Кіріспе

Ресей империясында туған суретші, кинорежиссер және иллюстратор Александр Александрович Алексеев (18 сәуір 1901 – 9 тамыз 1982) – өмірінің көп бөлігін Парижде өткізген ресейлік суретші, кинорежиссер және иллюстратор. Ол және оның екінші әйелі Клер Паркер (1906–1981) пинскриннің авторы болып саналады, сонымен қатар тотализация анимациялық техникасын ойлап тапқан. Барлығында Алексеев пинскринде 6 фильм, 41 жарнамалық фильм түсірді және 41 кітапты суреттеді.

Ерте өмір

Алексеев Ресейдің Казан қаласында дүниеге келді. Оның балалық шағын Стамбулда өткізді, онда оның әкесі Алексей Алексеев әскери атташе болып қызмет еткен. Алексеевтің Владимир және Николай есімді екі үлкен ағасы болған. Владимир Мәскеудегі актрисамен болған қарым-қатынасынан сифилис жұқтырды. Анасы оны бөлмесіне қамап, ағаларына жақындаспауға мәжбүрледі. Бұл жағдайдың салдарынан Владимир өзін-өзі атып өлтірді. Өлімі алдында Александрға: "Сен өте таланттысың. Сурет салуды жалғастыруың керек" деп хат қалдырды. Оның екінші ағасы Николай 1917 жылғы Ресей революциясы кезінде Грузияда жоғалып кетті. Одан кейін оның жай-күйі белгісіз болды; отбасы оның тифтен қайтыс болғанын күмәнданды. Басылмаған "Облис немесе өкініштер" атты естеліктерінде Алексеев әкесінің жиі сапарда болғандықтан, оны сирек көретінін жазды. Ол анасымен бірге күнделікті серуендегенде француз тілінде сөйлеуге мәжбүр болды, ал қалған уақытта оны күтімге алған тәрбиеші бағып-қақты. Алексеевтің әкесі 37 жасында Германияның Баден-Баден қаласындағы ресми сапарында түсініксіз жағдайда қайтыс болды. Оны түрік атып өлтірген, бәлкім ол Таяу Шығыс туралы тым көп білгендіктен.

Париждегі өмір

1923 жылы ол Санкт-Петербургтің беделді адамының заңсыз қызы болғандықтан бала кезінде Парижге жіберілген Александра Александровна Гриневскаяға (1899–1976) үйленді. Александраның әкесі аристократиялық отбасының атын сақтап қалу үшін баласының анасына үйленбеді. Оның орнына, екі жастағы сәби анасынан алынып, әкесінің әпкесі Катя тәрбиесіне берілді, ол Парижде музыкалық салон ұстады. Оның анасына туған жері Польшаға билет берілді. Өскенде Гриневская әпкесінен бөлініп, авангардтық Питоев театрының жетекші актрисаларының бірі болды. Константин Станиславский Парижге келіп, оның ойынын көрген соң, Ресейге қайтуды ұсынды, бірақ Александра бас тартып, Алексеевтің жанында қалды. 1923 жылы олардың Светлана атты қызы дүниеге келді. Алексеев осы кезеңде алғашқы сирек кітаптарын суреттегеннен кейін танымал болды. Бірақ, акватинта жасау үшін азот қышқылын қолданғанда бір өкпесінен айырылып, екі жыл санаторияда жатты. Сол уақытта Гриневский Алексеев құралдарын алып, өзімен-өзі гравюра жасауды үйреніп, отбасының күнкөрісін қамтамасыз етті. Пинскриннің ойлап табылуы Клэр Паркер мен Алексеевке байланысты болғанымен, Гриневский Алексеевке оның сегіз жасар қызының көмегімен пинскрин құрастыруға көмектескен алғашқы адам болды.

Паркер мен Алексейев

Клэр Паркер (1910–1981), өнерге бейімделген американдық студент және МТИ-ді бітірген, 1931 жылы өнерді оқу үшін Францияға келді. Ол Алексиевтің туындыларын кітап дүкенінің терезесінде көріп, кітап дүкенінің иесінен суретшінің атын және мекенжайын білді. Ол оның жұмысына қатты әсерленіп, онымен кездесуге келісіп, Алексиевтер тұратын Во-ле-Пенаилге барды. Кейін ол былай деп еске алды: «Мен ақ сақалды, қадірлі қартпен кездесемін деп ойладым, бірақ [оның орнына] 30 жастағы, биік, қоңыр, әдемі, аристократтық келбетті жігітті көрдім. Біздің алғашқы сабағымыз Сень өзенінің жағасында қол ұстасып аяқталды, екіншісі болған жоқ». Алексиев пен оның әйелі Клэрді пансионға және оқушы ретінде қабылдауға келісті. Бірнеше айдан кейін Клэр Алексиевтің сүйіктісіне айналды. Гриневский бұл жағдайды қиындықпен қабылдады. Олар Парижге көшіп, Сол жағалауда бірнеше суретші студиясын жалға алды. Олар түрлі жобалар бойынша бірлесіп жұмыс істеді. Фильмдер түсіре бастағанда Клэр оператор болды, ал Гриневский фильмдерге қажетті реквизиттер мен декорацияларды жасады. Бірақ алғашқы үлкен экран құрастырылғаннан кейін Паркер мен Алексиев онымен жеке жұмыс істеді. Алексиев, Паркер және Гриневская қаржылық тұрақтылықты сақтау үшін шамамен 25 анимациялық ролик жасады, бірақ олар «көркем» және «коммерциялық» фильмдері арасында көп айырмашылықты байқамады. Кейде, дәстүрлі анимациялық фильмдер мен роликтерді түсіргенде, оларға төртінші серіктес – аниматор Этьен Райк көмектесті. Бұл техника олардың роликтеріне ерекше стиль берді. Алексиев пен Паркер де экранда фильмдер түсіруді жалғастырды. 1962 жылы олар оны Орсон Уэллстің Франц Кафканың «Процесс» ромасы бойынша түсірген фильмінің прологын жасау үшін пайдаланды. Бұл Алексиев пен Паркер қатысқан жалғыз кең таралған фильм болды. Бұл сахнада анимация қолданылмады. Оның орнына, Орсон Уэллс Кафканың «Заң алдында» атты мысалын оқығанда кадрлар түсірілді. Николай Гогольдің сатирикалық әңгімесі негізінде түсірілген «Мұрын» 1963 жылы шықты және бұл экрандағы анимациялық фильмдердің алғашқысы болды. Фильмде мұрынынан айырылған орыс шенеунігінің және мұрынның өзінің, сондай-ақ оны тапқан шаштараздың басынан өткен оқиғалар баяндалады. 1972 жылдың 7 тамызында Алексиев пен Паркер Канаданың Ұлттық кино кеңесінде аниматорлар тобына экранды көрсету үшін Канадаға шақырылды. Бұл демонстрация түсіріліп, NFB «Экрандағы анимация» фильмі ретінде жарық көрді. Бұл фильм Норман Маклареннің «Шебердің жинағы» дискісінің 7-ші дискісінде, «Экрандағы анимациялық сынақтар» (1961) фильмімен бірге орналасқан. Сол жылы олар Мусоргскийдің «Көрмедегі суреттер» атты тағы бір фильм шығарды. Бұл фильмде екі экран қолданылды. Негізгі экранның алдына кішкентай экран орнатылды. Екінші экранды айналдыру арқылы үш өлшемділік сезімі күшейтілді. Экранның алғашқы прототипін Александра Гриневская қызы Светлананың көмегімен жасады. Ол торлы және ілмектер салынған кенептен тұрды. Кейін Клэр Паркер мен Алексиев «Түндегі қасқырлы тау» фильміне қолданылған алғашқы үлкен экранды жасады. Бұл экранды салуға Паркер отбасы қаржы бөлді. Алексиев экрандағы суреттерді жасамас бұрын эскиздер жасаған емес. Ол экранның оң жағындағы әр кезеңді жоспарлап, Клэр оның артқы жағымен жұмыс істеді. Тақтада түрлі суреттер жасау үшін түрлі шағын құралдар қолданылды. Мысалы, шанышқы, қасық, пышақ, щетка, кесе, призма және қамыр жұмылды. Әрбір кадр жеке-жеке жасалды. Бұл еңбектеуге толы техника көп назар және шеберлік талап етеді. Алексиевтің жалғыз ізбасары, Канаданың Ұлттық кино кеңесінің қызметкері Жак Друин, осы техниканы қолдана отырып, бірнеше фильм түсірді, ең танымал «Пейзаж суретшісі» (Mindscape) фильмі.

Мұра

Светлана Роквелл (туған есімі Алексейева) пастель және акрил бояуларын қолданатын суретші. Ол өзінің отбасының тарихын дәл баяндайтын естеліктерін жазды. Оның ұлы Александр Роквелл – АҚШ-тағы тәуелсіз фильмдерді түсіретін режиссер. Александр өз жұмысына әкесінің әсерін мойындап, "Itineraire d’un Maitre" еңбегіне жазғанда: "Мен өмірімде одан артық ықпал болған жоқ деп сенімді түрде айта аламын, және мен жалғыз емеспінімді білемін" деді. "Itineraire d’un Maitre" Юрий Норштейн, Николай Изволов, Олег Ковалов, Жорж Ниват, Клаудин Эйзикман, Гай Фихман, Доминик Виллоуби, Светлана Алексеева Роквелл және Александр Роквелл жазған эсселерден тұрады.

Жарнамалар

Жыл Фильм Клиент Техника1934La Belle au bois DormantSleeping Beauty Vins Nicolas (шарап зауыты) қуыршақтар, сурет салу 1935 Les deux armiesThe Two ArmiesCreme Simon (косметика) нысанды анимацияParade des ChapeauxШалбарлар парады нысанды анимацияLa trône de FranceФранция тағы Levitan (жинақ) нысанды анимация 1936AromaФранк Арома (кофе) нысанды анимацияTiré à quatre épinglesТөрт тігішпен тартылған Sigrand (ер адамдар киімі) нысанды анимацияDavros RondeDavros (сигареттер) нысанды анимацияJeu de cartesКарта ойыны Creme Simon (косметика) нысанды анимацияDe l'orАлтын Huilor (тамақ майы) нысанды анимацияOpta empfängtРадио Лёве нысанды анимацияLa naissance de VenusВенераның тууы Creme Simon (косметика) нысанды анимацияCenraCenra (қаптама қағазы) нысанды анимацияLingner WerkeLingner (керекқұрал қағазы) нысанды анимация 1937Etoiles nouvellesЖаңа жұлдыздар Davros (сигареттер) нысанды анимация Palette d'artisteСуретшінің палитрасы Balatum (линолеум) нысанды анимацияEvianЭвиан (минералды су) нысанды анимацияLe Rayon vertЖасыл сәуле нысанды анимация 1938Grands feuxҰлы оттар Nestor Martin (құйма зауыты) нысанды анимацияEtude sur l'harmonie des LignesСызықтар гармониясы бойынша зерттеу Gaine Roussel (іш киім) нысанды анимация 1939JaffaЖаффа апельсиндері нысанды анимацияGulfstream (аяқталмаған) Gulfstream (су жылытқыш)1943–1944Анимациялық логотипАҚШ Соғыс кеңсесі, Фильм департаменті пинскрин1952FuméesТүтін Van der Elst (тәмәкі) пинскрин1953MasquesМаскалар Van der Elst (тәмәкі) нысанды анимация, тотализация1954NocturneНоктюрн Ultra Therma (одеялдар) нысанды анимацияRimesРифтер Brun (наныштар) нысанды анимацияPure beautéТаза сұлулық Monsavon (сабын) нысанды анимация1955Le Buisson ardentҚызыл жалын Esso (мұнай өнімдері) нысанды анимацияLa Sève de la terreЖердің шырыны Esso (мұнай өнімдері) нысанды анимация, тотализация1956Bain d'XМырза X-тің ваннасы Bendix (жуу машинасы) нысанды анимация, тотализацияOsram arbeОсрам ағашы Osram (жарықтандыру) нысанды анимацияOsram cageОсрам тор Osram (жарықтандыру) нысанды анимацияOsram oeufsОсрам жұмыртқалары Osram (жарықтандыру) нысанды анимацияOsram lustreОсрам шамдары Osram (жарықтандыру) тотализацияQuatre tempsТөрт маусым Blizzand нысанды анимация, пинскрин1957CocinorCocinor (фильм дистрибьюторлары) тотализация100%Nescafé (дайындалған кофе) нысанды анимация, тотализация1958AutomationRenault (автомобильдер) нысанды анимация, түсіру алаңыAnonymАноним L'Oreal (косметика) нысанды анимацияDivertissementRegie des Tabacs (сигареттер) тотализацияConstanceL'Oreal (косметика) тотализация1961L'eauСу L'Oreal (косметика) сурет салу, тотализация