Кіріспе

Британдық теледидар тұлғасы және журналист (1943–2005)

Ерте өмір

Джон Ричард Уайтли 1943 жылғы 28 желтоқсанда Йоркширдің Батыс Ридингіндегі Брэдфорд қаласында Томас (1912–1992) және Маргарет (құрметті әкесі Бентли) Уайтлидің (1918–2001) тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді; оның кіші әпкесі Хелен 1998 жылғы наурыз айында 49 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Уайтли балалық шағын Бейльдонда өткізді: оның отбасы ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген тоқыма фабрикасына ие болды, ол Эклшиллдегі Томас Уайтли және Компани есімді кәсіпорны, ол 1960 жылдары жабылды. 13 жасында ол Йоркширдегі Гигглсвик мектебіне стипендиямен қабылданды, онда оның ағылшын тілі пәнінің мұғалімі Рассел Харти болды. Кейін ол мектепке басшы болып сайланды. 1962 жылдан бастап ол Кембридждегі Крайст колледжінде ағылшын тілін оқыды.

Ерте мансап

1965 жылдың шілдесінде Кембриджді қалдырғаннан кейін Уайтли ITN-де үш жыл стажер болып жұмыс істеді, бірақ 1968 жылдың шілдесінде жаңа құрылған Йоркшир теледидарына қосылды. 1973 жылы Уайтли мен Вудроу Уайатт «The Red Under the Bed» атты «Англия Телевидениесі» документалды фильмін ұсынды. Бұл фильм Шрусбери екеуінің (Дес Уоррен және Рикки Томлинсон) сот процесі туралы болды және сот алқасы шешім шығару үшін қашқан күні көрсетілді. Кәсіби одақтарды қатаң сынаған бұл бағдарлама қазылар алқасын кінәлі деп табуға ықпал еткен деп саналады, ал кейіннен Қылмыстық істерді қайта қарау комиссиясы бұл үкімдердің негіссіз екенін дәлелдеді. Уоррен мен Томлинсонның үкімдері 2021 жылы жойылды. 2017 жылы бұл документалды фильм туралы сөйлеген Томлинсон, оның британдық барлау қызметтерімен қаржыландырылғанын және Уайтлидің сол кезде MI5-те жұмыс істегенін дәлелдейтін құпия құжаттарға ие екенін мәлімдеді. 1977 жылы «Календарь» бағдарламасының бірінші санында Уайтлині күзен шақты. Жануар оның иесі Брайан Пламмер оны босатқанша жарты минут бойы саусағын тістеді. Бұл видео теледидарлық оқиғалар жинағында жиі көрсетіледі және Уайтли бірде өлімінен кейін тақырыпта «Күзен шаққан адам қайтыс болды» деп жазылатынын әзілдеп айтқан. Ол: «Бұл көптеген адамды күлдірді және бүкіл әлемге көрсетілді. Осы оқиғадан бері 30 жылдан асты, менің ойымша, мен күзендер индустриясының жарнамашысы болдым. Күзендер маған риза болуы керек, себебі олардың бірі мені шақты».

Қайта санау

1982 жылы Йоркшир теледидары француздық викторина форматын үлгі етіп алып, Countdown бағдарламасын жасауды бастады, ол Des chiffres et des lettres деп аталатын. Уайтли бағдарлама жүргізушісі болып таңдалды және Джереми Айзекс оны Channel 4 телеарнасына, жаңа станцияның алғашқы бағдарламасы ретінде әкелген кезде де осы бағдарламаны жалғастырды. Бағдарламаның алғашқы көрсетіліміне 3,5 миллионнан астам көрермен қарады, бірақ екінші бағдарламасы үшін 3 миллион көрерменнен айырылды. Дегенмен, ол келесі апталарда көрермендерін біртіндеп қайта арттырды. Уайтли Йоркшир аймағынан тыс, Ұлыбританиядағы кеңірек аудиторияға осы бағдарлама арқылы танылды. Ол 1982 жылдан 1995 жылға дейін бір күні кешке "Calendar" жаңалықтарын және "Countdown" бағдарламасын бірге жүргізгендігі үшін "Екі рет кешкі Уайтли" деген лақап атқа ие болды. (Өзін-өзі әжуалаумен, ол жиі "Жылда бір рет, шамамен" деп жауап қайыратын.) Countdown бағдарламасының жүргізушісі ретінде Уайтли әртүрлі жарқын костюмдер мен галстуктер киюімен танымал болды, және осыған қатысты пікірлерді жиі Кэрол Вордерман білдіретін. Сондай-ақ Уайтли көптеген әңгімелер мен қызық сөздер айтатын, оларға басқа жүргізушілер мен көрермендер жиі наразылық білдіретін. 1998 жылы ол "Ветванг қаласының мэрі" деген құрметті атаққа ие болды және осы қаланың атына байланысты әзілдер айтуымен белгілі болды. Countdown бағдарламасы ұзаққа созылатын формат ретінде жоспарланбаған. Бірақ ол Channel 4 телеарнасы үшін тұрақты бағдарламаға айналып, өзінің ең жақсы кезеңінде шамамен бес миллион көрерменді қамтыды. Уайтли қайтыс болған кезде, ол әлі де тұрақты түрде миллионнан астам көрерменді тартатын. Уайтли "Бір жігіт туралы" фильмінде өзінің рөлінде, Countdown бағдарламасын жүргізіп тұрған күйінде камео ретінде пайда болды. 2005-06 жылдары көрсетілген 54-ші сериядан бастап, бағдарлама жеңімпазы оның құрметіне "Ричард Уайтли еске алу кубогын" алды. Оның қайтысынан кейін Уайтлидің орнын Дес Линэм басты.

Басқа жұмыстар

Уайтлидің өзінің жеке ток-шоуы болды, «Ричард Уайтли ашық айтады» (Richard Whiteley Unbriefed), ол BBC арнасында көрсетілді. Ол қонақтарды алдын ала білмейтін, сондықтан олармен сұхбаттасқанға дейін кім екенін анықтауға тырысатын. Уайтли 1984 жылы Брайтон қонақ үйінде болған жарылыс туралы хабарлағандардың бірі болды, себебі сол кезде ол сол қонақ үйде болған. 2003 жылдың 15 маусымында Уайтли BBC-нің «Top Gear» шоуына қатысып, «Ақылға қонымды бағадағы көліктегі жұлдыз» (Star in a Reasonably Priced Car) сегментінде 2:06 уақытпен ең жай уақытты көрсетті.

Ауру және өлім

2005 жылдың мамыр айында Уайтли пневмониямен ауруханаға түсті. Ол аурудан бірте-бірте жазылып, қалпына келді, бірақ дәрігерлер оның жүрегінде мәселелер бар екенін анықтады және 24 маусымда эндокардитке байланысты шұғыл операция жасады. Аталған операция сәтті аяқталмады, және екі күннен кейін, 26 маусымда Уайтли 61 жасында Лидс қалалық ауруханасында қайтыс болды. Ол Шығыс Виттон қаласындағы Жаңа Евангелист шіркеуінде жерленді. Ол өте кішкентай кезінен астмамен ауырып, сондай-ақ диабетке шалдыққан. 27 маусымда көрсетілуге жоспарланған "Артқа қарай санау" бағдарламасы құрмет көрсету үшін кейінге шегерілді. Кэрол Вордерман 28 маусымда "Countdown" бағдарламасы қайтадан эфирге шыққанда оған құрметпен сөз сөйлеп, "Сағат тым ерте тоқтады" деді. Ол ауруханаға түсер алдында бірнеше бағдарлама жазылып үлгерген. Оның соңғы бағдарламасы 2005 жылдың 1 шілдесінде көрсетілді, ол 53-ші маусымның финалы болды.

Органдарды донорлық беру

Уайтли ағза доноры болды, және оның мүйіз қабығы екі адамның көру қабілетін қалпына келтіру үшін сыйға тартылды.

Еске алу рәсімі

2005 жылы 10 қарашада, оның қайтыс болғаннан кейін бес ай өткен соң, мыңдаған достары мен жанкүйерлері Уайтлидің өмірін тойлау үшін Йорк Минстерде еске алу рәсіміне жиналды. Қонақтардың арасында оның бірге жүргізушісі Кэрол Вордерман да болды, ол оған құрмет көрсетіп: "Ол осында болғанда, әрқайсыңызды жеке-жеке қарсы алып, қолдарыңызды қысып, суретке түсуге рұқсат берген болар еді" деді.

Ричард Уайтли ескерткіш стипендиясы

2007 жылы Channel 4 компаниясы Ричард Уайтлидің естелігіне арналған стипендияны жариялады, ол "Yorkshire Television" телеарнасында "True North Productions" компаниясымен бірге тоғыз айлық тәжірибелік жұмысқа мүмкіндік береді.

Шетелдегі көру көмегі

Уайтлидің үш жұп көзілдірігін оның көп жылдық серіктесі Кэтрин Апанович Vision Aid Overseas (VAO) көзілдірікке көмектесетін қайырымдылық ұйымына сыйға берді. VAO тобы Эфиопияға оптикалық мамандар тобымен бірге жіберілді және Уайтлидің рецептіне дәл келетін үш эфиопиялықты тапты. Бұл оқиға туралы Би-Би-Си телеарнасы 2007 жылдың 19 қыркүйегінде "Inside Out" бағдарламасында көрсетті.

Гигглсвик мектебі

2008 жылы Уайтлидің қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, Гигглсвик мектебі оның құрметіне 1,3 миллион фунт стерлинг жинап, театр салу жоспарын жариялады. 288 орындық театр Уайтли оқыған және басқарушысы болған мектепте салынды және ол жергілікті тұрғындардың барлығына қолдау көрсетті. 2010 жылдың күзінде театрдың екінші кезеңі аяқталды. Қазір театр түрлі қоғамдық өнер көрсетулерге арналған орынға айналды.

Құрметтер

Уайтли 1998 жылы Уэтванг қаласының мэрі болып сайланды, 2003 жылы Батыс Йоркшир облысының лейтенант орынбасары атанды және 2004 жылғы маусымда Королеваның туған күніне орай жарылған қызметтері үшін OBE орденімен марапатталды.

Өмірбаяндары

Апанович, Кэтрин (2006) Ричард (авторы Кэтрин Апанович). Лондон: Virgin Books