Кіріспе

Тынық мұхитында экватор бойымен созылатын шығысқа қарай ағатын терең ағыс. Кромвель ағыны (сонымен қатар Тынық мұхитының экваторлық асты ағыны немесе жай ғана экваторлық асты ағыны деп те аталады) – Тынық мұхитындағы экватордың бойымен созылатын шығысқа қарай ағатын терең ағыс. Кромвель ағынын 1952 жылы Таунсенд Кромвель, Балық және жабайы табиғат қызметінің (кейін АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі) Гонолулу зертханасының зерттеушісі ашқан. Оның ені 250 миль (402 км) және ол шығысқа қарай ағады. Бұл ағыс Тынық мұхитының экваторындағы бетінен 300 фут (91 метр) тереңдікте жасырылған және басқа мұхит ағымдарымен салыстырғанда салыстырмалы түрде жайпақ, биіктігі 100 фут (30 метр) ғана. Бұл өте күшті ағыс, оның ең жоғары жылдамдығы 1,5 м/с (2,9 түйін; 3,4 миль/сағатқа) жетеді. Ағыстың негізгі бөлігі термоклинемен сәйкес келеді және оның экваторлық қарсы ағымнан шамамен алғандағы қашықтығы Миссисипи өзенінің көлемінен 1000 есе артық, ал ұзындығы…

Ашылу

1951 жылы Балық және жабайы табиғат қызметінің балық шаруашылығы зерттеу кемесіндегі зерттеушілер сынап тарту арқылы балық аулаумен айналысып жатқанда, судың тереңдігіндегі құралдың шығысқа қарай итеріліп бара жатқанын байқады. Бұл жағдай ерекше саналды, себебі Тынық мұхитының беткі ағымдары жел бағытымен сәйкес, экватор бойымен батысқа қарай ағады. 1952 жылы Таунсенд Кромвелл мұхит ағымдарының тереңдікке қарай қалай өзгеретінін зерттеу үшін зерттеу тобын басқарды. Олар терең қабаттарда шығысқа қарай жылдам ағып жатқан ағынның бар екенін анықтады.

Механизм

Кромвель ағысын түсіндіру оңай емес. Тұрақты шығысқа қарайғы ағынды қамтамасыз ету үшін кем дегенде екі түрлі механизм жұмыс істейді: (а) Кромвель ағымы экваторда орналасқандықтан, Кориолис күші нөлге тең және су массасына әсер етпейді. Бұл, шығыс-батыс қысым градиенті батыстағы жоғары қысымнан шығыстағы төмен қысымға тікелей, градиент бойымен қозғалады дегенді білдіреді, бұрылмай. Қысым градиентінің себебі, кем дегенде, шығыстан батысқа соққан пассат желдерінің әсерінен туындайды. (b) Батыстан шығысқа қарай ағып бара жатқан су массасының жолы бұзылған жағдайда, экватордың солтүстігінде солтүстікке, ал оңтүстігінде оңтүстікке бұрылады. Осындай жағдайда, жергілікті Кориолис күші сол су массасын бірден батыстан шығысқа қарай ағатын негізгі ағымға қайтарады.

Эль-Ниньомен өзара әрекеттесу

Эль-Ниньо – Тынық мұхитындағы қалыпты жағдайдың керісінше өзгеруі. Жел бағытының әсерінен беткі су батысқа қарай ителіп, оның орнын тереңдегі су толтырады. Кез келген уақытта беткі су мұхит арқылы кері қайтып, Тынық мұхитының шығыс жағалауларына жылы су температурасын әкеледі. Эль-Ниньо жылдарында болмаған кезде Кромвель ағысы Галапагос аралдарының жанындағы су асты тауларының әсерінен бетке көтеріледі (бұл құбылыс көтерілу деп аталады). Бірақ, Эль-Ниньо жылдарында ағыс осылай көтерілмейді. Сондықтан Эль-Ниньо кезінде аралдар маңындағы су температурасы қалыпты жылдарға қарағанда айқын түрде жоғары болады.

Жабайы табиғаттағы жануарларға әсері

Кромвель ағысы оттегіге де, қоректік заттарға да бай. Онда көптеген балықтар шоғырланған. Галапагос аралдарының жанында судың көтерілуі орын алады. Бұл Галапагос пингвині үшін тамақ көзін бетке шығарады. Дегенмен, судың көтерілуі тұрақты емес құбылыс; ол үнемі орын алмайды, сондықтан тамақ көзі келіп-кетіп тұрады. Пингвиндер бұған бейімделу үшін бірнеше қабілетке ие, соның ішінде олардың көбейту дағдыларындағы әмбебаптық.

Климатқа әсер етуі мүмкін

Бұл ағыстың әлемдік климатқа тигізетін әсері жақсы зерттелмеген.