Кіріспе
Конго Демократиялық Республикасының провинциясы – қазіргі Солтүстік Киву провинциясы (суахили тілінде Jimbo la Kivu Kaskazini) Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы Киву көлімен шектесетін провинция. Оның орталығы Гома қаласы. 2020 жылғы халық саны 8 147 400 адамға бағаланды. Солтүстік Киву солтүстікте Итури, солтүстік-батыста Тшопо, оңтүстік-батыста Маниема және оңтүстікте Оңтүстік Киву провинцияларымен шектеседі. Шығыс жағынан Уганда және Руандамен шектеседі. Провинцияда үш қала – Гома, Бутембо және Бени, алты аудан – Бени, Люберо, Масиси, Рутшуру, Ньирагонго және Валикале бар. Альбертин жарылысының бөлігі болып табылатын Рвензори таулары провинцияның шығыс жиегінде орналасқан, ол тұщы судың маңызды көзі болып табылады және өсімдіктер мен жануарлар әлемінің көптеген түрлерін қамтамасыз етеді. 2013 жылдан бері Касинди, Оича және Лухолу қалаларына қала мәртебесі беру жобасы жүргізілуде. Провинцияда сирек кездесетін тау гориллалары мекендейтін Вирунга ұлттық паркі орналасқан, ол ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген. Провинция саяси тұрақсыздыққа толы және 1998 жылдан бері аймақтағы әскери қақтығыстардың ошағы болып табылады. 2018 жылдан 2020 жылға дейін Солтүстік Кивуда Эбола эпидемиясы болды, ол аймақтағы саяси тұрақсыздықпен күрделенді.
the current province
North Kivu (Jimbo la Kivu Kaskazini in Swahili) is a province bordering Lake Kivu in the eastern Democratic Republic of the Congo. Its capital is Goma. The 2020 population was estimated to be 8,147,400. North Kivu borders the provinces of Ituri to the north, Tshopo to the northwest, Maniema to the southwest, and South Kivu to the south. To the east, it borders Uganda and Rwanda. The province consists of three cities—Goma, Butembo and Beni—and six territories—Beni, Lubero, Masisi, Rutshuru, Nyiragongo and Walikale. The Rwenzori Mountains, which form part of the Albertine Rift, are located on the province's eastern edge, serving as a vital source of freshwater and sustaining a plethora of flora and fauna. A project has been underway since 2013 to grant city status to Kasindi, Oïcha and Luholu. The province is home to the Virunga National Park, a World Heritage Site containing the endangered mountain gorillas. The province is politically unstable and has been one of the flashpoints of military conflict in the region since 1998. From 2018 to 2020, North Kivu was the site of an Ebola epidemic, which was compounded by political instability in the region.
Тарих
Конго еркін мемлекетінің шекаралары 1885 жылы Берлинде өткен конференцияда бейтараптық актісімен анықталды, онда еуропалық державалар Африкадағы аумақтық талаптарын алға тартты. Конго еркін мемлекетінің солтүстік-шығыс шекарасы 1885 жылы «Танганика көлінің солтүстік шетінен басталып, 30° шығыс меридианда және 1° 20' оңтүстік ендікте орналасқан нүктеде аяқталатын түзу сызық ретінде анықталды; солтүстікке қарай шекара 30° шығыс меридианмен қалыптасады». Осы негізде бүкіл Киву көлі мен Рузизи өзенінің екі жағалауы да Еркін Мемлекетке кірді. 1909 жылғы маусымда Джон Метхун Кут британдық Уганда протекторатынан оңтүстік-батысқа қарай сапар шегіп, Киву көлінің бойындағы Бурунгу мен Рубона қалаларында бекіністі лагерьлер құрды. Коуттың басшылығындағы британ әскерлері Рубона постынан 1909 жылғы 29 маусымда кері шегінді, ал бельгиялықтар постыны басып алды. Бірқатар оқиғалардан кейін 1910 жылғы мамыр айында Конго, Уганда және Руанда шекаралары анықталды, Кивудың шығыс бөлігі Угандаға және Руанданың неміс колониясына берілді. Киву округінің құрылуы корольдік жарлықпен 1912 жылғы 28 наурызда Конгоны 22 округке бөлді. 1954 жылы Киву округі Оңтүстік Киву округіне және Солтүстік Киву округіне бөлінді. Бұл аймақ Екінші Конго соғысы (1998–2003) және Киву қақтығысы (2004 жылдан қазіргі уақытқа дейін) кезінде көп шайқастар болды. 2003 жылғы 19 тамызда Конго үкіметінің 019/2003 декретімен Лоран Нкундаға бригадир-генерал дәрежесін және Конго үкіметінің FARDC Сегізінші әскери аймағының қолбасшылығын ұсынды, ол Солтүстік Кивуды қамтиды. Ол бұдан бас тартты. 2004 жылғы 26 мамырда генерал Обед Вибасира (РКД Гома) осы лауазымға тағайындалды. Бірақ Вибасира 2004 жылғы ақпан айында Букавуда бүлік шығарған Гомадағы сарбаздармен бірге күдікті деп саналды, ал 2005 жылғы 23 қаңтарда ол Касаи Ориенталдағы Бесінші әскери аймақтың сол кездегі қолбасшысы Габриэль Амиси Кумбамен алмастырылды. Кумба осы лауазымға тағайындалған кезде бригадир-генерал болып тағайындалды. Конго демократиясы үшін жиналыстың бұрынғы қолбасшысы генерал Луи Нгизо 2006 жылғы қарашада қолбасшы болып тағайындалды. Бригадир-генерал Вайнкюр Майала Итури операциялық аймағының қолбасшылығынан ауыстырылды, генерал-майор болып тағайындалды және 2007 жылғы мамыр айында әскери аймақтың қолбасшысы болып тағайындалды. Нгизо Гомадан 2007 жылғы 13 мамырда кетіп қалды, оның келесі қызметі сол кезде белгісіз болды. 2008 жылдың соңында FARDC Нкунданың CNDP фракциясына қарсы күрестегі нашар рекордын сақтап қалды, ол көтерілісшілерге Румангабо әскери лагерін жоғалтты. Май Май 85 бригадасы полковник Сами Матумоның басшылығында Солтүстік Кивудың оңтүстік-шығысындағы Валикале қаласындағы Маноирдің солтүстігіндегі Бисидегі касситерит кен орнын бақылады. Бұрынғы RCD K/ML-дің провинцияда да жауынгерлері бар; «Өтпелі кезеңнің басында [2002–2003] RCD Mouvement de Libération президенті Солтүстік Кивудың Бени Люберо ауданында 8 000 Конго патриоттық армиясының (APC) әскерлері бар екенін мәлімдеді». Бұл тым жоғары сан «бірнеше мыңға» (2–4000?) дейін төмендетілген көрінеді, 2006 жылдың басында демобилизациядан кейін және интеграцияланған бригадаларға қосылған ерлер. Effacer le tableau және Бени қазасы провинцияда болды.
География
Солтүстік Киву шығысында Эдвард көлімен және Угандамен, оңтүстік-шығысында Руандамен шектеседі. Вирунга таулары провинция арқылы өтеді. Бұл тау тізбегінде Нирагонго және Ньямурагира жанартаулары орналасқан, Африканың жанартау активтігінің шамамен 40% осы жерде жүзеге асады, сондай-ақ Вирунга ұлттық паркінде жойылу қаупі төніп тұрған тау гориллалары мекендейді.
Адам құқықтары мәселелері
2007 жылдың қазанында Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары (БҰҰЖК) Солтүстік Кивуде үкіметтік армия, Руанданы азат ету үшін демократиялық күштер (FDLR) көтерілісшілері мен дезертирлер, оның ішінде Лоран Нкунданың күштері арасындағы қақтығыстарға байланысты ішкі орын ауысқан адамдардың санының артуы туралы ескертті, сондай-ақ әскери жабдықтар мен күштердің жиналуы, оның ішінде қарулы топтардың балаларды әскерге алуы туралы да хабарлады. БҰҰЖК пікірінше, 2006 жылдың желтоқсанынан бері Солтүстік Кивуде 370 мыңнан астам адам орын аударды және Мгунга аймағындағы лагерьлерін кеңейтуде, онда 80 мыңнан астам ішкі орын ауысқан адам бар деп есептеледі. M23 көтерілісшілерінің Гоманы қысқа мерзімге басып алуы "ондаған мыңдаған" босқындарға әкеп соқты. Саке қаласы тасталып қалды.