Кіріспе
Шотландиядағы Бут округі (Siorrachd Bhòid), сондай-ақ Бутшир деп те белгілі, Шотландияның тарихи және тіркеу округі. Округ Клайд шығанағында, Аргилл және Эйршир округтері арасында орналасқан бірнеше аралдарды қамтиды, олардың ішінде Бут, Арран, Ұлы Кумбре және Кіші Кумбре ең ірілері. Округ орталығы – Бьют аралындағы Ротсей қаласы. Бутшир 1890 жылдан 1975 жылға дейін сайланған округтік кеңеске ие болды.
The County of Bute (Siorrachd Bhòid), also known as Buteshire, is a historic county and registration county of Scotland. The county comprises a number of islands in the Firth of Clyde, between the counties of Argyll and Ayrshire, the principal islands being Bute, Arran, Great Cumbrae and Little Cumbrae. The county town is Rothesay, located on the Isle of Bute. Buteshire had its own elected county council from 1890 to 1975.
Тарих
Бутешир 1385 жылы Роберт II тарапынан шериф басқаратын графтық ретінде құрылды. Оған дейін Клайд фьордындағы аралдар ешқандай графтықтың құрамына кірмеген. Бастапқыда Бут шерифінің лауазымы Роберттің заңды емес ұлы Джон Стюартқа берілді, кейіннен Джонның ұрпақтарына өтті, олар 1703 жылы Бут графы атағын алды. Мұрагерлік шерифтік 1746 жылғы «Мұрагерлік юрисдикциялар (Шотландия) туралы» заңмен жойылды, содан кейін шерифтер тәж тағайындады. 1747 жылғы «Шерифтер (Шотландия) туралы» заң Бутеширді көршілес Аргиллмен бірлескен шерифтің басқаруына қойды. Осы уақытта 1667 жылы әр графтық үшін жабдықтау комиссарлары құрылды, олар 1890 жылы округтік кеңестер құрылғанға дейін аймақтың басты әкімшілік органы болып қызмет етті. Сайланған округтік кеңестер 1889 жылғы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» заңға сәйкес 1890 жылы құрылды, олар жабдықтау комиссарларының көптеген функцияларын өздеріне алды. Бьют округі кеңесі Ротсейдегі 31 High Street мекенжайындағы Ротсей қалалық үйі мен округтік ғимараттарда орналасқан, ол 1835 жылы салынды және Ротсей қалалық кеңесі мен жабдықтау комиссарларының отырыс орны, сондай-ақ Бутеширдің соты ретінде қызмет етті. 1973 жылғы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» заң бойынша 1975 жылы жергілікті басқару мақсатында Бутешир жойылды, ол Шотландияның графтықтарын, бургтарын және құрлықтағы аудандарын жоғарғы деңгейдегі аймақтармен және төменгі деңгейдегі аудандармен алмастырды. Бутешир Стратклайд аймағына қосылды, Бьют аралы Аргилл және Бьют ауданына, ал Арран аралы мен Кумбралар Каннингхем ауданына енгізілді. 1996 жылы Стратклайд аймағы жойылды, аймақтар мен аудандар бірлік кеңес аймақтарымен алмастырылды, Аргилл және Бьют кеңес аймағы болды, ал Каннингхем Солтүстік Айршир кеңес аймағы болып қайта аталды. Бутеширдің тарихи шекаралары әлі де жерді тіркеуге байланысты кейбір шектеулі ресми мақсаттар үшін қолданылады, ол тіркеу графтығы болып табылады.
География
Бутшир Клайд шығанағындағы екі негізгі аралдан тұрады, олар Бют саңылауымен бөлінген (соның ішінде оңтүстік-шығыс жағалауындағы әлдеқайда кішігірім Қасиетті арал, Гамильтон аралы және Пладда) және Бют (оның батыс жағалауындағы Инчмарноктың кішкентай аралын қоса алғанда) сондай-ақ, материктегі Айршир мен Бют арасындағы Кумбралар – Ұлы Кумбра, Кіші Кумбра және Эйлеанс, Брод аралдары, Касл аралы және Трейл аралы кіші аралдары. Арран Шотландияның жетінші ірі аралы және танымал туристік орын, көбінесе әртүрлі ландшафттар мен географиялық ерекшеліктерінің болуына байланысты «Шотландияның миниатюрасы» деп аталады. Аралдың пішіні шамамен жержаңғақ тәрізді, оңтүстігі жазық, солтүстігі таулы, ең биік нүктесі – Бутширдегі Goat Fell тауы, 874 метр (2,866 фут) биіктікте. Ол Килбранан шығанағы арқылы Кинтайр түбегінен бөлінеді. Бют, керісінше, әсіресе солтүстігінде біршама төбелі болғанымен, көбінесе жазық арал; ол Коваль түбегінен тар Бут Кайлзі шығанағы арқылы бөлінеді. Аралдың орталығында бірнеше көлдер орналасқан, ең танымалдары – Фад, Квиен және Аског көлдері.
Көлік
Бьют материктегі Уэмисс шығанағына паром арқылы байланыстырылған; сондай-ақ паром аралды солтүстік-шығысынан Коваль түбегімен де байланыстырады. А трассасы Бьюттың шығыс жағалауымен өтеді және аралдың оңтүстік жартысын айналып шығады; аралдың солтүстік жартысы нашар қамтылған, сондықтан көбінесе жаяу немесе велосипедпен ғана жүріп өтуге болады. Арран да Шотландия материгімен паром арқылы байланысты; солтүстіктен Кинтайрдағы Тарберт пен Клонайгқа жетуге болады, ал Ротсейден Аирширдегі Ардроссанға және Кинтайр түбегіндегі Кэмпбелтаунға паромдар жүреді. Аралдың шетімен жол салынған, сонымен қатар B трассасы шығыстан батысқа қарай кесіп өтеді. Үлкен Камбрай мен Айрширдегі Ларгс арасында да паром қатынайды.
Парламент сайлау округі
1708 жылдан 1800 жылға дейін Ұлыбритания Парламентінің Өкілдер палатасында Бутшир сайлау округі болды, ал 1801 жылдан 1918 жылға дейін Ұлыбритания Парламентінде де Бутшир сайлау округі сақталды. 1708 және 1832 жылдар аралығында бұл округ Кейтнес округімен кезектесіп сайлау жүргізді: бір округ парламентке бір депутатты сайласа, екінші округ келесі парламентке депутат сайлап жіберді. 1832-1918 жылдар аралығында Бутшир жеке округ ретінде әрбір парламентке бір депутат сайлайтын. 1841 жылы Бутширде 15 740 адам тұрды. 1918 жылы Бутшир округі Солтүстік Айршир округімен біріктіріліп, Бут және Солтүстік Айршир сайлау округі құрылды. Бұл округ Бут және Айршир жергілікті басқару округтарының шекарасын қамтыды. 1983 жылы, Шотландияның жергілікті басқару округтары таратылғаннан кейін сегіз жыл өткен соң, Бут және Солтүстік Айршир округі Аргилл және Бут округі мен Каннингхем Солтүстік округі арасында бөлінді. 2005 жылы екі округ та Вестминстер округтерінің бесінші кезеңтік қарастыруы аясында кеңейтілді. "Аргилл және Бут" атауы сақталды, ал кеңейтілген Каннингхем Солтүстік округі Солтүстік Айршир және Арран деп аталды. Шотландия Парламенті 2005 жылға дейінгі округтерге ұқсас шекаралары бар, сондай-ақ Аргилл және Бут және Каннингхем Солтүстік деп аталатын округтерді пайдаланады.