Кіріспе

Бұл мақала Конго Демократиялық Республикасы мен Замбия шекарасындағы Луапула провинциясында орналасқан даулы аумаққа арналған.

1894 жылғы келісімнің бастамасы

Замбияның ресми солтүстік шекарасы 1884 жылғы Берлин конференциясынан әлдеқайда кейін, 1894 жылғы Англия-Бельгия шартымен заңды түрде бекітілді. Бұл, Шығыс Родезияның солтүстік-батыс бөлігіндегі Пветодан бастап, оңтүстікке қарай Ланчинда өзеніне дейінгі үшбұрышты аймақ Солтүстік Родезияға тиесілі екенін көрсетті, тіпті Бельгия Конгосы көп жылдар бойы осы аймақты басқарғанмен де. Бельгиялықтар бұл аймақты жергілікті жағдайға байланысты, джентльмендік келісім бойынша басқарды. Мұндай басқарудың көп бөлігі Бельгияның білім беру және денсаулық сақтау саласындағы миссионерлік қызметі арқылы жеңілді, әсіресе Рим-католик шіркеуі мен балық аулау орындарын көбірек сұраған грек балықшылары, Элизабетвилл (қазіргі Любумбаши) кен қаласында балыққа деген сұраныстың артуы туралы хабарлады. Кейін бельгиялықтар бұл жерді өздеріне қарай қосып алуды ниеттенді. Британдық отаршылдық кезеңінде, Лусакадағы орталық үкімет аудандық және провинциялық комиссарлардан зардап шеккен аймақтар туралы мәліметтерді жинауды талап етті. Солтүстік шекараның нақты мәселесі – Танганьика көліндегі Акаланга мүйісінде екені айтылды, ол келісімде көрсетілген және анықтамалық нүкте ретінде сипатталған. Бірақ шенеуніктер бұл мүйісті табуда қиындықтарға тап болды. Британдық карталарда шекара Пунгу (Читанква) мүйісінде кездесетін болса, 1955 жылғы бельгиялық карталарда кездесу нүктесі Пунгу мүйісінен оңтүстікке қарай орналасқан Кипимби мүйісінде көрсетілген, бұл Солтүстік Родезия аумағына терең енуді білдірді. Орталық Африка Федерациясы кезінде Солтүстік Родезия Федералдық үкіметінің көмекші хатшысы Фрейзер Пвето аймағында кен орындары болуы мүмкін деп санды, сондықтан Федералдық үкіметтің егемендікті қорғауы одан да маңызды болды. Weedens Minerals & Chartered Exploration компаниясы осы аймақта іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық алған, және бұл құқық ешқашан күмәндалмаған. 1936 жылы бельгиялықтар Солтүстік Родезияның 180 акр (730 000 м²) жерін сұраған, осы жерде бельгиялық отарлаушылардың тұрғын үйлері салынған. Алайда, Ұлыбритания бұл өтінішті қабылдағанына ешқандай дәлел жоқ. 1957 жылы Жер және жергілікті басқару министрлігінің лауазымды адамы А.В. Эллисон Солтүстік Родезия Федералдық үкіметіне 1911-1913 жылдар аралығында Англия-Бельгия шекара комиссиясы жүргізген триангуляциялық зерттеулерді, содан кейін солтүстік шекараның де-факто шекарасы белгіленгенін хабарлады. Бұл шекара Пветоның солтүстік шекараның солтүстік-батыс нүктесі екенін нақты көрсетеді.

1958 жылғы 22 желтоқсан

Леопольдвильдегі британдық консулдығы Сальсберидегі Федералды үкіметтің Сыртқы істер министріне хат жазды. Ол Родезия мен Бельгия Конгосы арасындағы шекара Мвуру көлінде және Луапула өзенінің бір бөлігінде, оның ағысының ортасында орналасқандықтан, жағалаудағы әр мемлекет өзінің құзыретіне жататын суларда егемендік құқықтарын жүзеге асыруы тиіс екенін атап өтті. Карталар шекараның көлдің ортасынан ауытқуын және бельгиялықтардың мәлімдемесінше, Бельгия аумағына тіркелген жарты арал Килва аралының батысынан өтетінін көрсетті. Сол жылы, 1958 жылы, Боулз мырза Брюссельге сапар шегіп, Сыртқы істер министрлігінің Бас инспекторы М. Гросжанмен шекаралық мәселелерді талқылады. Бұл кездесу туралы толыққанды жазбалар сақталмаған, бірақ британдық және бельгиялық билік органдары арасындағы қарбалас әрекеттер екі мемлекеттің, әсіресе Конгоның тәуелсіздік күресінің қызған кезде орын алғаны белгілі болды. Конго 1960 жылы тәуелсіздік алды, ал Солтүстік Родезия төрт жылдан кейін тәуелсіздік алды. 1958 жылы британдық қоныс жайлаушылар аумақты ұстап тұрып, Конгода өздеріне тиесілі деп есептейтін ешбір жерді тума халқына беруге жол бермеуге тырысты.

1961 жылғы 20 наурыз

Солтүстік провинция комиссары, штаб-сержант Г. Ф. Тредуэлл, Капе Акалунганың Либондуе өзенінің солтүстігінде және Чисенга ағысының оңтүстігінде орналасқандығын жазды. Ол Танганьика көлінен 2 миль ішке қарай орналасқан. Бұл жерде Мүтунга бастығының көп жыл бұрынғы ауылы болған, сондай-ақ басшы Молироның да бас штабы осы жерде орналасқан деп есептеледі. Ол Бельгия әкімшілігінде болды.

1961 жылғы 17 сәуір

Облыстық комиссар Э. Л. Баттон Мверу көлі мен Танганьика көлі арасындағы шекара туралы сұраққа жауап ретінде былай деді: "Шекараның бұлыңғыр болуына қарамастан, бұл әкімшілік қиындықтар тудырмады, сондықтан мәселені көтермеу жақсы". Дипломатияда жердің егемендігі мәселесінде осы мәлімдемеден артық жауапсыздық болуы мүмкін емес, мұны соңғы жылдары Намибия мен Ботсвана арасындағы Касикили/Седуду аралдарының суға батуы көрсетіп тұр. Яғни, бұл британдық Замбия территориясын ыңғайлылық үшін Конгоға беруге дайын болды, бірақ бұл британдықтар немесе олардың өкілдері аумақты басқарған кезде олай болған жоқ.

1961 жылғы 29 сәуір

Әкімшілік хатшы қызметін атқарушы Солтүстік Родезияның губернаторына хат жазды. Ол губернаторға Бельгия басқаруындағы 4 анклав бар екенін, соның ішінде Мпвето және Лунчинда да бар екенін хабарлады. Тұрғындар конголық жеке куәліктерді алып жүруге мәжбүр болды және Бельгия үкіметіне толық бағындырылды. Бельгия бақылауындағы басшылар тайпалық басқаруды жүзеге асырды.

1965 жылдың ақпаны

Луапула өзенінде шекаралық оқиға болды, оның толық мәліметтері жазылған жоқ. Конго мен Замбия енді тәуелсіздік алғандықтан, бұл оқиға екі жаңа республика арасында отарлық дәуірден қалған мәселенің шешілуіне байланысты болды.

1965 жылғы 30 сәуір

Білім министрі Джон Мванкатуэ мен Алекс Шапи Мверу сайлау округіне сапар жасады. Олар Чипунгудағы Лунчинда өзенін кезіп өткеннен кейін конголық (Катангалық) жандармдардың қарумен ұстауына ілігіп, зорлық-зомбылыққа ұшырады. Өздері кім екенін түсіндіргеніне қарамастан, оларды конголық аумақта болуда айыптады. Бір тәулік өткен соң ғана чибэмба тілінде сөйлейтін конголық жоғары лауазымды шенеунік оларды құтқарып, оларға жасалған қателік үшін кешірім сұрады. Олар картада көрсетілгендей, әлі де Замбия аумағында екенін білген күйі Лунчинда өзенін кезіп өтті. Сол кезде Чипунгуда емхана болмағандықтан, көптеген замбиялықтар Мпветодағы конголық ауруханасынан медициналық көмек алды. Тіпті Бельгия Конго франкі де Пветодағыдай Чипунгу аймағында да қолданысқа ие болды. Шындығында, Мванкатуэ Замбия картасы көрсеткендей, өз сайлау округін заңды түрде аралап жүрген еді.

1966 жылғы 30 қыркүйек

Екі ағылшын геологы, доктор Премоли мен доктор Братли және 22 замбиялық Молиро мен Нсумбу шығанағы арасындағы Танганьика көлінің жағалауында геологиялық зерттеулер жүргізуге баруға тиіс болды. Оларды конголық (Катангалық) жандармдар тұтқындап, карталарын тәркіледі. Конго соғыста болды. Замбия карталары бұл аймақтың Замбия территориясы екенін көрсетті.

1968 жыл

Конголықтар Чипушиде концессиялық құқықтары бар Nippon Mining компаниясының үстінен әуе кеңістігі мен ұшу құқығын даулады.

Мвуру аймағында табылған аң, 190856

Піл, бұйвол, арыстан, барыс, елланд, сабельді антилопа, роан антилопасы, хартбист, қамыстық елік, қабан, бұталық елік, бегемот, пуку, сулық, лехве, ситатунга, сары антилопа, дукер, импала, крокодил, шакал, гиена, клипспрингер, ориби, стейнбок, дала иті. 1956 жылы белгіленген жеке аң ауру аймақтары – Чисенга аралы, Мунунга және Чама.