Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қатты жүзді пышақ түрі
Type of stiff bladed dagger
Рондель пышағы (/rɒndəl/ немесе дөңгелек пышақ) – Еуропадағы соңғы орта ғасырларда (14-шы ғасырдан бастап) қолданылған, саудагерлерден рыцарьларға дейін түрлі адамдар қолданған қатты жүзді пышақ түрі. Ол белге ілінетін, тұрмыстық құрал ретінде немесе шайқасқа, айқас турниріне қосымша қару ретінде қолданылатын.
A rondel dagger '/r//ɒ//n//d//əl/ or roundel dagger is a type of stiff bladed dagger used in Europe in the late Middle Ages (from the 14th century onwards), used by a variety of people from merchants to knights. It was worn at the waist and could be used as a utility tool, or worn into battle or in a jousting tournament as a side arm.
Дизайн және құрылыс
Жапырақша болаттан жасалған, әдетте ұзын және жіңішке, ұшына қарай тартылған, ұзындығы кемінде ... см болатын; жалпы қанжардың ұзындығы ... см-ге жетеді. "Рондел" сөзі "дөңгелек" немесе "шеңберлі" дегенді білдіреді; қанжар өз атын дөңгелек (немесе оқшайып пішіндес, мысалы, сегізбұрышты) қол сақшысы мен дөңгелек немесе шар тәрізді тұтқасынан (тұтқаның соңындағы түймеше) алады. Жапырақшаның тілі тұтқа арқылы өтеді, ал тұтқа цилиндр тәрізді, әдетте ағаштан немесе сүйектен ойылып жасалған. Көлденең қимада жапырақша көбінесе алмаз тәрізді, линза тәрізді немесе үшбұрышты болады. Бұл жапырақшалардың ұшы өткір, ал бір немесе екі жиегі де өткір, ал кейбіреулерінде мүлдем өткір жиектері жоқ. Олар негізінен қол астынан немесе кері тұтқамен (мұз кескішін еске түсіретіндей) шаншу әрекеті үшін қолдануға арналған. Ұзын, тік жапырақша кесуге немесе семсердей қимылдарға жарамды емес. Рондел қанжарлары жақын арадағы шайқас үшін жасалған, ол көбінесе күресуді қажет етеді. Олар тігістелген броньдағы сілтеулерді тесіп, жарып жіберу үшін пайдаланылды және олар пластиналы бронь мен шлемдердің әлсіз жерлеріне, мысалы, жұқа пластинаның аймақтарына, кез келген саңылауларға және әртүрлі буындарға енуге қабілетті болды. Қару-жарақ жақсарған сайын, мұндай жолдармен тесу қарулы адамдардың ауыр бронясын бұзудың жалғыз жолдарының бірі болды. Сондай-ақ, жапырақшасы айқыш пішіндес төрт қырлы рондел қанжарлары да бар. Бұл жапырақшалар кесуге немесе жалпы пайдалы құрал ретінде қолдануға жарамсыз; олар 16 ғасырда стилеттің пайда болуын болжаған шайқаста жақтау ретінде киілген. Сақталып қалған және мұражайлар мен коллекцияларға енген рондел қанжарлары көбінесе жақсы қолөнермен және әшекейленген безендірумен жасалған. Жапырақшаларында өрнектер болуы мүмкін, тұтқалары сәндік оюлармен безендірілген, ал қол сақшылары мен тұтқалары жоғары безендірілген.
The blade is made of steel, and is typically long and slim with a tapering needle point, measuring or more; the whole dagger can be as long as Rondel means 'round' or 'circular'; the dagger gets its name from its round (or similarly shaped, e. g. octagonal) hand guard and round or spherical pommel (knob on the end of the grip). The blade's tang extends through the handle, which is cylindrical, normally carved from wood or bone. In cross section, the blade is usually diamond shaped, lenticular, or triangular. These blades have a sharpened point, and either one or both edges are also sharpened, while some had no sharpened edges at all. They were principally designed for use with a stabbing action, either underarm, or over arm with a reverse grip (reminiscent of an ice pick). The long straight blade does not lend itself to a slashing or sabre action. Rondel daggers were designed to be ideal for close quarter combat which often requires grappling. They were used for puncturing and bursting the links in mail armour and they could penetrate the weaker points in plate armour and helmets, such as areas of thinner plate, any gaps and the various joints. As armour improved, puncturing in such ways was one of the only ways in which the heavy armour of men at arms could be breached. Examples also exist of four edged rondel daggers, the blade having a cruciform profile. These blades are not suited for cutting, or use as a general utility tool; they were worn as a side arm in battle as a thrusting weapon, foreshadowing the appearance of the stiletto in the 16th century. Rondel daggers which have survived and found their way into museums and collections are usually those with fine craftsmanship and often ornate decoration. The blades may be engraved, the grips ornately carved, and the hand guards and pommels highly decorated.
Қолдану
Рондель қанжары 14 ғасырда 12-13 ғасырлардағы ерте рыцарлық қанжардан дамыды, бұл толық пластиналық қарудың эволюциясына сәйкес келді. 15 ғасырда ол рыцарьлардың стандартты қосымша қаруына айналды және 1415 жылғы Азенкур шайқасы сияқты шайқастарда қолданылды. Король Ричард III-нің мәйітін зерттеу 1485 жылғы Босворт шайқасында, басқа да өлімге әкелетін жарақаттар алғанға дейін, оның басына рондель қанжары сияқты ұшты қарумен күшті соққы тигенін көрсетті. Олар рыцарьдың қолма-қол ұрыс үшін қосалқы қаруы болды, сондықтан олардың соңғы қорғаныс шебінің бірі еді. Олар қару-жараққа (буындарда немесе шлемнің визирі арқылы) енуге қабілетті болғандықтан, рондель қанжарлары отырысқан немесе жараланған рыцарды қарсыласуға мәжбүрлеу үшін және оны кепілге алу үшін қолданылуы мүмкін еді. 15 ғасырда рондель қанжары жаңадан пайда болған орта тап арасында да танымал болды. Францияда он екі шіркеудің салынуын бейнелейтін Жира де Руссильонның миниатюрасындағы бір көріністе (шамамен 1448 ж.), саудагерлер мен шеберлердің белдерінде рондель қанжарлары бар. Ханс Талхоффер 1440-1460 жылдардағы жауынгерлік нұсқаулықтарында бронесыз және бронелі жауынгерлік күресте рондель қанжарымен күресудің көптеген мысалдарын келтіреді.
The rondel dagger evolved in the 14th century from the early knightly dagger of the 12th to 13th centuries, matching the evolution of full plate armour. By the 15th century it had become the standard side arm for knights, and was carried into battle, such as the Battle of Agincourt in 1415. The contemporary post mortem on the remains of King Richard III showed that at the Battle of Bosworth, in 1485, he suffered a sharp blow from a pointed weapon such as a rondel dagger on the crown of the head, before other fatal wounds were administered. They were a knight's backup weapon to be used in hand to hand fighting, and as such one of their last lines of defense. Since they were able to penetrate a suit of armour (at the joints, or through the visor of the helmet), rondel daggers could be used to force an unseated or wounded knight to surrender and be kept for ransom. In the 15th century, the rondel dagger also rose to popularity among the emerging middle class. In a scene from a miniature by Girart de Roussillon, depicting the construction of twelve churches in France (c. 1448), merchants and tradesmen can be seen wearing rondel daggers at their waists. Hans Talhoffer, in his combat manuals of the 1440s to 1460s, includes numerous examples of techniques for fighting with the rondel dagger, both in unarmoured combat and in single combat in armour.