Кіріспе
Санкт-Мориц, Швейцарияда өткен көп түрлі спорттық іс-шара
1948 жылғы қысқы Олимпиада ойындары, ресми түрде V қысқы Олимпиада ойындары (V. Olympische Winterspiele; ; ; ) және көбінесе Санкт-Мориц 1948 (; ) деп танылады, 1948 жылғы 30 қаңтардан 8 ақпанға дейін Швейцарияның Санкт-Мориц қаласында өткен қысқы көп түрлі спорттық іс-шара. Бұл ойындар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін алғаш рет ұйымдастырылды; соңғы 1936 жылғы қысқы ойындардан бері он екі жыл өткен еді. Бейтарап елдегі қаланың таңдалуынан бастап, Жапония мен Германияның қатысудан шеттетілуіне дейін, 1948 жылғы Олимпиада ойындарында соғыстан кейінгі әлемнің саяси ахуалы айқын байқалды. Ұйымдастыру комитеті соғыс кезінде жұмсалған қаржы және адам ресурстарының жетіспеуіне байланысты бірқатар қиындықтарға тап болды. Бұл Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) президенті Зигфрид Эдстремнің басшылығымен өткен екі қысқы Олимпиада ойындарының біріншісі болды. 1948 жылғы 30 қаңтарда ашылу салтанатына 28 елдің өкілдері қатысты. Биби Торриани Швейцарияның ерлер хоккей құрамасы сапында ойнады және барлық спортшылардың атынан Олимпиада сертін оқыған алғашқы хоккейші болды. Шамамен 670 спортшы төрт спорт түрінен 22 жарыста бақ сынасты. 1948 жылғы Ойындарда екі көрмелік спорт түрі де ұсынылды: кейін биатлонға айналған әскери патруль және осы ойындардан кейін тоқтатылған қысқы пентатлон. Фигуралы сырғанаушылар Дик Баттон мен Барбара Энн Скотт, сондай-ақ шаңғышы Анри Орейлер есімдері ерекше көзге түсті. Көптеген спорттық нысандар 1928 жылы Санкт-Мориц алғаш рет қысқы ойындар қабылдағаннан бері сақталған. Барлық нысандар ашық ауада орналасқандықтан, ойындардың өтуі қолайлы ауа-райы жағдайларына тікелей байланысты болды.
Қонақ қаланы таңдау
МОК 1948 жылғы Олимпиада ойындарын өткізу үшін Санкт-Морицті 1946 жылғы 6 қыркүйекте Швейцарияның Лозанна қаласында өткен 40-шы жалпы мәжілісте бірауыздан таңдады. Іріктеу процесі екі үміткерліктен тұрды, нәтижесінде Санкт-Мориц АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Лейк-Плэсидтен басымдық алды. Санкт-Мориц 1928 жылғы Қысқы Олимпиаданың барлық нысандары қолда бар болғандықтан таңдалды, сондай-ақ швейцариялық курорт 1936 жылғы қабылдаушы қала Гармиш-Партенкирхеннен басқа, кез келген қаладан Ойындарды әлдеқайда жылдам ұйымдастыра алатын еді. 1928 жылғы көптеген нысандардың бар екеніне қарамастан, қысқы Олимпиада ойындарын 18 айдан кем уақытта ұйымдастыру қиын міндет болып қала берді.
Ұйымдастыру
Олимпиада комитеті (ОК) жергілікті беделді тұлғалар мен Швейцарияның Ұлттық Олимпиада комитетінің (СОК) мүшелерінен құралды. Олар Ойындардың түрлі салаларына жауапты бірнеше кіші комитеттерге бөлінуге шешім қабылдады. Бұл комитеттерге тұрғын үйлерді ұйымдастыру және күтіп-ұстау, ареналар салу, қаржы, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдары мен жарнама мәселелері кірді. Жергілікті комитеттер Швейцарияның федералды үкіметімен және Халықаралық Олимпиада комитетімен (ХОК) тығыз байланысқа түсіп, Ойындардың ұйымдастырылуының кедергісіз өтуін қамтамасыз етті. Бұрынғы Ойындарда спортшылар ауылы болмағандықтан, спортшылар мен шенеуніктер қаланың әр түрлі жерлеріндегі қонақ үйлерде орналастырылды. 800-ден астам адам Ойындар туралы жаңалықты әлемге жеткізуге қатысты. Ұйымдастыру комитеті баспасөз өкілдеріне алыс телефон байланысы және телеграф қызметтері сияқты технологиялық мүмкіндіктерді ұсынуға міндетті болды, осы арқылы олар өздерінің аудиторияларымен байланыса алды. Баспасөз, шенеуніктер және спортшыларға барлық қызметтерді көрсету үшін 2200-ден астам адам қажет болды. Бұл қызметтерге санитария, қауіпсіздік және ареналарды күтіп-ұстау кірді. Жапония мен Германия Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлдері үшін халықаралық қауымдастық тарапынан әлі де жазаланғандықтан, осы Ойындарға шақырылмады. Алайда, олар 1952 жылы Олимпиадалық жарыстарға оралып, бұл жағдай ұзаққа соқпады.
Екінші дүниежүзілік соғыстың әсері
1940 жылғы қысқы ойындарды өткізу үшін Жапонияның Саппоро қаласы таңдалған еді. 1938 жылы жапондықтар Олимпиадаға дайындық елдің күштерін жұмсап, ресурстарды кетіріп бара жатқанын айтып, ойындарды қабылдаудан бас тартты. 1948 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың әсері әлі де сезіліп тұрды. Қаржылық және адам ресурстарының жетіспеуі ойындарды ұйымдастыруды қиын етіп берді. Спортшылар да ресурстардың жетіспеушілігінен қиындық көріп, көптеген қатысушылар жабдықтарыз келді немесе өте аз болды. Мысалы, норвегиялық шаңғышылар жарысқа қатысу үшін американдық командадан шаңғы қарызға алды.
Бобслейлер
1948 жылғы Қысқы ойындарда екі сырғанау спорты түріне қатысты; біріншісі – бобслей. Америка Құрама Штаттарының шаңғыларына саботаж жасалған деген күдік туындады. Тергеу барысында руль дөңгелектерінің зақымдалғаны анықталды. Оқиға жайлы хабар тарағаннан кейін, жүк көлігінің жүргізушісі алға шығып, бобслейлер сақталатын сарайға қателесіп соғылғанын мойындады. Бірақ, бұл жағдай АҚШ командаларының нәтижесіне кедергі келтірмеді, олар екі адамдық жарыста қола, ал төрт адамдық жарыста алтын және қола медальдар жеңіп алды. Бұл Канаданың хоккейден жеңіп алған бесінші Олимпиада алтын медалі еді. 1920 жылғы жазғы Олимпиадада хоккей енгізілгеннен бері Канаданы жеңген жалғыз команда – 1936 жылғы Қысқы Олимпиадада Ұлыбритания құрамасы болды. Турнирді тоқтатуға жақын болған жағдай АҚШ-тан келген екі қарсылас команданың қатысуымен туды. АҚШ Олимпиада комитеті (USOC) Аматорлық спорт одағын (AAU) қолдады, ал Халықаралық мұз хоккей лигасы (LIHG) Аматорлық хоккей қауымдастығын (AHA) қолдады.
Көркем сырғанау
Барбара Энн Скотт Санкт-Морицте өткен жарыста жеңіске жеткенде, фигуралы сырғанаудан Олимпиада алтын медалін жеңіп алған алғашқы және жалғыз канадалық әйел атанды. Міндетті бағдарламасы кезінде төмен ұшып өткен ұшақтың бұзып салуына қарамастан, ол еркін сырғанауға бірінші орынмен өту үшін қабілетін жинады. Еркін сырғанаудан бір күн бұрын мұзды екі хоккей ойыны бүлдірген (мұзды жаңарту машинасы әлі ойлап табылмаған еді); дегенмен, ол өз бағдарламасын түзетіп, шұңқырлардан сақтануға және жеңіске жете алды. Он сегіз жасар америкалық Дик Баттон фигуралы сырғанаудан алтын медальдарды алып, Солтүстік Америкада бұрын-соңды болмаған табысқа қол жеткізді. Ол міндетті бағдарламадан кейін көшбасшы болды және жарыста ең бірінші болып қос аксельді орындап, алтын медальді жеңіп алды. Кейін 1952 жылғы Олимпиадада Дик Баттон екінші рет алтын медальді жеңіп алды. Швейцариялық әлем чемпионы Ханс Гершвилер еркін сырғанау кезінде құлап қалды, бірақ күміс медальді жеңіп алды.
Жылдамдықпен сырғанау
Жедел сырғанау жарысы 1928 жылы өткен мұз айдынында өтті. Теңіз деңгейінен биік орналасқан бұл мұз айдынында өткен жарыс Олимпиада тарихындағы екінші ең жоғары биіктіктегі жарыс еді; 1960 жылы Сквоу-Вэллиден де төмен болды. Жарысты Норвегия мен Швеция сияқты скандинавиялық елдер басымдықпен өткізді, олар мүмкін болған он екі медальдің тоғызын жеңіп алды. Скандинавиялық спортшылар 1948 жылғы Олимпиадаға дейін жедел сырғанаудан үлкен жетістіктерге қол жеткізе алмады. Олардың сәттілігінің себебі – Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Еуропадағы жедел сырғанау дамуы тоқтап қалды. Соғысқа тікелей қатыспаған елдер ғана жедел сырғанау бағдарламаларын сақтап қалуға қажетті ресурстарға ие болды.
Альпілік шаңғы
Альпілік шаңғы спорты осы Ойындарда тұңғыш рет Олимпиада бағдарламасына енді. Ол 1948 жылғы Ойындарда екі алтын медаль жеңген екі спортшының бірі және үш немесе одан көп медаль ұтқан жалғыз спортшы болды. 1948 жылғы Ойындарда әйелдер арасында ешқандай жарыс өткізілмеді. Швециялық Мартин Лундстрем 18 шақырымдық жарыста жеңіске жетіп, жеңімпаз командасының құрамында екі алтын медальді жеңіп алды. Швеция скандинавиялық жарыстардағы 15 медальдің жетісін жеңіп алды, оның ішінде барлық үш алтын медаль және 18 шақырымдық жарыстың толық пьедесталы (барлық орындарды шведтер бағындырды). Барлық он бес медальды Швеция, Норвегия немесе Финляндия ұтты.
Солтүстік біріктірілген
Скандинавиялық құрама жарысы 1924 жылдан бері барлық қысқы Олимпиада ойындарында өткізіліп келеді. Бұл жарыста спортшылар ең алдымен, басқа шаңғышылармен бірге 18 шақырымдық ашық шаңғы жарысына қатысады. Олардың көрсеткен уақытына ұпай саны тағайындалады. Екі күннен кейін спортшылар шаңғы трамплинінен екі рет секіреді. Секірулерге де ұпай беріледі, ал ең ұзын секіру нәтижесі шаңғымен жүгіру уақытымен қосылып, жалқы есеп шығарылады. Дәстүрлі түрде күшті Норвегия 1948 жылғы Олимпиадада Финляндиялық Хейкки Хасудың бұл жарысты жеңіп, норвегиялық емес алғашқы чемпион атанғандығына таңқалды. Норвегия тіпті жүлделі үштікке де іліге алмады. Хасудың командаласы Марти Хухтала күміс медальді, ал Швециядан Свен Израильссон қола медальді жеңіп алды.
Шаңғымен секіру
Норвегиялықтар шаңғымен секіру жарысын таза жеңіп алды. Біргер Рууд 1932 және 1936 жылғы қысқы Олимпиада ойындарында шаңғымен секіруден алтын медаль жеңіп алған еді. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан он екі жылдық үзіліс болғандықтан, 1948 жылы Рууд 36 жасқа толыпты. Ол бұрын спорттан шығып, Норвегия құрамасын жаттықтырып жүрген. Бірақ Олимпиадаға келген соң, ол зейнеттен қайтып, соңғы рет қатысуға шешім қабылдады. Бірнеше жыл бойы жарысқа қатыспағанына қарамастан, ол күміс медальді жеңіп алды. Норвегиялық Петтер Хугстед алтын медаль алды, ал командаласы Торлейф Шелдеруп қола медальді иеленді.
Орындар
Олимпиадалық стадион ашылу және жабылу салтанаттарын қабылдады. Стадион жылдам сырғанау, фигуралы сырғанау және мұз хокеінен медальдар үшін өткен ойындарға да пайдаланылды. Мұз хокеі матчтарының көп бөлігі Сент-Морицтегі Сувретта және Кулм стадиондарында өтті. Шаңғымен секіру жарыстары Сент-Морицтегі Олимпиашанзе шаңғы трамплинінде өтті. Ол 1927 жылы 1928 жылғы Ойындар үшін салынды және 2006 жылға дейін пайдаланылды. Альпілік жарыстар Пиц-Наир маңындағы шаңғы жолдарында өтті.
Қатысушы елдер
Сент-Морицте жиырма сегіз ел қатысты, бұл 1936 жылғы бұрынғы қысқы ойындардағы елдер санымен бірдей болды. Чили, Дания, Исландия, Корея және Ливан осы ойындарда қысқы Олимпиада дебютін жасады.