Кіріспе

Думфрисшир немесе Думфрис графтығы немесе Думфрис округі (Siorrachd Dhùn Phris) – Шотландияның оңтүстігіндегі тарихи графтық және тіркеу графтығы. Думфрис лейтенанттық аймағы тарихи графтыққа ұқсас аумақты қамтиды. Тарихи графтықтар бойынша ол батыста Кирккдбригширмен, солтүстік-батыста Эйрширмен, солтүстікте Ланаркширмен, Пиблсширмен және Селкиркширмен, шығыста Роксбургширмен шектеседі. Оңтүстікке қарай Солвей-Ферт шығанағының жағалауы және Англияның Камберленд графтығы, кейіннен Камбрия деп аталды, орналасқан. Думфрисширдің үш дәстүрлі бөлігі бар, олар графтықтағы үш негізгі аңғарға сүйенеді: Аннандейл, Эскдейл және Нитсдейл. Бұл орта ғасырларда тәуелсіз провинциялар болған, бірақ бірте-бірте Думфрис шерифінің немесе Думфрисширдің басқаруындағы аймақпен әкімшілік аймақтар ретінде ығыстырылды. Думфрисшир округі кеңесі 1890 жылдан 1975 жылға дейін болды. 1975 жылдан бері тарихи графтықтың аумағы жергілікті басқару үшін Дамфрис және Галлоуэй кеңесінің аумағының бір бөлігін құрайды.

География

Жағалаудың ұзындығы 21 миль (34 км). Аймақ солтүстіктегі Оңтүстік жоталардың таулы аудандарынан теңізге қарай өте біртіндеп төмендейді; биік төбелер кейбір жерлерде үстірт жазықтармен немесе құнарлы батқылықтармен кезектеседі. Солвейден бірнеше шақырым қашықтықта Крейгс Мосс, Лочар Мосс және Лонгбридж Мур (батыста) және Натберри Мосс (шығыста) сияқты батқылық аймақтар орналасқан, бұлардың барлығы бір кезде су астында болған, бірақ содан бері көбінесе мелиорацияланды. Басты таулар солтүстік шекараға жақын орналасқан, ең биіктері – Уайт Кумб (2695 фут (821 м)), Харт Фелл (2651 фут (808 м)), Седл Йок (2412 фут (735 м)), Сват Фелл (2389 фут (728 м)), Лоутер Хиллс (2377 фут (725 м)), Куинсбери (2285 фут (696 м)) және Эттрик Пен (2269 фут (692 м)). Солтүстікте орналасқан Лох Скин (теңіз деңгейінен 1750 фут (533 м) биіктікте) және Лохмабенді қоршаған көлдер тобы – негізгі көлдер. Аймақта осылай аталған аңғарлар көп емес, бірақ Нитсдейлден Лоутерге және басқа төбелерге дейін кететін Далвин, Энтеркин және Менок өткелдері, Шотландиядағы көптеген аңғарларға пейзаждағы табиғи сұлулығымен ұқсамайды. Энтеркин өткелінің бір бөлігі таулар арасымен өтеді, олар өзеннен биіктігі шамамен 2000 футқа (610 м) дейін тік көтеріледі. Лох Скене Тайл Берн арқылы су шығарады, оның суы көлден аз ғана қашықтықта 200 фут (61 м) биіктіктен керемет сарқырама құлыптай ағып түседі, ол Grey Mare's Tail деп аталады. Крихоп Линн деп те аталатын, анағұрлым кішкентай, бірақ көркем сарқырама Торнхилл маңындағы Крихопта орналасқан. Минералды сулар Моффет, Хартфелл Спа (солтүстікке қарай 5 км қашықтықта), Клозбурн және Сольвейдегі Брауда табылған.

Әкімшілік тарихы

Дамфрисширдің графтық немесе округ ретінде пайда болуы түсініксіз. 1305 жылы Дэмфристің округі болған, алайда оның XII ғасырдан бері бар екендігі туралы да кейбір пікірлер бар. Анандейл және Эскдейл Дэмфристің шерифінен белгілі бір дәрежеде тәуелсіздігін сақтап келді, нәтижесінде шерифтің нақты басқаруы 1747 жылға дейін Нитсдейл аймағына шоғырланды, ал 1746 жылғы Мұрагерлік юрисдикциялар (Шотландия) заңы бойынша Анандейл және Эскдейлдің жеке юрисдикциялары жойылды. 1667 жылы әр округ үшін Жабдықтау комиссарлары құрылды және 1889 жылғы Жергілікті өкімет (Шотландия) заңына сәйкес 1890 жылы округтік кеңестер құрылғанға дейін аймақтың басты әкімшілік органы болып табылды. 1889 жылғы заң Шотландияның көптеген округтерінің шекараларын қарауға алып келді; Дамфрисширде Моффат және Киркпатрик Джукстаның екі шіркеуі, бұрын Дамфрисшир мен Ланаркширдің екеуіне де тиесілі болған, толығымен Дамфрисширге қосылды. Дамфрисшир округі кеңесі Англия көшесіндегі округтік ғимараттарда орналасқан. 1975 жылдың мамырында округтік кеңес таратылып, оның функциялары 1973 жылғы Жергілікті өкімет (Шотландия) заңы бойынша Дамфрис және Галлоуэй аймақтық кеңесіне берілді. Дамфрисширдің бөліктерінен екі төменгі деңгейдегі округтік кеңес құрылды: Анандейл және Эскдейл округтің шығысын, ал Нитсдейл округтің батысын және көршілес Кирккдбригширдің шағын бөлігін қамтыды. Лейтенанттық мақсаттар үшін Дамфрисшир округінің соңғы лорд-лейтенанты 1975 жылы реформалар күшіне енген кезде Нитсдейл және Анандейл және Эскдейл округтерінің біріктірілген ауманы үшін лорд-лейтенант болып тағайындалды. Округтар 1996 жылы таратылып, олардың функциялары Дамфрис және Галлоуэй кеңесіне берілді. Дэмфрис лейтенанттық аймағы 1996 жылға дейінгі Нитсдейл және Анандейл және Эскдейл округтерінің біріктірілген аумағын қамтиды.

Халықтың тарихи саны

1891 жылы халық саны 74 245 адамды, ал 1901 жылы 72 371 адамды құрады, олардың 176-сы гэль және ағылшын тілдерінде сөйледі. Дамфрисширдегі тау велосипедімен жүру орталықтары: Далбити, Маби және Э. Sustrans 7 ұзақ қашықтықты велосипед жолы да Думфрисшир арқылы өтеді. Моффат тауларында тамаша тау жаяу серуендеуге болады. Оңтүстік Жазықтар жолы теңізден теңізге дейін Дамфрисшир арқылы өтеді, ал 53 мильге созылған Аннандал жолы Солвей Ферттен Моффат төбелеріне дейін, Дьяволдың еттік ваннасына жақын жерден өтеді. Лохмабендегі Лох замгында да желкендесуге болады.