Кіріспе
Мормондық фундаментализм (кейде морондық фундаментализм деп те аталады) – XIX ғасырда, әсіресе Жозеф Смит, Бригам Янг және Джон Тейлордың, Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіх шіркеуінің (LDS Church) алғашқы үш президентінің басшылығымен үйретілген және практикаланған мормондықтың таңдалған негізгі аспектілерінің дұрыстығына сенім. Мормон фундаменталистері қазіргі мормондар ұстанбайтын қағидалар мен тәжірибелерді сақтауға тырысады. Мормондық фундаментализммен ең көп байланысты принцип – көп әйел алу, яғни полигинияның бір түрі, бұл принципті алғаш рет Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының негізін қалаушы Смит үйреткен. Екінші, оған тығыз байланысты принцип – Біріккен тәртіп, теңдікке негізделген қауымдық өмір салты. Мормон фундаменталистері бұл және басқа да принциптерді LDS Church америкалық қоғаммен келісу үшін қате тастап немесе өзгерткенін санайды. Бүгінде LDS Church көп әйел алуды практикалайтын немесе мормондық фундаменталистік тәжірибелермен байланысы бар мүшелерін шіркеуден шығарып жібереді. Мормон фундаменталистерінің арасында барлыққа ортақ бір ғана басшылық жоқ; әр топтың көзқарасы мен тәжірибесі әртүрлі. Фундаменталистер көптеген шағын секталарды құрды, олар көбінесе АҚШ-тың батысы, Канаданың батысы және Мексиканың солтүстігіндегі Мормондық дәлізінде шоғырланған, біртұтас және оқшауланған қауымдастықтарда өмір етеді. Кейбір дереккөздер АҚШ-та 60 000-ға жуық мормон фундаменталисі бар екенін мәлімдейді, олардың жартысынан азы көп әйелді үйлерде тұрады. Алайда, басқалар мормон фундаменталистерінің саны 20 000-ға жуық болуы мүмкін деп санайды. Тәуелсіз мормон фундаменталисі Энн Уайльд демографиялық мәліметтерді зерттеп, 2005 жылы бұрынғы екі дереккөздің арасындағы бағалаулар жасады, сол кезде 35-40 000 фундаменталист болғанын көрсетті. Бір-біріне қарсы тұратын мормондық фундаменталистік ағымдардың негізін қалаушылардың арасында Лорин С. Вулли, Джон Ю. Барлоу, Джозеф В. Муссер, Лерой С. Джонсон, Рулон С. Оллред, Элден Кингстон және Джоэл Лебарон болды. Мормондық фундаменталистердің ең ірі топтары – Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіхтің Фундаменталистік шіркеуі (FLDS Church) және Апостолдық Біріккен бауырластар (AUB).
Mormon fundamentalism (also called fundamentalist Mormonism) is a belief in the validity of selected fundamental aspects of Mormonism as taught and practiced in the nineteenth century, particularly during the administrations of Joseph Smith, Brigham Young, and John Taylor, the first three presidents of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church). Mormon fundamentalists seek to uphold tenets and practices no longer held by mainstream Mormons. The principle most often associated with Mormon fundamentalism is plural marriage, a form of polygyny first taught in the Latter Day Saint movement by the movement's founder, Smith. A second and closely associated principle is that of the United Order, a form of egalitarian communalism. Mormon fundamentalists believe that these and other principles were wrongly abandoned or changed by the LDS Church in its efforts to become reconciled with mainstream American society. Today, the LDS Church excommunicates any of its members who practice plural marriage or who otherwise closely associate themselves with Mormon fundamentalist practices. There is no single authority accepted by all Mormon fundamentalists; viewpoints and practices of individual groups vary. Fundamentalists have formed numerous small sects, often within cohesive and isolated communities throughout the Mormon Corridor in the Western United States, Western Canada, and northern Mexico. At times, sources have claimed there are as many as 60,000 Mormon fundamentalists in the United States, with fewer than half of them living in polygamous households. However, others have suggested that there may be as few as 20,000 Mormon fundamentalists Independent Mormon fundamentalist Anne Wilde investigated demographics and, in 2005, produced estimates that fell between the prior two sources, indicating there to be 35–40,000 fundamentalists at the time. Founders of mutually rival Mormon fundamentalist denominations include Lorin C. Woolley, John Y. Barlow, Joseph W. Musser, Leroy S. Johnson, Rulon C. Allred, Elden Kingston, and Joel LeBaron. The largest Mormon fundamentalist groups are the Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter Day Saints (FLDS Church) and the Apostolic United Brethren (AUB).
Тарих
ЛДС шіркеуі 1890 жылы шіркеу президенті Уилфорд Вудраффтың жарлығынан кейін АҚШ-та көп әйел алуды тыйым сала бастады. Дегенмен, бұл практика АҚШ-та жасырын түрде, ал Мексиканың солтүстігінде және Альбертаның оңтүстігіндегі мормондық колонияларда ашық түрде жалғасты. Кейбір деректерге сәйкес, АҚШ-тағы көп әйелді еркектер шіркеу президенттері Вудрафф, Лоренцо Сноу және Джозеф Ф. Смиттің келісімімен көп әйелді әйелдерімен бірге өмір сүрді. Кейбір фундаменталистер 1890 жылғы манифесттің Құдайдың Жозеф Смитке, Бригам Янгқа, Джон Тейлорға және басқаларға берген нағыз аяны емес, Уотта территориясы штат мәртебесіне қол жеткізгенге дейін уақытша шара ретінде қарастырылған саяси ыңғайлы құжат екенін айтады. Олар бұл пікірлерін мәтіндік дәлелдерге және «Манифесттің» ЛДС кітаптарындағы ұқсас аяндармен сәйкес келмейтін фактісіне негіздейді. Бұл аргументтің тағы бір тұсы – Юта Одаққа қосылғаннан кейін некеге қатысты өз заңдарын қабылдауға құқылы болар еді, АҚШ-тың аумақтық заңдарына, көп әйелділікті тыйымдайтын заңдарға бағынуға міндетті болмас еді. Бірақ 1896 жылы штат мәртебесін алу үшін федералды үкімет Юта штатының конституциясына «полигамдық немесе көп әйелділік некелер мәңгілікке тыйым салынды» деген ережені енгізуді талап етті. Фундаменталистер (және мормон тарихының көптеген зерттеушілері) 1890 жылғы манифестке түрткі болған негізгі фактор – 1887 жылғы Эдмундс-Такер заңы болды. Бұл заң ЛДС шіркеуін заңды түрде таратып, әйелдерді (1870 жылы Юта штатында дауыс беру құқығы берілген болатын) құқықтарынан айырды және сайлаушыларға сайлауда дауыс беруге рұқсат алу үшін көп әйелділікке қарсы ант беруді талап етті. 1903 жылы Рид Смуттың Юта штатынан АҚШ Сенатына өкілдік етуге таңдалуы Ютада көп әйелділіктің жалғасуына ұлттық назар аударды, бұл Рид Смуттың тыңдауында аяқталды. 1904 жылы шіркеу президенті Джозеф Ф. Смит «Екінші манифестті» жариялады, содан кейін ЛДС шіркеуінің саясаты көп әйелділік некелерін жасаған немесе оларды рәсімдеген шіркеу мүшелерін қауымнан шығаруға айналды. Бұл шараның маңыздылығын шіркеудің үшінші президенті Джон Тейлордың ұлы Джон Тейлордың 1911 жылы манифестке қарсылық білдіргені үшін қауымнан шығарылуы көрсетеді. Бүгінгі таңда ЛДС шіркеуі көп әйелділік сияқты ертедегі мормондық ілімдерді жақтаушы, көп әйелділік некелерін жасаған (АҚШ-та немесе басқа жерде) немесе мормондық фундаменталистік немесе диссиденттік топтарды белсенді түрде қолдайтын мүшелерді қауымнан шығаруды жалғастыруда. ЛДС шіркеуінің кейбір мүшелері көп әйелділік іліміне сенуді жалғастырса да, оны іске асырмайды, ал Джозеф Смиттен келген көп әйелділік туралы ілім ЛДС шіркеуінің кітаптар канонының бір бөлігі болып қала береді. ЛДС шіркеуі мормондық фундаменталистік ілімдерді қолдайтын мүшелеріне ғибадатханаларына кіруге тыйым салады. 1920 жылдары Лорин С. Вулли атты шіркеуден шыққан адам ЛДС шіркеуінің иерархиясынан бөлек діни билік желісін талап етті, бұл Мормон фундаментализмінің дамуын бастады. Мормонның көп әйелділік топтарының көпшілігі өз тамырларын Вуллидің мұрасына дейін жатқызады. Көбінесе Юта штатының үкіметі мормон фундаменталистерін өздеріне қалдырады, егер олардың іс-әрекеттері көп әйелділікті тыйым салатын заңдарды бұзбаса. Мысалы, жақында фундаменталистік топтарға жататын еркектер кәмелетке толмаған қыздарға үйленгені үшін сотталды. 2004 жылы көпшілікке белгілі болған бір жағдайда, бір ер адам мен оның көп әйелді әйелі әйелі күйеуінен ажырасқанға дейін барлық балаларының қамқорлығынан айырылды. Мормон фундаменталистерінің іс-әрекеттеріне қарсы үкімет тарапынан жасалған ең ірі әрекет 1953 жылы қазіргі Колорадо Ситиде, Аризона штатында жүргізілді, ол Шорт-Крик рейді деп аталды. Көп әйелділіктен басқа, соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының басқа да фундаменталистік ілімдері, атап айтқанда Біріккен тәртіп (коммунизм), кейбір фундаменталистік секталардың практикасында бірдей маңызды болғанымен, көп әйелділік сияқты тексеруге немесе айыптауға түспеді, ал негізгі ЛДС шіркеуі осы фундаментализмнің бұл аспектісіне көбінесе немқұрайлы қарады; қандай жағдайда болса да, оны айыптауға қатысты ешқандай аян немесе мәлімдеме жарияланбады.
Терминология және ЛДС шіркеуімен қарым-қатынас
"Мормон фундаменталисі" термині 1940 жылдары ЛДС шіркеуінің апостолы Марк Э. Петерсен ЛДС шіркеуінен шығып кеткен топтарды атау үшін қолданған болып көрінеді. Дегенмен, мормон фундаменталистерінің бәрі де осы терминді қолдамайды, және көптегендері өздерін жай ғана "мормон" деп есептейді. Бүгінде ЛДС шіркеуі "мормон" деген атауды тек өз мүшелеріне ғана қолданады, ал Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының басқа секталарының мүшелеріне емес. Бір ЛДС басшысы тіпті "Мормон фундаменталисі" деген нәрсе жоқ екенін, ал осы екі терминді бірге қолдану – "қарама-қайшылық" екенін айтты. ЛДС шіркеуі мормон фундаменталистік топтарды сипаттау үшін "көп әйелділік қауымдастықтар" терминін дұрыс деп санайды. Осы номенклатуралық пікірге қарсылық ретінде, кейбір мормон фундаменталистері өздерін мормон деп атаудың дұрыс екенін мәлімдейді, себебі олар Джозеф Смит пен Бригам Янгтан жеткен, мормонизмнің нағыз және бастапқы ілімдерін ұстанады. Осы контексте, ЛДС шіркеуі мұндай фундаменталистердің пікірінше, жоғарыда айтылғандай, мормонизмнің бірнеше маңызды аспектілерін тастап кеткен болып есептеледі.
Мормон фундаменталистік секталары
Мормон фундаменталистерінің көпшілігі ЛДС шіркеуінен бөлініп кеткен секталарға жатады. Сондықтан, олардың көп бөлігі Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысы аясындағы "Бригамит" секталары деп есептеледі.
Бірлікте тұрған елшілер қауымы
Апостолдық Біріккен Бауырластар (AUB) Юта, Монтана, Невада, Аризона, Вайоминг, Миссури және Мексикада шамамен 5000-нан 10000 мүшеден тұрады және бұл, мүмкін, ең ірі мормондық фундаменталистік топ. Оның бірнеше қалалары Біріккен Ордендерге біріктірілген; шіркеу Мексикада ғибадатхана, Юта штатында Endowment House салған және бірнеше мектепті басқарады. AUB олардың басшысы Джозеф В. Муссер Рулон К. Оллредті елші және кеңесші етіп бекіткен кезде пайда болды, бұл Солт-Лейк-Ситидегі мормондық фундаменталистер мен Аризона штатындағы Шорт-Криктегілер арасындағы бөлініске әкелді. AUB көп әйел алуды қабылдаған мормондық топтардың салыстырмалы түрде либералдыларының бірі болып табылады. AUB басшылары некелерді ұйымдастырмайды, сондай-ақ 18 жасқа толмағандарға немесе жақын туыстарға көп әйел алуға рұқсат бермейді.
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіхтің фундаменталистік шіркеуі
Ақырғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіхтің фундаменталистік шіркеуі (FLDS Church) шамамен 6000 мүшеден тұрады деп есептеледі. 2002 жылдан бері шіркеуде мұрагерлік дағдарысы күшейіп келеді, ол Уоррен Джеффс (зорлауға қатысқандығы үшін сотталған және 2011 жылы өмір бойына бас бостандығынан айырылған) шіркеу президенті болғаннан бастау алды. Шіркеуге қатысты көптеген сот процестері болды, себебі наразы мүшелердің мүлік құқықтары, үйлері салынған жерге сенімділікпен қарайтын шіркеу басшыларының шешімдерімен салыстырылды. Мүшелердің көп бөлігі Колорадо-Сити, Аризона, Хилдейл, Юта және Боунтифул, Британдық Колумбия қалаларында тұрады. Шіркеу Техас штатының Эльдорадо қаласының жанында ғибадатхана салды. FLDS шіркеуінің мүшелері көбінесе киім мен өмір салтында консервативті болады. 2008 жылдың 4 сәуірінен бастап төрт күн бойы полиция және балалардың әл-ауқатын қамтамасыз ету қызметкерлері шіркеудің YFZ ранчосын тінтіп, 416 баланы Техас штатының уақытша қамқорлығына алды. Алғашқыда Техас штатының Отбасы және қорғау қызметі департаментінің қызметкерлері 18 қызды уақытша қамқорлығына алды, себебі YFZ ранчосынан 16 жастағы қызға қатысты физикалық және жыныстық зорлық-зомбылық туралы хабарлама келіп түсті, сондай-ақ ол 15 жасында 49 жастағы ер адамға үйленгенін айтты. Келесі күні 51-ші аудандық сот судьясы Барбара Уолтер 17 жасқа дейінгі барлық балаларды, соның ішінде ұлдарды да, кешеннен шығаруға рұқсат берді. Балалар Балалардың әл-ауқатын қамтамасыз ету қызметімен ранчодан 75 шақырым қашықтықта, солтүстік жақта ұсталып тұрды. 133 әйел де балаларымен бірге ранчоны өз еркімен тастап кетті. 2008 жылдың 29 мамырында Техас штатының Жоғарғы соты CPS-тің барлық балаларды қайтару керек деген шешім шығарды. Сотта: «Бізге ұсынылған мәліметтерге сүйенсек, балаларды алып кетуге негіз болмаған», - делінген. Рейдке себеп болған қоңырау жалған екені анықталды. Бұл рейдтің нәтижесінде FLDS шіркеуімен байланысты он екі адамға қылмыстық іс қозғалды, олардың алтауы 5 жылдан 75 жылға дейін түрмеге кесілді. Мемлекеттік биліктің әйелдер мен балаларды күштеп шығаруы салдарынан туындаған қиындықтар туралы хабарлар тарады, сондай-ақ зардап шеккендердің куәліктері де жарияланды. Уоррен Джеффс және FLDS шіркеуінің тарихы Netflix құжаттық фильмінде, «Саламатты болыңыз, дұға етіңіз және мойынсұныңыз» деген атпен кеңінен танымал болды. Уоррен Джеффстің әйелдеріне қатысты қарым-қатынасы құтылып кеткендердің куәліктері арқылы талқыланды, олар шіркеудің меншігінде әйелдерге арналған панажай құрды.
Боунтифул, Британдық Колумбия қауымдастығы
Листердің жанында жер сатып алған топтың алғашқы мүшесі 1946 жылы отбасымен бірге сонда көшіп келген Харольд (немесе) Майкл Блэкмор болды. Көп әйел алу принциптерін қолдайтын шіркеудің басқа мүшелері де одан кейін көп ұзамай осылай істеді. Уинстон Блэкмор 1980-ші жылдары епископ болғаннан кейін, топ Bountiful деп атала бастады. Қазіргі FLDS епискобы – Джеймс Олер. 2002 жылы Боунтифулдағы мормон фундаменталистері екі топқа бөлінді: шамамен жартысы – Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіхтің фундаменталистік шіркеуінің (FLDS Church) мүшелері, ал қалған жартысы – Иса Мәсіх шіркеуінің (Original Doctrine) Inc. мүшелері.
Иса Мәсіх шіркеуі (Түпнұсқалық ілім) Inc.
Иса Мәсіх шіркеуі (Түпнұсқалық доктрина) Inc.
Мәсіхтің соңғы күндері шіркеуі (Дейвис округі кооперативтік қоғамы немесе Кингстон тобы)
Дэвис округі кооперативтік қоғамы, ішкі түрде "Тәртіп" деп, ал толық атауы "Бірлескен Тәртіп" деп танылады. Оның ресми түрде Мәсіхтің соңғы күндері шіркеуі деп аталатын діни ұйымы бар. Топтың құрамында шамамен 3500-5000 мүше бар деп саналады. Бұл кооператив бірнеше кәсіпорынды басқарады, олардың ішінде ломбардтар және мейрамхана жабдықтарын сататын дүкендер бар.
Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер Киелілігінің Әділ Бураны
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің Әділ бөлімшесі шамамен 100-200 адамнан тұратын топ; көпшілігі Модена, Юта немесе Тонопа, Невада маңында тұрады. Әділ бөлімше 1978 жылы Джеральд Петерсон ағасы ұйымдастырды, ол өзін AUB басшысы Рулон С. Оллредтің Жоғары рухты елшісі ретінде бекітілгенін мәлімдеді. Кейіннен, ол өлтірілгеннен кейін, Рулон С. Оллред оған періште түрінде пайда болып, діннің кілттерін басқаруға нұсқады. Бұл шіркеу пирамида пішіндес ғибадатхана салды және қазіргі басшысы – Джеральд Петерсон кіші. AUB сияқты, олар да заманауи киім киеді және 18 жасқа толмаған қыздарға үйленуге рұқсат бермейді.
Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілерінің шынайы және тірі шіркеуі
Соңғы күнгі қасиеттілердің Шынайы және Тірі Иса Мәсіх шіркеуі (СТҚИМ) штаб-пәтері Манти қаласында, Юта штатында орналасқан. Мүшелерінің саны 300-500-ге дейін жетеді деп есептеледі. 1994 жылы құрылған СТҚИМ, Иса Мәсіхтің екінші келуінен бұрынғы "соңғы күндерге" арналған жаңа "қайта жаңғырту" болды. Шіркеу бастапқыда қарқынды өскенмен, 2000 жылы миссионерлік жұмысын тоқтатқаннан бері өсімі тоқтап, мүшелерінің саны азайды.
Centennial Park тобы
Аризона штатының Centennial Park қаласында орналасқан The Work of Jesus Christ деп аталатын топқа шамамен 1500 адам мүше. 1980 жылдардың басында FLDS шіркеуінде басшылық үшін тартыс туды. Кейбір мүшелер қоғамдағы ықпалды адамдардың жасаған өзгерістеріне наразылық білдірді. FLDS шіркеуі кеңес арқылы басшылықты тоқтатып, "бір адамның билігі" доктринасын енгізген кезде, діни қызметкерлер кеңесі арқылы басшылықты сақтап қалуды ниеттенгендер 1986 жылы Аризона штатының Колорадо-Сити және Юта штатының Хилдейл қалаларынан шамамен 5 шақырым оңтүстікке қарай Centennial Park-ты құрды. (Centennial Park-тың орналасқан жері). "Centennial Park" атауы 1886 жылы Лорин К. Вулли бастаған қозғалысқа сілтеме жасайды, ол фундаменталистік діни билік туралы талаптардың негізі болып табылады. Бұл топтың мүшелері (топ мүшелері "Жұмыс" деп атайды) кез келген зорлық-зомбылықты және қанауды айыптайды, жас қыздардың некелесуіне рұқсат бермейді және FLDS шіркеуінің экстремалды тәжірибелерін жоққа шығарады. Дегенмен, FLDS шіркеуі сияқты, олар да үйленуді ұйымдастырады. Олар қазіргі заманғы, қарапайым киім киеді. Centennial Park тобы апталық құлшылықтар үшін ғибадатхана және жекеменшік жоғары мектеп салды. 2003 жылы қаланың бастауыш мектепке дейінгі жастағы халқының өсуіне байланысты арнайы мектеп салынды. Бұл топтың шамамен 300 мүшесі Солтүстік Лейк аймағында тұрады, онда олар ай сайын жиналады. Солтүстік Лейк-Ситиде тұратын мүшелер әр ай сайын Centennial Park-қа барып, қауымды құруға көмектеседі. Бұл топты діни қызметкерлер кеңесі басқарады. Топ ABC телеарнасының "Primetime" бағдарламасында "The Outsiders" деп аталатын репортажда және "The Oprah Winfrey Show" бағдарламасында көрсетілді.
Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер Шіркеуі және Құдайдың Патшалығы
Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері және Құдайдың Патшалығы шіркеуі Солтүстік Лейк аңғарында орналасқан және шамамен 200 мүшеден тұрады. Бұл сектаны Фрэнк Найлор мен Иван Нильсон құрған, олар Centennial Park тобынан – тағы бір фундаменталистік шіркеуден бөлініп шықты. Бұл топ өкілеттігін Альма А. Тимпсон және Фрэнк Найлор арқылы санайды. Шіркеуде 200-300 мүше бар деген болжам бар, олардың көп бөлігі Солтүстік Лейк аңғарында тұрады. Бұл топтың мүшелерінің көпшілігі, мүмкін барлығы да, бұрын Centennial Park немесе FLDS шіркеуімен байланыста болған. Бұл топ Фрэнк Найлордың атымен «Үшінші аудан» немесе «Найлор тобы» деп те белгілі.
Пайғамбарлар мектебі
Пайғамбарлар мектебінің штаб-пәтері Юта штатының Салем қаласында орналасқан. 1968 жылы Роберт К. Кросфилд алған аяндарын Ония кітабында жариялады, онда (басқа нәрселермен қатар) кейбір ЛДС шіркеуінің басшылары сынға алынды, және ол 1972 жылы қауымнан шығарылды. 1982 жылы Кросфилд президент және алты кеңесші басқаратын Пайғамбарлар мектебін құрды. Олар мектептен қуылғаннан кейін төрт ай өткен соң қылмыстық әрекет жасады. Алғашқы аяндар кейіннен Екінші Ырғақтар кітабы деп аталды; ол 1961 жылдан 2018 жылға дейінгі 275 бөлімнен тұрады. (2BC веб-сайты)
Тәуелсіз мормон фундаменталистері
Мормон фундаменталистерінің тәуелсіз бағытының шағын қозғалысы бар. Тәуелсіздер ұйымдасқан фундаменталистік топтарға жатпайды және әдетте ешбір адамды пайғамбар немесе көшбасшы ретінде мойындамайды. Тәуелсіздер біртұтас топ емес болғандықтан, олардың Мормон дініне қатысты сенімдері мен түсіндірулері әртүрлі, сондықтан олардың амалдары да әртүрлі болады. Көптеген тәуелсіздердің шығу тегі ЛДС шіркеуімен байланысты, ал қалғандары басқа христиандық немесе мормондық фундаменталистік орталардан шыққан. Тәуелсіздер жеке шабыт пен уахиға сүйене отырып, өздерін басқарады; тәуелсіздер арасында діни құрылым жоқ, бірақ олар көбінесе бір-бірімен араласып, діни қызметтер үшін жиналады. Статистикалық тұрғыдан тәуелсіздердің қанша екенін анықтау қиын, бірақ соңғы бағалау бойынша, тәуелсіз фундаменталистердің саны ресми түрде ұйымдастырылған көп әйелділік топтардың кез келгенінен көп болуы мүмкін және олардың саны 15 000-ға жетеді. Бұл бейресми сауалнамаға сәйкес, мормон фундаменталистерінің жартысы, топтағылар да, топтан тыс адамдар да, қазіргі уақытта көп әйел алуды практикалайды. Юта, Аризона, Миссури және Бразилияда көптеген тәуелсіздер бар. Тәуелсіз фундаменталистердің арасындағы екі белгілі тұлға – марқұм жазушы Огден Краут және оның көп әйелі Энн Уайльд, екеуі де тәуелсіздермен және ұйымдасқан топтардың кейбір мүшелерімен достық қарым-қатынас ұстаған.