi asserted that there was no illicit dealing in the completed awards. In 2004, it was revealed that these allegations were fabrications, and a US Defense Department review found that telecommunications contracting had been illegally influenced in an unsuccessful effort led by disgraced US Deputy Undersecretary of Defense John A. Shaw and not by Iraqis. Between January and December 2005, he served as an adviser to the Prime Minister of Iraq in the first elected government. He was elected as a member of the Iraqi Parliament in the December 2005 parliamentary election and chaired the parliamentary committee for Economy, Investment and Reconstruction. Al Abadi was re elected in the 2010 parliamentary election as a member of the Iraqi Parliament representing Baghdad. In 2013, he chaired the Finance Committee and was at the center of a parliamentary dispute over the allocation of the 2013 Iraqi budget. Al Abadi's name was circulated as a prime ministerial candidate during the formation of the Iraqi government in 2006 during which time Ibrahim al Jaafari was replaced by Nouri al Maliki as prime minister. In 2008, al Abadi remained steadfast in his support of Iraqi sovereignty, insisting on specific conditions to the agreement with the U. S. regarding its presence in Iraq. In 2009, al Abadi was identified by the Middle East Economic Digest as a key person to watch in Iraq's reconstruction. He was one of several Iraqi politicians supporting a suit against Blackwater as a result of the 2010 dismissal of criminal charges against Blackwater personnel involved in the 2007 killing of 17 Iraqi civilians. Al Abadi was again tapped as a possible prime minister during the tough negotiations between Iraqi political blocs after the elections of 2010 to choose a replacement to incumbent PM Nouri al Maliki. Again in 2014, he was nominated by Shia political parties as an alternative candidate for Prime Minister.

Премьер-министр (2014 - 2018)

2014 жылдың 24 шілдесінде Фуад Масум Ирактың жаңа президенті болды. Ол өз кезегінде 11 тамызда әл-Абадиді премьер-министрлікке ұсынды. Тағайындаудың күшіне енуі үшін әл-Абади 30 күн ішінде Парламент бекітетін үкімет құруы керек еді. Алайда әл-Малики лауазымынан бас тартудан бас тартты және мәселені федералды сотқа жіберді, ол президенттің тағайындалуын "конституциялық бұзушылық" деп мәлімдеді. "Бұл мәселені аяғына дейін шешудің мақсаты – мемлекетті қорғау", – деді ол. 2014 жылдың 14 тамызында әлемдік көшбасшылар мен өз партиясының мүшелерінің күшейе берген шақыруларына қарамастан, премьер-министр әл-Абадиге жол ашу үшін орнынан түсуін жариялады. Әл-Маликиден әл-Абадиге билік ауысуы туралы хабарлама араб сунниттерінің қоғамдық пікірін қарулы қарсылық топтарынан және Ирак үкіметінен бұрды, себебі көптеген ирактық сунниттері жаңа үкімет олардың наразылықтарын шешіп, оларға қоғамдық тауарлар мен қызметтерді жеткізеді деп үміттенеді. Ирак Парламенті 2014 жылдың 8 қыркүйегінде әл-Абадидің жаңа үкіметін және оның президенттік бағдарламасын мақұлдады. 2014 жылдың қыркүйегінде билікке келгеннен кейін Абади ирактық үкіметте сунниттердің қатысуын арттыруға белсенді күш жұмсады. Абади Мосулдан шыққан көрнекті суннит саясаткері Халед әл-Обайдиді қорғаныс министрі етіп тағайындады, және екі айдан кейін оны Ирак Парламенті бекітті. 2014 жылдың қарашасында Ирак президенті Фуад Масум Сауд Арабиясына ізгі ниет сапарымен барды. Оған жауап ретінде Сауд Арабиясы 1990 жылы шығанақ соғысы басталғаннан бері жабық тұрған Бағдадтағы елшілігін қайта ашуға дайын болды. Премьер-министр ретінде әл-Абади Ирак және Леванттағы Ислам мемлекетімен күресуге мәжбүр болды; ол кейде Барак Обаманы және АҚШ-тың ИМ қатеріне қарсы әскери жауабын сынға алды. Сонымен қатар, әл-Абади ИМIL қатеріне қарсы күрес мақсатында Ресей мен Иранға жақындады және осы елдердің аймақтағы әскери операциялар бойынша ынтымақтастығын ынталандырды. 2016 жылдың сәуір айында әл-Абадидің саяси реформаларды жүзеге асырудағы қиындықтары шиит дінбасы Муктада әл-Садрдың жақтастары Ирак Парламентіне шабуыл жасауына әкелді. Көтерілісшілер жасыл аймақты бұзып, Парламенттің жұмысын тоқтатты, бұл Ирактағы саяси жүйенің нашарлауын және әл-Абадидің жемқорлықпен күресудегі қиындықтарын көрсетеді. 2017 жылдың 9 желтоқсанында премьер-министр әл-Абади ИМIL-ге қарсы жеңіске жеткенін және Ирак азаматтық соғысының (2014-2017 жж.) аяқталғанын жариялады. Абадидің орнын 2018 жылдың 25 қазанында Әділ Абдул Махди басты.

On 24 July 2014, Fuad Masum became the new president of Iraq. He, in turn, nominated al Abadi for prime minister on 11 August. For the appointment to take effect, al Abadi was required to form a government to be confirmed by Parliament within 30 days. Al Maliki, however, refused to give up his post and referred the matter to the federal court claiming the president's nomination was a "constitutional violation". He said, "The insistence on this until the end is to protect the state." On 14 August 2014, in the face of growing calls from world leaders and members of his own party, the embattled prime minister announced he was stepping down to make way for al Abadi. The announcement of the leadership transition from al Maliki to al Abadi triggered a major realignment of Sunni Arab public opinion away from armed opposition groups and to the Iraqi government, since many Iraqi Sunni Arabs were optimistic that the new government would address their grievances and deliver public goods and services to them. The Iraqi Parliament approved al Abadi's new government and his presidential program on 8 September 2014. In the months after assuming office in September 2014, Abadi made determined efforts to increase Sunni participation in the Iraqi government. Abadi appointed Khaled al Obaidi, a prominent Sunni politician from Mosul, as his Defense Minister, and the appointment was ratified by the Iraqi parliament after two months. Iraqi President Fuad Masum paid a goodwill visit to Saudi Arabia in November 2014. In response, Saudi Arabia prepared to reopen its embassy in Baghdad, which had remained closed since the start of the Gulf War in 1990. Al Abadi was forced to contend with the Islamic State in Iraq and the Levant as prime minister; he was sometimes critical of Barack Obama and the United States military response to the threat of ISIL. Furthermore, al Abadi pivoted closer towards Russia and Iran in order to combat the threat of ISIL and encouraged cooperation between these nations on military operations in the region. In April, 2016, al Abadi's difficulties in implementing political reforms led to the storming of the Iraqi parliament by supporters of Shia cleric Muqtada al Sadr. The protesters breaching the Green Zone and disrupting the parliament have been described as evidence of Iraq's increasingly dysfunctional political system and al Abadi's problems in getting corruption under control. On 9 December 2017, Prime Minister Al Abadi announced victory over ISIL and the end of the Iraqi Civil War (2014 2017). Abadi was succeeded by Adil Abdul Mahdi on 25 October 2018.