Кіріспе
Каталония музыкасы Еуропадағы ең ежелгі жазылған музыкалық дәстүрлердің бірін құрайды. Батыс Еуропаның қалған бөлігімен бірге, ол соңғы екі мың жылда түрлі стильдер мен жанрларды қамтитын ұзақ музыкалық дәстүрге ие.
The music of Catalonia comprises one of the oldest documented musical traditions in Europe. In tandem with the rest of Western Europe, it has a long musical tradition, incorporating a number of different styles and genres over the past two thousand years.
Тарих
Каталония музыкасының ең алғашқы деректері Орта ғасырларға дейін барып жетеді, сол кезде Барселона мен айналасындағы аймақтар өте гүлденіп, музыка мен өнерді белсенді дамытуға мүмкіндік берді. Каталония мен іргелес аймақтарда саяхатшы композитор-музыканттар – трубадурлар көптеп өмір сүрді. Олардың ықпалы мен эстетикасы кеш ортағасырлық әлемдік музыканың қалыптасуына шешуші рөл атқарды және 13 ғасырдың басында Альбиген крест жорығынан кейін Окситан мәдениеті қираған соң Италия мен Солтүстік Францияға сапар шекті. "Монсерраттың қызыл кітабы" ("Llibre Vermell de Montserrat") деп аталатын еңбек 14 ғасыр музыкасының маңызды көзі болып саналады. Ренессанс кезеңінде Каталонияда полифония гүлденді, бірақ жергілікті композиторлардың даңқы оңтүстік-батыстағы испан және солтүстіктегі француз композиторларымен салыстырғанда төмен болды. Жоан Пау Пухоль Барселонаның қасиетті покровительі – әулие Георгийдің құрметіне арнап полифониялық мессалар мен мотеттерден тұратын төрт кітап жазды. Опера өнері, көбінесе Италиядан әкелінген қойылымдар, 18 ғасырда басталды, бірақ сонымен қатар бірқатар жергілікті опералар да жазылды, оның ішінде Исаак Альбенис үш, ал Энрике Гранадос жеті опера шығарды. 1847 жылы ашылған Барселона опера театры, Gran Teatre del Liceu, бүгінгі күнге дейін Испаниядағы ең маңызды театрлардың бірі болып табылады. Сонымен қатар, 19 ғасырдың ортасында оркестрлік музыканы орындау үшін алғашқы Барселона филармониялық қоғамы құрылды. Қазіргі Каталонияда, оның ішінде Барселона оркестрі сияқты, бірнеше симфониялық оркестр жұмыс істейді.
20 ғасыр
ХХ ғасырдың басында екі каталон композиторы – Энрик Гранадос және Исаак Альбенис Испаниядағы ең белгілі композиторларға айналды. Франсиско Таррега мен Микель Ллобет гитараның техникалық мүмкіндіктерін кеңейтті. Олардың музыкасы бүгінгі күнге дейін классикалық репертуардың негізгі бөлігі болып табылады. Виолончельші Пау Касальс – көрнекті орындаушы ретінде құрметке ие. Фредерик Момпу (1893–1987) нәзік фортепиано туындыларымен танымал, олардың көпшілігі каталондық мәнерге толы. Ол өмірінің көп бөлігін Парижде өткізді, туған Барселонасына тек Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және соғыстан кейін ғана оралды. Испанияның басқа аймақтарында да кең таралған сияқты, каталон өнер әндерінің дәстүрі де қалыптасты. Бұл әндерді каталон әртістері орындап, насихаттады, оның ішінде Виктория де лос Анхелес (1991) каталон халық әндерінен тұратын альбомды және Хосе Каррерас (1991) классикалық әндер альбомын жариялады.
Халықтық және халықтық музыка
Каталонияның солтүстік аймақтарынан бастау алған сардана билері кең таралған және әсіресе 19 ғасырдың соңында үлкен популярлыққа ие болды. Қазіргі уақытта екі негізгі түрі орындалады: бастапқы сардана курта (қысқа сардана) және көбірек заманауи сардана ланга (ұзын сардана). Кобла музыкалық тобы музыканы орындайды, ал сардана биі шеңбермен орындалады. Басқа, сирек кездесетін сардана түрлеріне сардана де люймент және сардана реверса жатады. Кобла – 11 мүшеден тұратын ансамбль, құрамына флабиол (табор сырнайы), тамбори, тенора, тибл сияқты Испанияның басқа да аймақтарында қолданылатын халық аспаптары кіреді. Коблалар концерттік топтар ретінде де жиі ойнайды, би болмайды. Танымал музыка түрлеріне бал де бастоны (таяқ билері), галоп, эспаниолет, бал де пандеретес, бал де гитане, сондай-ақ гралла музыкасы (каталондық дауылпаз) және серкавильдерде немесе коллес диаблерелерде қолданылатын барабандар жатады. Каталон музыкасында флабиол (ағаштан жасалған үрмелі аспап), тамбори (кішкентай барабан) және гитара де кания (музыканттың мойнына ілінетін сүйектерден немесе қамыстан жасалған ксилофонға ұқсас аспап) сияқты ерекше аспаптар бар. Эбро өзенінің маңындағы, Арагон мен Валенсия сияқты аймақтарда йота биі кең таралған. Каталон және испан тілдерінде орындалатын хаванерес әндері Куба тәуелсіздік соғысынан оралған теңізшілердің арқасында 19 ғасырдың соңынан бері кештерде танымал болды. Соңғы жарты ғасырда Каталонияда румба каталана жанры кеңінен тарады, оны көбінесе цыгандар орындайды, олардың ішінде Перет және Гато Перес сияқты танымал орындаушылар бар. Франко кезеңінің соңында Нова Кансо (Жаңа Ән) қозғалысы пайда болды. Нова Кансо әншілері каталон тілінде ән айтып, тілге жасалған ресми қысымды айыптады. 1961 жылы Барселонада құрылған Els Setze Jutges әнші-күйшілер тобының алғашқы өкілдері болды, олардың құрамына Жоан Мануэль Серрат және Ллуис Ллах сияқты Каталониядан шыққан әншілер, сондай-ақ Балеар аралдары мен Валенсия қауымдастығының мүшелері кірді. Grup de Folk және Esquirols басқа да белгілі әнші-күйшілер тобы болды. Соңғы 20 жылда рок-н-ролл кеңінен таралды және рок-катала (каталондық рок) деп аталатын жаңа сахна пайда болды. Lax'n'Busto, Sau, Els Pets немесе Sopa de Cabra сияқты топтар өте танымал болды. Мано Негра мен Ману Чаоның табысынан кейін Каталонияда Дусмингует немесе Чеб Баловски сияқты көптеген фьюжн және әлем музыкасы топтары пайда болды. Барселонадан шыққан Ojos de Brujo тобы да танымал болды. Каталон тілінде орындалатын заманауи музыка сәтті болды, оған поп (Antònia Font, Manel, Els Amics de les Arts, Mishima, Sanjosex) және хип-хоп (At Versaris, Guillamino) сияқты жанрлар кіреді.
In the wake of Mano Negra and Manu Chao's success, Catalonia has also produced a number of popular fusion and world music bands, such as Dusminguet or Cheb Balowski. Ojos de Brujo, a band from Barcelona merging traditional flamenco with hip hop, has also become popular. Contemporary music sung in Catalan has been relatively successful, and includes music in genres such as pop (Antònia Font, Manel, Els Amics de les Arts, Mishima, Sanjosex) and hip hop (At Versaris, Guillamino).