Кіріспе

Афинаның солтүстігіндегі Грекияның Аттика аймағындағы тау тізбегі. Парнита тауы (, , Katharevousa және Πάρνης Parnis / Parnes; кейде Parnetha) – Афинадан солтүстікке қарай орналасқан, тығыз орманды таулар тізбегі, Аттика түбегіндегі ең биік тау. Биіктігі 1413 метр, ал шыңы Каравола (Καραβόλα) деп аталады. Таудың көп бөлігі ұлттық парк мәртебесіне ие және 1961 жылы құрылған жабайы құстардың қорғалған ортасы болып табылады. Шыңы Ахарннан солтүстікке қарай 18 шақырым, ал Афина қаласының орталығынан солтүстікке қарай 30 шақырым жерде орналасқан. Таудың ауданы шамамен 250 шаршы километрді құрайды. Басқа шыңдарға Мавровуни (Μαυροβούνι), Орнио (1350 м), Ареа (1160 м), Авго немесе Авгхо (1150 м) және Ксеровуни (Ξεροβούνι, "құрғақ тау" деген мағынада: 1120 м) жатады. Сондай-ақ, Мпафи және Флампури атты екі пана бар. Таудың атауы ежелгі заманға дейін жетеді, ол Акарна және Децелияның ежелгі аймақтарының құрамында болған.

География

Таудың айналасындағы қалалар: Аспропиргос, Фили, Ахарнес, Варимбомби, Тракомакедон, Декелея, Авлона және Агиос Стефанос, сондай-ақ Агиос Меркуриос елді мекені. GR 1 (E75) тас жолы мен Кефис өзені таудың солтүстік және шығыс бөлігін айналып өтеді, ал Аттики Одос тас жолы (GR 6) оның оңтүстігінен өтеді. Таудан Парнитаның солтүстік-шығысындағы таулардың, шығыстағы Пентилидің, оңтүстік-шығыстағы Гимметтің, оңтүстіктегі Айгалеоның және батыстағы тағы бір таудың панорамалық көрінісі ашылады. Оның ең биік нүктесінен Триасия жазығын, Сароника шығанағын, Саламина, Айгина және Солтүстік аралдарын, Оңтүстік Эвбея шығанақтарын және Эвбея аралын, сондай-ақ Орталық және Солтүстік Үлкен Афинаның көп бөлігін көруге болады. Ашық күндері көрініс солтүстік Беотияға және Пелопоннеске дейін созылады.

Климат

Парнита тауында жылы, Жерорта теңізі климаты (Csb) басым, қыста жиі қар жауады, ал жазда ылғалды ауа температурасы жағымды болады. Тау шығыс және оңтүстік Аттика аймақтарынан гөрі әлдеқайда ылғалды. Тау бірнеше күшті қар боранына тап болды, соның ішінде 2005 және 2006 жылдары екі рет, көліктерді қамап, жолдар мен канат жолын жапты.

Экология

Алеппо қарағайларының ормандық өсімдіктері 1000 метрден төменгі барлық беткейлерді жабады және 2005 және 2007 жылдары болған сияқты орман өрттерінің қаупіне жиі ұшырайды. 1000 метрден жоғары жерлер негізінен грек шыршаларымен, шөптермен және бұталармен жабылған, ал 300 метрден төмен жерлерде көбінесе егістік жерлер мен шығыс жағындағы қалалық үйлер орналасқан. Таудан 1000-ға жуық өсімдік түрін табуға болады, оның ішінде крокустар мен лалагүлдер де бар. Тау қызыл бұғылардың (Cervus elaphus) туған жері болып табылады, олар ежелгі заманнан бері белгілі. 2007 жылғы қайғылы өрттен (төменде қараңыз) кейін олардың саны одан да азайды. Солтүстік-батыс жақта бірнеше ірі кен орындары орналасқан, ал олардан алынған кен жақын жердегі өнеркәсіптік аймақтағы зауытқа тасымалданды. 2021 және 2023 жылдары тағы да орман өрттері болды, нәтижесінде таудың орманының тек солтүстік бөлігі ғана өрттен зардап көрмеді.

Тарихи ескерткіштер мен қызықты жерлер

Парнитта археологиялық қызығушылық тудыратын бірнеше орын бар. Ежелгі заманда таудың үстіне Аттика түбегін және әсіресе классикалық Афинаны бооттар мен солтүстіктен келген басқа да жаулардан қорғау үшін бірнеше бекіністер салынған. Бүгінде Филе қамалы сияқты кейбір қамалдар жақсы сақталған, ол Парнитаның батысында 687 метр биіктікте орналасқан. Басқа да маңызды қамалдар – Дервенохория аймағындағы Панактон және Цитарон тауының жанындағы Элеутерае қамалы. Декелея қазіргі Татоидағы бұрынғы патша сарайы орнында маңызды бекініс болды, ал Лимико бекінісі таудың тереңінен, оның шыңына қарай солтүстікке қарай орналасқан. Кейінгі кезеңдердің ескерткіші – Клейстон монастыры. Бұл 13 ғасырға жататын Византия монастыры. Ол 1209 жылы Папа Иннокентий IV Кирас монастыры деп атаған. Парнитаның оңтүстік-шығысында, тығыз орман ішінде Татои сарайы орналасқан. Бұл грек патшалық отбасының сарайы, ол 19 ғасырда салынған. Бүгінде ол тасталып кеткен. Парнитта табиғи ескерткіштер де бар. Панас үңгірі таудың батыс беткейінде 750 метр биіктікте орналасқан. Ежелгі заманда ол құдайға табыну орны болған. Үңгірдің жанында Гурас тік жарқабаты мен Келадонас өзенінің шатқалы орналасқан. Таудың әдемі орындарының бірі – Афиднеске жақын, таудың шығыс беткейіндегі Белеци көлі, ол көшпенді құстар үшін маңызды орын. Жалпы алғанда, ұлттық саябақ "Афинаның өкпесі" деп белгілі.

Заманауи құрылғылар

Мон Парн казиносы таудың шамалы төменгі жағында орналасқан және оған аспалы кабельдік жол арқылы қол жеткізуге болады. Парнитта екі паналау орны бар, олардың ең танымалсы – Мпафи. Таудың айналасында көптеген жаяу жолдар мен ормандық жолдар салынған. Сондай-ақ тауда 1950 жылдардың ортасынан бері радио және теледидар хабарларын тарату үшін екінші қуатты трансляциялық станция орналасқан, ол ERT, ANT1, Mega, Alter сияқты телеарналар мен Super Sport, Seven X, Filmnet сияқты спутниктік арналар, ERA Radio, Klik FM, ANT1 Radio, Ciao FM, Rhythmos, Super Sport FM, Top FM және тағы да басқа радиостанциялар арқылы хабар таратады. Бұл тауға дейін салынған жол 20-ғасырдың ортасында асфальтталған.

2007 жылғы орман өрті

Парнита 2007 жылғы 28 маусымда таң және түстен кейін болған орман өртінен ауыр зардап шекті. Өрт бірнеше күнге созылып, шамамен 56 км² жерді өртеді; бұл Пенелиде болған өрттен кейін префектурада тіркелген ең ірі өрттердің бірі болды. Қираудың ауқымы күтпеген еді. Дегенмен, 1960 жылдары кішкентай өрт болған. Өрт екі префектурадағы ондаған гектар орманды жалмап кетті. Тау аймағының және оның шеттерінде өрт сөндірушілер, тікұшақтар мен ұшақтар жұмылдырылды, алып өртті сөндіруге күш салды, оны тоқтатуға бірнеше күн кетті. Өрт қарқынды желдің көмегімен жылдам тарады және Үлкен Афинаның солтүстік-батыс шеттеріне, соның ішінде Ано Лиосияға, Файли, Тракомакедон, Пили және таудың солтүстігіндегі Скоура мен Шиматари сияқты қалалар мен ауылдарға жетті. Афина тұрғындары түн бойы тау беткейінің жанып тұрғанын көрді. Боэтиядағы Шиматарида бірнеше гектар орман мен кәсіпорындар қирады. Өрт сирек кездесетін грек шыршасы мен Алеппо қарағай орманының 80%-ын, қызыл бұғының (жою қаупі төнген түр) 150 бас жануарын, құстар мен басқа да сирек кездесетін жануарларды жойды. Жасыл шыршалар мен қарағайлардың қалдықтары оның шеттеріне шашырап жатыр. Ауқымды қираудан шыққан түтін Аттика, оңтүстік Эвбея, Хиос арқылы Түркия шекарасына дейін, шамамен 350 км қашықтыққа дейін созылды. 30 маусымда өрт көбінесе тоқтатылды және жаңа өрттер туралы ескертулер азайды, себебі таудың жекелеген бөліктерінде тек бірнеше өрттер баяу жанды. Басты өрт 1 шілдеде толыққандай сөндірілді. Жанып кеткен аймақтардың шеттерінде 30 маусымнан кейін бірнеше өрттер бөлек учаскелерде баяу жанды, бірақ кеңеюі баяу болды. Ғалымдардың пікірінше, аймақтың қалпына келуіне бір ғасырға дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Олардың болжамы бойынша, бұл шығын алдағы жылдары ғана сезіле бастайды: ауа сәл тозады, ал Афинадағы ауаның ластануы мен тұманның бұрыннан белгілі проблемалары қайта пайда болып, күшейе түсуі мүмкін. Температура да көтерілуі мүмкін және бірнеше жыл бойы су тасқыны қаупі туындауы мүмкін. Қоршаған орта министрлігі қазір орманды қайта жаңарту бағдарламасын қарастырып жатыр, ал көптеген азаматтар Афина көшелеріне шығып, жағдайды басқаруға наразылық білдірді. Соңғы уақытта орманды қайта ағаштандыру жұмыстары жүргізіліп жатыр, үкімет таудың айналасына отырғызу үшін ондаған мың ағаштарды алуда, олардың көпшілігі елден тыс жерлерден, бірақ әзірге көлемі шағын. Өрттің себебін анықтау бойынша тергеу жалғасуда. Бір болжам бойынша, өртке бірнеше күн бұрын 47 градусқа дейін көтерілген ыстықтан артық жүктеліп, қызған трансформатор жарылған. Тағы бір пікір бойынша, бұл соңғы онжылдықтарда Грекиядағы орманды жерлерді заңсыз тазалау үшін бұрын қорғалған жерлерді кеңейту мақсатымен жасалған көптеген өртке қарсы шабуылдардың бірі болуы мүмкін.