Кіріспе
Laburnum тұқымдасы, кейде алтын тізбегі немесе алтын жаңбыр деп аталады, бұршақ тұқымдасы Fabaceae-ның Faboideae кіші тұқымдасына жататын екі түрлі шағын ағаштардың тұқымдасы. Бұл түрлер – Laburnum anagyroides (жалпы laburnum) және Laburnum alpinum (альпілік laburnum). Олар Франциядан Балқанға дейінгі Оңтүстік Еуропа тауларына тән. Кейбір ботаниктер үшінші түрді, Laburnum caramanicum-ды да қосады, бірақ бұл Оңтүстік-Шығыс Еуропа мен Анатолияға тән және көбінесе Genisteae (тұмсықтар) туысына жақын, жеке Podocytisus тұқымдасына жатады.
Laburnum, sometimes called golden chain or golden rain, is a genus of two species of small trees in the subfamily Faboideae of the pea family Fabaceae. The species are Laburnum anagyroides—common laburnum and Laburnum alpinum—alpine laburnum. They are native to the mountains of southern Europe from France to the Balkans. Some botanists include a third species, Laburnum caramanicum, but this native of southeast Europe and Anatolia is usually treated in a distinct genus Podocytisus, more closely allied to the Genisteae (brooms).
Сипаттама
Лабурн ағаштары жапырақты. Жапырақтары үш жапырақтан тұрады, біршама етектөбеге (клеверге) ұқсас; жапырақшалары L. anagyroides-те әдетте ұзын, ал L. alpinum-те ұзын болады. Көктемде олар сары бұршақ гүлдерімен ұзын, жапырақсыз гүлшоғырларында гүлдейді, бұл оларды бақта өте танымал ағаштарға айналдырады. L. anagyroides-те гүлшоғырлары ұзын, гүлдері тығыз орналасқан; L. alpinum-те гүлшоғырлары ұзын, бірақ гүлдері гүлшоғыр бойымен сирегірек орналасқан. Жемісі бұршақ түрінде жетіледі және өте улы. Сары гүлдер "алтын тізбек ағашы" (кейде "алтын тізбек ағашы" немесе "алтын тізбек ағашы" деп те жазылады) деген ежелгі поэтикалық атаудың себебі. Өсімдіктің барлық бөліктері улы, бірақ өлім жағдайлары өте сирек. Лабурнмен улану симптомдары: қатты ұйқысырау, құсу, құрысу қозғалыстары, кома, ауызда аздап көбік пайда болуы және оқушылардың әртүрлі мөлшерде кеңеюі. Кейде диарея өте ауыр, ал кейде құрысулар айқын тетаникалық сипатта болады. Өсімдіктегі негізгі уыт – цитизин, никотин рецепторларын белсендіретін зат. Оны кейбір көбелектердің (Lepidoptera) личинкалары, соның ішінде Палеарктикалық күбәл, бафф ұшы личинкалары тамақ ретінде пайдаланады.
Таксономиялық мәртебесі белгісіз түрлердің атаулары
Келесі түрлердің мәртебесі анықталмаған: бұрын талғамға импортталған тығыз тропикалық қатты ағаштар, мысалы, Brya ebenus (кокус ағашы), эбони және Dalbergia melanoxylon (африкалық маймыл ағашы) таңдау жасалған. Лабурн ағашының өзегі эбони немесе палисандр ағашының орнына қолданылуы мүмкін. Ол өте қатты, қара шоколад түсті және сары түсті қабықшаға ие.
Өсіру
Лабурнум түрлері мен будандары бақтар мен саябақтарда сәндік ағаштар ретінде өсіріледі. Олар сондай-ақ перголаларда, маусымдық гүлдердің төбелері үшін эспалиер ретінде қалыптастырылады. Табиғи күйінде лабурнум бұталы, көп тармақты ағаш, бірақ көбінесе тегіс жасыл қабығы бар жалғыз діңге ие болу үшін кесіледі. Бағбандар гүлдегеннен кейін құрғақ қабықшаларды алып тастауға кеңес береді, себебі олар ағаштан күш-қуатты алады және ең улы бөлігі болып табылады. Жалпы, лабурнум ыстық климатта жақсы өспейді және жылы қысқа ие климатта өмір сүру ұзақтығы қысқарады. Ыстық, құрғақ жазды аймақтарда түстен кейінгі көлеңке және кейде терең суару ұсынылады. Олардың өсуі үшін орташа қысқы және жазғы температурасы бар климаттар, идеалды жағдайда Тынық мұхитының солтүстік-батысы және Солтүстік Еуропа сияқты мұхиттық климаттар қолайлы. Лабурнум ағаштары Англияда, Уэльсте, Шотландияда және Ирландияда кең таралған, көбінесе газон үлгілері ретінде немесе бұталардың жиегінде отырғызылады. Бақшалардағы көптеген даналар екі түрдің буданы – Laburnum ×watereri 'Vossii' (Восс лабурнумы) болып табылады, ол L. alpinum-ның ұзын гүлшоғырларын L. anagyroides-тің тығыз гүлдерімен үйлестіреді; сонымен қатар тұқымның аз мөлшерде түзілуінің артықшылығы бар. Ол Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшаға ең лайықты» сыйлығына ие болған.