Кіріспе
Финляндиядағы Уусимаа облысындағы қала, Финляндиядағы муниципалитет. Халықтың 23,0%-ын құрайтын 56 834 тұрғыны шетелде туған. Ванта қаласында 42 366 шетел азаматы тұрады. Фин православ шіркеуі халықтың 1,2%-ын құрайды. XXI ғасырда лютеран шіркеуінің мүшелерінің саны тұрақты түрде азайып, дінге жат адамдардың саны тұрақты түрде артып келеді.
the municipality in Finland
There were 56,834 residents who were born abroad, or 23.0% of the population. The number of foreign citizens living in Vantaa was 42,366. The Finnish Orthodox Church had 1.2% of the population. The proportion of members of the Lutheran Church has steadily decreased in the 21st century, while the proportion of people with no religious affiliation has steadily increased.
Басқа қауымдар
Финляндия православие шіркеуінің қауымдарының ішінде Вантаада Хельсинки православие қауымы белсенді. Тіккурила православие шіркеуі Вьертоладағы Тіккурила спорт саябасының жанында орналасқан. Финляндия Пятидесятницалық шіркеуінің мүше қауымдарының арасында Мюрмяки Пятидесятницалық қауымы, Вантаан Котикиркко және Вантаан Минттукиркко Вантаада белсенді. Вантадағы тәуелсіз Пятидесятницалық қауымдарға Кредо шіркеуі, Корсо Пятидесятницалық қауымы және Сеутулан Бетания кіреді. Финляндия еркін шіркеуіне қарасты Вантаа еркін қауымы Хиеккахарьюда орналасқан, және қауым Батыс Вантаадағы Аскистода Батыс Вантаа еркін қауымын құрды. Ехоба куәгерлерінің Финляндиядағы бас кеңсесі, бұл ұйымның Финляндиядағы ең жоғары деңгейі, Койвухакада орналасқан. Вантаада екі Патшалық залы бар: Койвухакада және Мартинлааксода.
Of the member congregations of the Pentecostal Church of Finland, the Myyrmäki Pentecostal congregation, Vantaan Kotikirkko and Vantaan Minttukirkko are active in Vantaa. Independent Pentecostal congregations in Vantaa include the Credo church, the Korso Pentecostal congregation and Seutulan Betania. The Vantaa free congregation, belonging to the Free Church of Finland, is located in Hiekkaharju, and the congregation has also founded the Free congregation of western Vantaa in Askisto in western Vantaa. The Finnish branch office of the Jehovah's Witnesses, which is the highest level of the organisation in Finland, is located in Koivuhaka. There are two Kingdom Halls in Vantaa, in Koivuhaka and in Martinlaakso.
Ванта қаласының экономикасы
Соңғы жылдары Вантаа 2012 жылы қабылданған экономика және қарыз бағдарламасы арқылы экономикасын тұрақтандырды. 2013-2017 жылдар аралығындағы кеңес мерзімінің соңына дейін несие портфелінің өсуі тоқтатылды. 2016 жылы қала несие портфелін біршама қысқартуға қол жеткізді, ол бір миллиард еуродан асып кеткен еді. 2000 жылдардың басынан бері Вантааның қарызы өсіп келеді, себебі мемлекеттік қаржыландыру төмендеді және инвестициялар артты. Бұл жағдайға балалы отбасылардың көп болуы да себепкер, нәтижесінде әлеуметтік шығындар салыстырмалы түрде жоғары. Бұрынғы қала әкімі Юхани Пааяненнің сөзіне сәйкес, ең ауыр шығындар аяқталды және қаланың кірістері артып келеді. Ел бойынша қарағанда Вантаада салық түсімдері жоғары деңгейде, бірақ елордалық аймақ шеңберінде Эспоо мен Хельсинкиге қарағанда төмен. Мемлекеттік субсидиялар жүйесі және жалпыұлттық салыстыру негізінде салық түсімдерін тұрақтандыру елордалық аймақтағы қалалардың ерекше қиындықтары мен үнемі жүріп жатқан қарқынды өсуіне байланысты мәселелі болып көрінеді. Вантаадағы коммуналдық салық 19.00% құрайды, бұл Финляндиядағы орташа көрсеткіштен төмен және ірі қалалардың арасындағы ең төменгі салықтардың бірі. Вантаа соңғы рет 2010 жылы коммуналдық салықты көтерді. Жаңа заңнамаға байланысты Финляндия мемлекеті жылжымайтын мүлік салығының ең төменгі шегін көтерді. Ірі қалалардың сипаттамалық көрсеткіштерін салыстырғанда, Вантаа соңғы жылдары жағымды дамуды көрсетіп келеді. Коммуналдық мәселелерге және түрлі инвестицияларды қаржыландыруға қатысты қалалар арасындағы несие сомаларындағы айырмашылықтар теңестірілді.
Жұмыс орындары мен өнеркәсіп
Жақсы көлік байланысының арқасында Вантада азық-түлік, жылумен жабдықтау және машина жасау өнеркәсібі, сондай-ақ көптеген кәсіпорындар орналасқан. Ring III сақиналық жолының бойында, әсіресе әуежай маңында және көршілес Виниккала, Веромиес, Паккала және Коивухака аудандарында, сондай-ақ Хаккилада өнеркәсіптік аймақтар бар, олар негізгі теміржол желісімен қосалқы терминалдық желі арқылы байланысқан. Авиаполис аймағы әуежай төңірегінде дамыды, онда логистика және жоғары технология салаларындағы көптеген кәсіпорындар шоғырланған. 2000 жылы қаладағы жұмыс орындарының 74,6%-ы қызмет көрсету саласында, 23,8%-ы мұнай өңдеуде, ал ауыл шаруашылығы 0,5%-ты құрады. 2001 жылы Вантадағы жұмыс орындарының өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі 97,1%-ға жетті. 2000 жылдары Вантадағы жұмыс орындарының саны шамамен 15%-ға өсті. Жұмыс істейтіндердің үштен екісі жеке секторда еңбек етеді. Вантадағы ең көп таралған салалар – азық-түлік, архитектуралық жобалау және машина жасау өнеркәсібі. 2007 жылы жұмыссыздық деңгейі 6,3%-ды көрсетті. Штаб-пәтері Вантада (Хельсинки әуежайында, Авиаполисте) орналасқан компанияларға Finnair, Finavia және Nordic Regional Airlines жатады. Авиаполистен тыс Вантада кеңсесі бар компаниялардың қатарында R kioski, Tikkurila Oyj, Veikkaus Oy және Metsähallitus бар. Fujifilm Finland компаниясының да кеңсесі Вантада орналасқан. Ванта мен бүкіл елорда аймағы үшін болашақтағы үміттерді тудыратын нәрсе – бұл сақиналық теміржол желісі. Ол пәтерлер мен жұмыс орындарының санын едәуір арттыруға, сондай-ақ негізгі теміржол желісінен Хельсинки әуежайына тікелей теміржол қатынасын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Сақиналық теміржол желісіне Вантадан жүз миллионнан астам еуро инвестиция жұмсалды. Хельсинки қаласы елорда аймағындағы муниципалитеттерді біріктіру идеясын ұзақ жылдар бойы, аймақты одан әрі дамыту мақсатында ұсынып келді. Ванта, Эспоо және Кауниайнен қалалары бұл ұсынысты әрқашан қабылдамай келді, бірақ Ванта қалғандарына қарағанда сәл кешірек бас тартты. Вантаның қалалық және муниципалитет басшылары Вантаның Хельсинкинің "арт жағына" айналуынан қауіптеніп, Хельсинкидің ұсынысын бірнеше рет қабылдамады. Хельсинки 20-шы ғасыр бойы Вантаға қарай кеңейіп келді, оның ішінде 1946 жылғы үлкен аннексия және 1966 жылғы Вуосаари аннексиясы бар. 2009 жылы Сипоодағы Остерсундом және Хельсинкиге қосылған Вестеркулла бөлігі арқылы Ванта теңізге тікелей байланысын жоғалтып, Солтүстік елдердегі Тампереден кейінгі екінші ірі құрлықтағы қалаға айналды.
Вантаа мәдениет сыйлығы
Вантаа мәдениет сыйлығы әр жыл сайын қаладағы өнер мен көркемөнер өміріне елеулі үлес қосқандығы үшін, Вантаа қаласында тұратын адамға немесе қаладағы белсенді ұйымға беріледі. Алғашқы рет бұл сыйлық 1976 жылы табыс етілген. Вантаа мәдениет сыйлығын беру туралы шешімді қалалық кеңес қабылдайды. 2015 жылы сыйлықтың құны 10 мың евроны құрады. Сыйлықтың иегерлері: джаз музыканты Юхани Аалтонен, музыканттар Маарит және Сами Хурмеринта, мүсінші Хейки Хаиваожа, режиссер Матти Кассила, сәулетші Алпо Халме, жазушы Вирпи Хамен-Антила және оның күйеуі, профессор Яакко Хамен-Антила, актер Лассе Пёсти, «Раатикко» би театры, әнші және ойын-сауық шебері Вирве Рости, жазушы Алпо Руут, опера әншісі Эса Рунттунен және Вантаа балалар балеті.
Музыка
Вантаада 20-ға жуық хор бар, мысалы, Вантаан Лаулу және Вантаа камералық хоры. Қаланың шығыс, солтүстік және батыс бөліктерінде Тикурилан Сойтокунта, Лумон Пуалтажат және Пуаллиноркестери Лухи атты үш концерттік топ белсенді түрде өнер көрсетеді. Вантаа попсы (фин тілінде Vantaan Viihdeorkesteri) – Уэльстік Ник Дэвис басқаратын Финляндиядағы жалғыз кәсіби толық симфониялық поп-оркестрі. Ankkarock – 1989-2010 жылдар аралығында Корсода әр жазда өткізілетін рок-фестиваль. Louhela Jam – Вантаада үздіксіз ұйымдастырылып келе жатқан ең көне рок-фестиваль. Фестиваль бір күнге созылады және кіру тегін. Ол Лохэла мен Мартинлааксо арасындағы Жокиуманпуисто саябағында мектептегі көктемгі семестр аяқталғаннан кейін маусым айының бірінші жексенбісінде өткізіледі. Тикурила фестивалі шілде айының соңында Хиеккахаржу спорт алаңында өтіп, Вантаадағы жаңа жаздық фестиваль дәстүрін ұсынады. Вантаан барокки фестивалі 2008 жылы тоқтағанға дейін он алты жыл бойы жаз мезгілінде өткізілді. Вантаан музыкалық фестивалі 2010 жылы құрылды, бұл фестиваль бұрынғы фестиваль дәстүрін жалғастырып, көне музыкаға назар аударады. Жаңа фестиваль ұзақ уақытты қамтиды, ал көркемдік директоры Маркку Луолажан Микколаның айтуынша, фестиваль нақты уақыт кезеңіне қарағанда мерзімдік аспаптарға көбірек мән береді. 2016 жылы Вантаа қаласында "Ояну" қозғалысының Herättäjäjuhlat фестивалі өтті.
Мұражайлар
Тикурилада 1989 жылғы сәуірде ашылған Финляндияның ірі ғылыми орталығы – Хьюрека орналасқан. Ғылыми орталықтың мақсаты ғылыми ақпаратты түсінуді дамыту және ғылыми білім беру әдістемесін жетілдіру. Хьюрека атауы Архимедтің «Мен таптым!» деген атақты сөзіне сілтеме жасайды. Вантаа қалалық мұражайы Тикуриладағы теміржол станциясының ескі ғимаратында орналасқан, онда жергілікті тарихқа арналған түрлі тақырыптағы көрмелер ұйымдастырылады. Мұражай Финляндиядағы ең көне станция ғимаратында орналасқан, ол Карл Альберт Эдельфельт жобалап, 1861 жылы салынған. Мұражай 1990 жылдың күзінде ғимарат қайта жөнделгеннен кейін осы жерге көшірілді. Қызыл кірпіштен салынған мұражай ғимаратының бірінші және екінші қабаттарында экспонаттар, ал үшінші қабатында мұражай қызметкерлерінің кеңселерi орналасқан. Фин авиация мұражайы Хельсинки әуежайының жанында, Вантаа қаласында орналасқан.
Мартинус концерттік үйі
1987 жылы салынған Мартинлааксодағы Martinus концерт залы түрлі іс-шараларға – кездесулер мен семинарлардан бастап мәдени шараларға дейін жағдай жасайды. Жақсы акустикасының арқасында концерт залы көптеген музыкалық жазуларға пайдаланылған. Сондай-ақ, зал көптеген телеарналардың түсірілімдеріне де қолданылған. Залда 444 орын бар, оның ішінде 6 орын мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған. Концерт залының вестибюлі шағын концерттер мен басқа да іс-шараларды қабылдай алады. Martinus – Ник Дэвис басқаратын Ванта ойын-сауық оркестрінің негізгі залы.
Мирмакитало
Батыс Вантадағы "Майрмэкитало" көпфункционалды орталықта "Майрмэки" кітапханасы орналасқан, ол негізгі кітапхана деңгейінде қызметтер ұсынады (Вантадағы осындай кітапхана – "Тиккурила" кітапханасы). Сондай-ақ, мұнда Вантаа өнер музейі "Артси" және 188 орындық жаңа аудитория бар. Аудиторияда "Кино Мюри" кинотеатры жұмыс істейді. Ғимараттың білім беру мекемелерін негізінен Вантаа өнер мектебі, Вантаа ересектер білімі институты және көптеген үйірмелер пайдаланады. 1993 жылдың күзінде салынған бұл ғимарат "Мюрмяки" теміржол станциясы мен "Мюрманни" сауда орталығының жанында орналасқан.
Тамақ мәдениеті
1980 жылдары Вантаа қаласында лососьтан жасалған кастрюль, лосось сорпасы және лососьпен толтырылған волювенттер дәстүрлі тағамдар ретінде таңдалды.
Саясат
Ванта қалалық кеңесінде 67 орын бар. 2017 жылғы қалалық сайлаудан кейін кеңес орындары келесідей үлестірілді: Социал-демократтар 18 орын, Ұлттық коалиция партиясы 17, Жасылдар 12, Нағыз финдер 8, Солшыл альянс 5, Орталық партия 3, Христиан-демократтар 2, Швед халық партиясы 2.
Қызметтер
Вантаа қаласында жеті денсаулық сақтау орталығы бар. Басты аудандардың көпшілігінде өз денсаулық сақтау орталықтары бар, бірақ Авиаполис және Кивисто аудандарына көршілес аудандардың денсаулық сақтау орталықтары қызмет көрсетеді. Вантаада екі аурухана бар: Асоладағы Пейжас ауруханасы және Сеутуладағы Катрина ауруханасы. Пейжас шұғыл және қысқа мерзімді денсаулық сақтау қызметтерін ұсынады, ал Катрина ұзақ мерзімді күтім және егде саягөгерлерге арналған күтімге маманданған. HelMet кітапханалар желісінің Вантаадағы бөлімшесі Вантаада 12 кітапхананы қамтиды, 2011 жылы олардың жалпы саны 441 736 кітапты құрады.
Спорт
Спорт үшін Вантаада бес жүзу залы, төрт спорт залы, бірнеше фитнес залдары, 25 теннис корты, Тиккурила және Мююрмякидегі жабық мұз ареналары, 69 хоккей және коньки тебу алаңы, 16 жарықтандырылған жүгіру жолы және 14 скейтпарк бар. Бұған қоса, Вантаада үш гольф алаңы бар. Кеймолада екі 18 лункалы гольф алаңы, Хиеккахаржу спорт саябағында (Йокинеми және Хавукоски аудандарында) 9 лункалы гольф алаңы, ал 2018 жылы 9 лункадан 18 лункаға дейін кеңейтілген Петикодағы гольф алаңы бар.
Көлік
Вантаа инфрақұрылымдық тұрғыдан Хельсинки агломерациясының көлік хабы болып табылады. Бірнеше маңызды тас жолдар мен магистральдар, мысалы, III сақинасы, Tuusulanväylä және Porvoonväylä муниципалитеттен басталады немесе одан өтеді. Хельсинки бағытында жиі пайдаланылатын басқа да байланыстар: Hämeenlinnanväylä, Lahdenväylä және Vihdintie. Вантадағы қоғамдық көлік жүйесі автобус желісінен және HSL/HRT және VR компанияларымен қамтамасыз етілетін қалалық темір жол желісінен тұрады. 2015 жылы сақиналық темір жол желісі іске қосылғаннан бері Вантада барлығы 14 станция бар. Ірі темір жол станциялары сонымен қатар орталық автобус станциялары ретінде де қызмет етеді. Вантадағы автобус тасымалы кең ауқымды: Вантада жүзден астам автобус маршруты бар, олардың көпшілігі Вантаның ішкі маршруттары, ал қалғаны Хельсинки, Эспоо және Керава қалаларына бағытталған аймақтық маршруттар. Вантадағы экспресс автобустарының аялдамалары Каивоксела, Мартинлааксо және Кеимоланпортти Hämeenlinnanväylä бойында, ал Таммисто аялдамасы Tuusulanväylä бойында орналасқан, ал Вантаанпортти мен Ильмакеха аялдамалары Tuusulanväylä мен Хельсинки әуежайы арасында орналасқан. Тупакка аялдамасы Хельсинки әуежайы мен Тампере арасындағы экспресс автобустарын қабылдайды. Вантадағы Lahdenväylä бойында экспресс автобустарының аялдамалары жоқ. Дегенмен, Лахти мен Хельсинки әуежайы арасындағы экспресс автобустары Корсода тоқтайды. Хельсинки әуежайынан Порвоо және Коткаға бағытталған экспресс автобустары III сақинасының Тіккурила қиылысында тоқтайды. Хельсинкиден шығатын үш темір жол желісінің екеуі Вантаа арқылы өтеді, бұл қаланың 14 станциясын байланыстырады. Хельсинки-Рихимаки темір жолы шығыс Вантаадан өтеді, ал сақиналық темір жол Вантааның барлық аймағын айналып өтеді, Хельсинкиден батыс Вантадағы Мюрмяки темір жол станциясы арқылы Хельсинки әуежайы станциясына, содан кейін шығыс Вантадағы Тикурила темір жол станциясы арқылы Хельсинкиге қайта оралады. Вантадағы Тикурила темір жол станциясында Хельсинкиден Рихимаки темір жолы арқылы шығатын барлық қашықтықтан жүретін пойыздар, соның ішінде Ресейге бағытталған пойыздар тоқтайды. Вантаанкоски темір жолының станциялары: Мюрмяки, Лухела, Мартинлааксо және Вантаанкоски. Сақиналық темір жол желісінің станциялары: Вехала, Кивисто, Авиаполис, Хельсинки әуежайы және Лейнеля. Басты темір жолдың станциялары: Тикурила темір жол станциясы, Хиеккахаржу, Коивукиля, Рекола және Корсо. Мартинлааксо және Вантаанкоски станцияларынан, сондай-ақ Корсо және Койвукиля аялдамаларынан Хельсинки әуежайына тікелей жергілікті автобус қатынасы бар. Корсо мен Савио арасындағы Валлинояда Urpia деген жұмыс атымен жаңа станция салу жоспарлануда. 2004 жылы басты темір жолға Кераваға дейін төртінші жол салынды, соның нәтижесінде қалалық және қашықтықтан жүретін пойыздар енді бөлек жолдармен жүреді. 2015 жылы басты темір жолды Вантаанкоски темір жолымен байланыстыратын, сондай-ақ Хельсинки әуежайы арқылы өтетін сақиналық темір жол желісі аяқталды. Сақиналық темір жол желісінің салынысы жаңа тұрғын үйлер мен кеңселер аудандарының дамуын жеделдетті. Мысалы, Вантаанкоски ауданындағы жұмыс орындарының саны екі есеге артты. Бұл аймақта жаңа дизайн идеялары үшін конкурс өткізілді. Финляндиядағы ең ірі әуежай және агломерацияның басты әуежайы – Хельсинки әуежайы Вантада орналасқан. 2016 жылы ол 17,1 миллион, ал 2017 жылы 18,9 миллион жолаушыны қабылдады. Әуежай халықаралық салыстыруларда жақсы көрсеткіштерді көрсетіп отыр. Әуежай Вантаны шамамен шығыс және батыс бөліктерге бөледі: әкімшілік орталық және халықтың басым бөлігі шығыс Вантада орналасқан. 2019 жылғы 16 желтоқсанда Вантаа қалалық кеңесі 45 дауысқа 22 қарсы дауыспен Вантаа жеңіл рельстік көлігін жоспарлауға 400 миллион еуро инвестициялауды мақұлдады. Жоспарланған маршрут Мелуньмакиден Хакунила, Тикурила және Авиаполис арқылы Хельсинки әуежайына дейін жүреді. Көлік хабы ретінде Вантаа ұшақтар, темір жол және автокөліктерден туындаған шу мен ластанудан зардап шегеді. Шу туралы зерттеулерге сәйкес, Вантада 77 000-нан астам азамат 55 дБ-дан жоғары шулы аймақта тұрады. Вантадағы жол шуы III сақинасы, Hämeenlinnanväylä, Tuusulanväylä, Lahdenväylä және Porvoonväylä арқылы туындайды. Вантаның 7000-ге жуық тұрғыны ұшақ қозғалысынан туындаған шулы аймақта, ал 9000-ға жуығы темір жол қозғалысынан туындаған шулы аймақта тұрады.
Бастауыш білім беру
Вантаа бастауыш білім беруде әртүрлі мүмкіндіктер ұсынады. Қалада барлығы 50 фин тілінде, 5 швед тілінде және 1 ағылшын тілінде білім беретін бастауыш және негізгі мектептер бар. Мектептердің көлемі әртүрлі, олардың ең кішісі – 1837 жылдан бері бір ғимаратта орналасқан швед тіліндегі Киркобы мектебі. Ал Вантаадағы ең ірі бастауыш мектептер – 800-ден астам оқушысы бар фин тілді Миккола және Лехтикууси мектептері.
Орта және кәсіптік білім беру
Вантаада 5 фин тілінде оқытатын жоғары мектеп бар, оның ішінде Тіккурила жоғары мектебі – Солтүстік елдердегі ең ірі жоғары мектеп, сондай-ақ 1 швед тілінде оқытатын жоғары мектеп бар. Бұған қоса, Вантаада бастауыш және орта білім беретін Штайнер мектебі, Сотунки жоғары мектебінде онлайн білім беру және Тиккурила жоғары мектебінде ересектерге білім беру ұсынылады. Кәсіби білім беру саласында Вантаада бірнеше кәсіби мектептер бар, мысалы, Вария кәсіби мектебі, Меркурия бизнес-экономика мектебі, Ұсыныс бойынша кәсіби мектеп, Työtehoseura және Edupoli. Соңғы екеуі жастар мен ересектерге кәсіби білім беруді ұсынады және кәсіби бағдарламалар жүргізеді. Арнайы топтарға арналған кәсіби білім беруді Live кәсіби мектебінің Вантаадағы филиалы және Kiipula кәсіби мектебі ұсынады. Кәсіби білім берумен бірге фин мемлекеттік емтиханын тапсыруға да болады (мысалы, Вария кәсіби мектебінде бірнеше емтихан тапсыру мүмкіндігі бар).
Жоғары білім беру
Вантаада екі қолданбалы ғылымдар университеті бар: Метрополия және Лауреа. Метрополияның Мююрмякиде (техникалық білім беру және Метрополия бизнес мектебі) және Тиккуриладе (дизайн институты) кампустары бар. Лауреа Тиккурила қаласында коммуникация, әлеуметтік және денсаулық сақтау салаларында білім береді.
Білім беру мекемелері
Вантаадағы ересектерге арналған білім беру мекемесі Финляндиядағы ең ірі білім беру мекемелерінің бірі болып табылады. Білім беруді Вантаадағы өнер мекемесі, Вантаадағы музыка мекемесі, Вантаадағы шығармашылық жазу мекемесі және бірнеше жеке білім беру мекемелері де ұсынады.
Иммигранттарға арналған білім беру
Фин тілін Вантаа қаласының әр түрлі жерлерінде оқуға болады. Кейбір курстар тегін, ал кейбіріне ақы төлеу қажет.