Кіріспе

Дэнни ДеВитоның 1992 жылғы фильмі

Сюжет

1975 жылдың 30 шілдесінде Джимми Хоффа және оның көптен бері дос Боби Чиаро жол бойындағы дәмхананың тұрақ орнында асығыс күтіп отыр. Хоффаның өмірі, ол Халықаралық командашылар одағының ұйымдастырушысы ретінде Детройт маңындағы түрлі жүк тасымалдау фирмаларында және кір жуу орындарында жұмыс істеген кезінен бастап, соңғы он жылда біртіндеп ашылады. 1935 жылы Хоффа тоқтаған жүк көлігіне отырып, жүргізуші Боби Чиаромен танысады. Хоффа Teamsters-ке қосылудың пайдасын айтады және Чиароға визиткасын береді, онда: "Бұл адамға қажеттінің бәрін беріңіз" деп жазады. Бірнеше күннен кейін Чиаро жұмысына келгенде, Хоффаның басқа жүргізушілерді кәсіподақ құруға көндіруге тырысқанын көреді. Хоффа Чиаромен сөйлесіп, оның жұмыстан босатылуына себеп болғанын айтады. Кейін Чиаро Хоффаға пышақпен шабуыл жасайды, бірақ Хоффаның ұзақ жылдар бойы сенген күзекшісі Билли Флинн оны қарумен ұстап, пышақты тастауға мәжбүрлейді. Чиаро Хоффа мен Флиннге Teamsters-ке қарсы тұрған кір жуу зауытына өрт қоюға көмектеседі. Флинн өзіне өрт қойып, жарақатынан қайтыс болады. Содан кейін Чиаро Хоффаның жаңа күзекшісі мен көмекшісі болады. Teamsters ереуілі кезінде, ол тез арада кәсіподаққа мүше емес жұмысшылармен көшедегі төбелесге айналады, Хоффаны Детройт мафиясының басшысы Карл Д'Алесандромен кездесуге алып барады, ал итальян-американ Чиаро аудармашы болады. Ұзақ уақыттан кейін Teamsters және мафия арасында серіктестік құрылады, Хоффа кәсіподақ қаражатын пайдаланып мафияға бірнеше заңсыз қарыз береді. Конгресс тыңдауында Роберт Ф. Кеннеди Хоффаны Teamsters ұйымдасқан қылмыспен басқарылады деген айыптаулар бойынша сұраққа тартады. 1957 жылы Хоффа Teamsters президенті болғанда, Кеннеди мен Хоффа арасында қызыл дау туады, әсіресе Джон Ф. Кеннеди 1960 жылы президент болып сайланғаннан кейін және Бобби Бас прокурор болғаннан кейін. Аң аулауға шыққанда, Д'Алесандро мен Хоффа Teamsters зейнетақы қорына қатысты алаялық схеманы талқылайды. Қағаз болмағандықтан, жоспарлар аңшылық лицензиясының артына сызылады. Содан кейін Хоффаны Teamsters шенеунігі Питер Коннелли сатқындап, Хоффаның еңбек рекетіне қатысты сотта куәлік беріп қана қоймай, айыптау тарапына маңызды дәлел – лицензияны ұсынады. Хоффа федералдық шенеуніктерге бағынып, ұзақ мерзімге сотталады, ал Коннеллидің інісі Фрэнк Фитцсимонс Teamsters басшылығын өз қолына алады. Чиаро да айыпталады, бірақ жеңіл қылмыс үшін және тез арада түрмеден босатылады. Д'Алесандро оған 1968 жылы президенттікке Ричард М. Никсонды қолдауға кеңес береді, бұл Хоффаға президенттік кешірім алуға мүмкіндік береді. Хоффа Никсон әкімшілігінен кешірім алады, бірақ босату шарттарының бірі – ол кем дегенде он жыл бойы Teamsters ісіне қатыса алмайды. Хоффа ашуланып, Д'Алесандромен кездесіп, Фитцсимонсты өлтіруді сұрайды, нәтижесінде оны көлік бомбасымен өлтіруге жасалған әрекет сәтсіз аяқталады. Д'Алесандро Хоффаның көпшілік алдындағы әрекеттерімен "тымыршықтап" қалғанын айтып, оған көмектесуден бас тартады. Жауап ретінде Хоффа Чиароға Д'Алесандроға Фитцсимонспен айналыспаса, Хоффа баспасөзге хабар беретінін жеткізуді тапсырады. Д'Алесандро келесі күні жақын маңдағы дәмханада Хоффамен кездесуге жоспар жасауды ұсынады. Хоффа мен Чиаро дәмхананың тұрақ орнында бірнеше сағат күтеді, бірақ Д'Алесандро келмейді. Бір одақтың жүргізушісі тамақ бөлмесінде бірнеше сағат күтіп отыр, оның айтуынша, ол жүк көлігіне керек бөлшек күтіп отыр. Ол Чиаромен сөйлесе бастайды, Чиаро оған Хоффаға кофе әкеуге рұқсат береді, ол көлікте күтіп тұр. "Жүргізуші" үнсіз пистолетін шығарып, Хоффа мен Чиароны өлтіреді. Ол дереу тоқтаған машинаға отырғызылады; сол уақытта адамдар жүк көлігінен шығып, Хоффаның машинасына екі денені салып, кетеді.

Өндіріс

1982 жылы Джордж Барри Робин Мурды GB Pictures International компаниясына «Джимми Хоффаның тарихы» атты көркем фильмнің сценарийін жазуға шақырды, ал Хоффаның адвокаты Франк Рагнаро сценарийге кеңесші ретінде тартылды. Кейін сценарий «Хоффа» деп қайта аталды, түсірілім 1984 жылдың көктемінде басталуы жоспарланған, бірақ ешқандай ілгерілеу болған жоқ. 1989 жылы Джо Искро, Эдвард Р. Прессман және Чалдекот Чабб Мурдың сценарийіне құқықтарды сатып алып, оны қайта жазу үшін Дэвид Маметті 1 миллион долларға жалдады. Прессман фильмді режиссерлік етуге Барри Левинсон, Оливер Стоун және Джон МакТирнанды қарастырды. Левинсон басымдыққа ие болды, бірақ Мамет сценарийге өзгерістер енгізуден бас тартқаннан кейін бас тартты. Прессман 1990 жылдың сәуір айында Дэнни ДеВитоны режиссерлікке алды. Джек Николсон Кевин Спейси, Аль Пачино және Роберт Де Ниро да кастингтен өткеннен кейін Хоффа рөліне шақырылды. Пачино мен Де Ниро 2019 жылы Мартин Скорсезенің «Ирландиялық» фильмінде ойнады, ал бұрынғысы Хоффа рөлін сомдады. ДеВито өзінің жалақысынан бас тартып, фильмге кепілдік беру үшін 50 миллион долларлық бюджет тартты. Түсірілім бастапқыда 1992 жылдың қаңтар айында Вашингтон қаласында басталмақ болған, бірақ Николсон мен ДеВитоның басқа фильмдерге қатысты міндеттемелеріне байланысты кейінге шегерілді. Ақырында түсірілім 1992 жылдың ақпан және маусым айлары аралығында Питтсбургте, Детройтте, Чикагода және Лос-Анджелестегі студияларда өтті. Карнеги Меллон университеті, Кобо Аренасы, Детройт өнімдері терминалы, Детройт қалалық кітапханасы, Детройт жаңалықтары кеңсесі, Амбассадор қонақ үйі және Шпигель кеңсе ғимараты түсірілім алаңдары ретінде пайдаланылды. Фильм Хоффа отбасының рұқсатысыз түсірілді. Хоффаның ұлы Джеймс П. Хоффа фильмдегі әкесінің қаһармандық бейнесі үшін мақтағанымен, оның «ашулы аю» ретінде бейнеленуіне сын айтты. Фильмде Хоффаның жоғалуы туралы айтылған оқиға 1975 жылдың 30 шілдесіндегі нақты оқиғаларға көп ұқсамайды. Фильмде көрсетілгендей, Хоффаның соңғы рет көрінген жері – Мичиган штатының Детройт қаласының жақын маңындағы Блумфилд Хиллз ауданындағы сауда орталығының жанында орналасқан жоғары деңгейдегі «Мачус Ред Фокс» мейрамханасы, онда ол Тони Провенцано мен Тони Джакалонемен кездесуді ұйымдастырған. Қылмыстың орны белгісіз, бірақ тұрақтан жасалған кез келген зорлық-зомбылық куәгерлердің назарын аударып, полиция қолдана алатын іздер қалдырған болар еді. Хоффаның машинасы да жоғалудан кейін мейрамхананың тұрағынан табылған.

Кассалық жинақ

Фильмнің премьерасы 1992 жылдың 11 желтоқсанында Беверли-Хиллстегі Сэмюэл Голдвин театрында өтті, соның нәтижесінде алғашқы демалыс күндері 6,4 миллион доллар табылған. Екінші аптасында ол тізімде 6-орынға түсіп, 4,8 миллион доллар жинады. АҚШ-та 24,2 миллион доллар, ал халықаралық деңгейде 5 миллион доллар жинап, жалпы әлемдік табысы 29,3 миллион долларға жетті. Джек Николсон фильмнің нашар нәтижесін Columbia Pictures компаниясының оның тағы бір фильмін – "Бірнеше жақсы адам" фильмінің шығу күнін сол күндің өзіне ауыстыру шешімімен байланыстырды. New Republic журналында жазған Шон Виленц фильмнің идеясының, жаратылуының және жоспарының ұйымдасқан қылмыс топтарына қатысы бар екенін айыптады. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 25 рецензия негізінде 52% мақұлдау көрсеткіші берілген, ал орташа бағасы 5.46/10 құрады. Сайттың сын пікірінде: "Джек Николсон Хоффаны зұлымдықпен сомдайды, бірақ мағыналы түсініксіздік бұл қылмыстық эпостың нәтижесін сәл кем қылады". Metacritic сайтында фильмге 15 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкала бойынша 50 бал берілген, бұл "аралас немесе орташа пікірлер" дегенді білдіреді. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмге A+–ден F-қа дейінгі шкала бойынша "B" бағасын берді. Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыздың 3,5-ін беріп, былай деп жазды: "Міне, өзінің материалдары үшін дұрыс көрініс пен тонды табатын фильм. Көптеген режиссерлерге Джимми Хоффа туралы барлығын айтмай, оны көрсетуге жеткілікті сенімділік болмас еді. Бұл фильмде айтылмаған нәрселерде мәні жатыр. Бұл Джимми Хоффаға не болғаны туралы емес, бірдеңе болатыны туралы". Rolling Stone журналынан Питер Траверс де фильмге 4 жұлдыздың 3,5-ін беріп, былай деді: "Көп ұмтылысшыл "Хоффа" фильмінде Николсон жүк көлік жүргізушісі және еңбек ұйымының қатарынан өсіп, Teamsters-ті елдегі ең қуатты кәсіби одаққа айналдырған Детройт көшелерінде күрескен адам рөлін ойнайды. Дэнни ДеВитоның зорлық-зомбылыққа толы эпосының батылдығы Николсонның Джимми Хоффаға айналуымен теңеседі. Мұндай өзгеріс басқа актерге қиындық тудыруы мүмкін. Бірақ Николсон үшін емес". The New York Times газетінің редакторы Винсент Канби: "Хоффа – фактілерге негізделген, қиялымен жазылған және тұрақты көзқарасқа ие, түпнұсқалық туынды". Канби фильмде "американдық фильмдерде сирек кездесетін өткір күмәнділік бар екенін" атап өтеді. Бұл фильм көрермендерді өздерінің ойларын қалыптастыруға мәжбүр етеді, бұл қызықты да, сонымен қатар маңызды да болуы мүмкін". Los Angeles Times газетінің жазушысы Кеннет Туран: "Бұл Glengarry Glen Ross-тің ерекшелендіретін сөйлеу тілінің сұлулығын көрсететін, бірақ құрылымы мен кейіпкерлерді дамыту тұрғысынан қиын, лаконикалық және жұмбақ жұмыс". The Guardian газетінің жазушысы Алекс фон Тунцельман фильмге C− бағасын беріп, былай деді: "Фильм Хоффаны жұмысшы табының батыры ретінде мақтау мен оны қылмыскер ретінде айыптау арасында сақтықпен орта жолды таңдауға тырысады. Бірақ екі сағаттан астам экран уақытынан кейін, Никсонның керемет өнерін көргеніне қарамастан, Джимми Хоффа әлі де жұмбақ болып қала береді". Дэвид Томсон фильмнің өте назарсыз қалғанын айтады, өйткені Николсон өзінің ең жақсы рөлдерінің бірін сомдады, "Жектің барлық жақтарын" – "жұмсақ, ақымақ, ақылды, асыл, қарақшы" кейіпкерін бейнеледі.