Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1843 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1843 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия
11-14 наурыз – Эта Карина жарқырап, екінші ең жарқын жұлдызға айналады. 5 ақпан – 19 сәуір – "Ұлы наурыз кометасы" байқалады. 21 желтоқсан – Сарос 139 циклының алғашқы толық күн тұтылуы Оңтүстік Азияда болады. Генрих Швабе күн дақтарының санының мерзімді өзгеруін хабарлайды: олар он жылдық цикл бойынша көбейіп, азаяды.
March 11–14 – Eta Carinae flares to become the second brightest star. February 5–April 19 – "Great March Comet" observed. December 21 – The first total solar eclipse of Saros 139 occurs over southern Asia. Heinrich Schwabe reports a periodic change in the number of sunspots: they wax and wane in number according to a ten year cycle.
Химия
Жан Батист Дюма лактозаны атады. Карл Мосандер тербий және эрбий химиялық элементтерін ашты. Джон Уотерстон газдардың кинетикалық теориясы туралы мақала жариялады. Альфред Бёрд бір әрекетті пісіру ұнтағын өндірді.
Jean Baptiste Dumas names lactose. Carl Mosander discovers the chemical elements Terbium and Erbium. John J. Waterston produces an account of the kinetic theory of gases. Alfred Bird produces single acting baking powder.
Математика
Қыркүйек – Ада Лавлейс Чарльз Бэббидждің аналитикалық машинасы туралы Менабреяның жазбаларын аударып, кеңейтеді, соның ішінде Бернулли сандарының тізбегін есептеу алгоритмін қосады, бұл әлемдегі алғашқы компьютерлік бағдарлама деп есептеледі. 16 қазан – Уильям Роуэн Гамильтон квартерниондардың есебін ашады және олардың антикоммутативті екенін дәлелдейді. Артур Кейли мен Джеймс Джозеф Сильвестр алгебралық инварианттар теориясын құрайды. Джон Т. Грейвс октониондарды жасайды. Пьер Альфонс Лоран Лоран қатарының теоремасын ашып, таныстырады.
September – Ada Lovelace translates and expands Menabrea’s notes on Charles Babbage's analytical engine, including an algorithm for calculating a sequence of Bernoulli numbers, regarded as the world's first computer program. October 16 – William Rowan Hamilton discovers the calculus of quaternions and deduces that they are non commutative. Arthur Cayley and James Joseph Sylvester found the algebraic invariant theory. John T. Graves discovers the octonions. Pierre Alphonse Laurent discovers and presents the Laurent expansion theorem.
Физика
Джеймс Прескотт Джоуль эксперимент жүргізіп, жылудың механикалық эквивалентін анықтады. Неміс физигі Георг Ом акустикалық заңын ұсынды.
James Prescott Joule experimentally finds the mechanical equivalent of heat. Ohm's acoustic law is proposed by German physicist Georg Ohm.
Физиология және медицина
Сәуір–мамыр – Ағылшын хирургы Бенджамин Броди инженер Изамбард Кингдом Брунельдің бронхына кірген монетаны жаңа әдістермен алып шығарады. Британдық хирург Джеймс Брейд гипнотизм тарихындағы маңызды туындысы – "Нейропнология: немесе жүйкелік ұйқының себептері" атты кітабын жариялайды. Оливер Уэнделл Холмс аға, шеше қызбасы дәрігерлердің гигиена ережелерін сақтамауынан таралатынын дәлелдейді.
April–May – English surgeon Benjamin Brodie extracts a coin lodged in the bronchus of engineer Isambard Kingdom Brunel using novel methods. British surgeon James Braid publishes Neurypnology: or the Rationale of Nervous Sleep, a key text in the history of hypnotism. Oliver Wendell Holmes Sr., argues that puerperal fever is spread by lack of hygiene in physicians.
Жарияланымдар
Қазан айында Анна Аткинс "Британдық балдырлардың суреттері: цианотиптік басылымдар" кітабын жариялауға кіріседі. Бұл балдырлардың тікелей басылған цианотиптік фотограммаларынан тұратын және фотосуреттермен иллюстрацияланған алғашқы кітап болып табылады.
October – Anna Atkins begins publication of Photographs of British Algae: Cyanotype Impressions, a collection of contact printed cyanotype photograms of algae which forms the first book illustrated with photographic images.
Өлімдер
25 шілде – Чарльз Макинтош (1766 жылы туған), су өткізбейтін матаны ойлап тапқан шотландтық өнертапқыш. 10 тамыз – Роберт Адрейн (1775 жылы туған), ирланд-американдық математик. 11 қыркүйек – Жозеф Николе (1786 жылы туған), француз географы, саяхатшы, математик және астроном. 19 қыркүйек – Гаспар Густав Кориолис (1792 жылы туған), француз математигі және Кориолис эффектін ашқан ғалым. 30 қыркүйек – Ричард Харлан (1796 жылы туған), американдық зоолог. 16 қараша – Абрахам Коллс (1773 жылы туған), ағылшын-ирланд хирургы.
July 25 – Charles Macintosh (born 1766), Scottish inventor of a waterproof fabric. August 10 – Robert Adrain (born 1775), Irish American mathematician. September 11 – Joseph Nicollet (born 1786), French geographer, explorer, mathematician and astronomer. September 19 – Gaspard Gustave Coriolis (born 1792), French mathematician and discoverer of the Coriolis effect. September 30 – Richard Harlan (born 1796), American zoologist. November 16 – Abraham Colles (born 1773), Anglo Irish surgeon.