Кіріспе
Юта штатындағы ұлттық парк, АҚШ. Капитолий риф ұлттық паркі – Ютаның оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан американдық ұлттық парк. Парктің солтүстік-оңтүстік бағытындағы ұзындығы шамамен 60 миль (97 км), ал ені орташа есеппен 6 миль (10 км) құрайды. Парк 1971 жылы шөлдік ландшафтыны сақтау мақсатымен құрылды және жыл бойы ашық, мамыр және қыркүйек айлары ең көп келушілерді қабылдайтын кезең болып табылады. Уэйн округі, Юта штатында орналасқан бұл аймақ 1920 жылдары жергілікті белсенділер Эфраим П. Пектол және Джозеф С. Хикман тарапынан "Уэйн керемет жері" деп аталған. Капитолий риф ұлттық паркі 1937 жылдың 2 тамызында президент Франклин Д. Рузвельттің қаулысымен аймақтың түрлі-түсті каньондарын, тік жарларын, төбелерін және монолиттерін қорғау үшін ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Алайда, аймақ ресми түрде 1950 жылға дейін жұртшылыққа ашылмады. Парк өзінің ақшыл Навахо құмтасты қабатынан, Фримонт өзенінен басталып, Уотерпокет бүктемесі арқылы Плезант сағасына дейін созылатын, капитолий ғимараттарындағы ақ күмбездерге ұқсас күмбезді құрылымдарымен аталды. Жергілікті мағынасында, риф – теңіз рифтері теңіз жолына кедергі келтіргендей, құрлықтағы саяхатқа кедергі келтіретін кез келген тасты қыратты білдіреді.
Capitol Reef National Park is an American national park in south central Utah. The park is approximately 60 mile (97 km) long on its northsouth axis and just 6 mile (10 km) wide on average. The park was established in 1971 to preserve of desert landscape and is open all year, with May through September being the highest visitation months. Partially in Wayne County, Utah, the area was originally named "Wayne Wonderland" in the 1920s by local boosters Ephraim P. Pectol and Joseph S. Hickman. Capitol Reef National Park was designated a national monument on August 2, 1937, by President Franklin D. Roosevelt to protect the area's colorful canyons, ridges, buttes, and monoliths; however, it was not until 1950 that the area officially opened to the public. The park was named for its whitish Navajo Sandstone cliffs with dome formationssimilar to the white domes often placed on capitol buildingsthat run from the Fremont River to Pleasant Creek on the Waterpocket Fold. Locally, reef refers to any rocky barrier to land travel, just as ocean reefs are barriers to sea travel.
География
Капитолий рифі Жер қыртысындағы 65 миллион жылдық Waterpocket Fold бүгілісін қамтиды. Бұл Солтүстік Америкадағы ең үлкен ашық моноклин. Осы бүгілісте жаңа және ескі жер қабаттары S пішінде біріне-бірі бүлінген. Бұл бүгілу, Роки тауларын жасаған континенттік тақталардың соқтығысуынан туындаған болуы мүмкін, және мыңжылдықтар бойы тау жыныстары мен қазба жәндіктердің қабаттарын ашыққа шығару үшін эрозияға ұшырады. Парк жарқын түсті құмтас жартастармен, сұңғақ ақ күмбездермен және контрастты тас және топырақ қабаттарымен толы. Аймақ Фримонт өзенінен Pleasant Creek-ке дейін Waterpocket Fold бойында созылған, әрқайсысы АҚШ Капитолий ғимаратына ұқсайтын ақ күмбездер мен Navajo құмтасынан жасалған жартастар қатарынан аталған. Бұл бүгіліс солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған тосқауыл құрайды, және жолдар оны қиып өткен жоқ. Ерте қоныс аударушылар параллель, өтпейтін жоталарды "рифтер" деп атаған, осыдан парк атының екінші бөлігі шыққан. Аймақтағы алғашқы асфальтталған жол 1962 жылы салынды. 24 мемлекеттік тас жолы Каньонлендс ұлттық паркі мен Брайс каньоны ұлттық паркі арасында парк арқылы шығысқа және батысқа қарай өтеді, бірақ тас жолдар қиыршықты ландшафтқа аз ғана еніп кіреді. Парк каньондармен, жартастармен, мұнаралармен, күмбездермен және аркалармен толы. Фримонт өзені Waterpocket Fold-тың кейбір бөліктері арқылы каньондарды кесіп өтті, бірақ парктің көп бөлігі құрғақ шөлді жер.
Америка тумасы мен мормондар
Фримонт мәдениетінің түпкі тұрғындары шамамен 1000 жылы Капитолий рифінің Су қалтасының солтүстік бөлігіндегі мәңгілік Фримонт өзенінің жанында өмір сүрген. Олар жүгері мен қабақ өсіріп, егістіктерін суарған және астықтарын тас қоймаларда сақтаған (олардың бір бөлігі аймақтың көптеген қара базальт тастарынан жасалған). 13 ғасырда осы аймақтағы барлық түпкі тұрғын мәдениеттері күрт өзгеріске ұшырады, бұл ұзақ құрғақшылықтың салдарынан болған болуы мүмкін. Фримонт елді мекендері мен егістік жерлері тасталып кетті. Фримонттар кеткеннен кейін көп жылдар өткен соң, аймаққа пайюттар көшіп келді. Бұл нумик тілінде сөйлейтін халық Фримонт астық қоймаларын моки үйлері деп атады және олардың кішкентай халық немесе моки тұратын жерлері деп ойлады. 1872 жылы АҚШ Армиясының майоры Джон Уэсли Пауэллдің экспедициясына қосылған географ Алмон Х. Томпсон аймақты зерттеу кезінде Су қалтасынан өтті. Кейін геолог Кларенс Даттон бірнеше жазды осы аймақтың геологиясын зерттеумен өткізді. Бұл экспедициялардың ешқайсысы да Су қалтасын толыққанды зерттеген жоқ. Американдық Азамат соғысынан кейін, Солт-Лейк-Ситидегі Иса Мәсіхтің Әулиелер шіркеуінің басшылары Тауаралық Батыстың ең шалғай жерлерінде миссиялар құруға тырысты. 1866 жылы мормондардың жартылай әскери экспедициясы батысқа қарайғы биік аңғарларға еніп, жергілікті тұрғындарды іздеді. 1870 жылдары отарлаушылар осы аңғарларға көшіп келіп, ақырында Лоа, Фримонт, Лайман, Бикнелл және Торрей қалаларын құрды. 1933 жылы Пектол Оңтүстік Ютаның Азаматтық Клубтар қауымдастығының президенті болып сайланды, ол Уэйн ғажайыптары клубының мұрагері болды. Клуб Солт-Лейк-Ситидегі фотографты жарнамалық фотосуреттер сериясын түсіруге ынталандыру үшін 150 АҚШ доллары (1933 жылғы 150 АҚШ доллары шамамен соңғы жылдары <есептелген сомаға> тең) жинады. Бірнеше жыл бойы фотограф Дж.Е. Броаддус «Уэйн ғажайыптары» тақырыбында лекция оқып, саяхат жасады. 2246 нөміріндегі жарлықта президент Рузвельт Капитолий рифінің аймағын бөліп берді. Бұл қазіргі 24-ші мемлекеттік тас жолдан солтүстікке қарай 3 шақырымға және оңтүстікке қарай 16 шақырымға, Капитолий шатқалынан сәл өткенге дейін созылған аймақты қамтыды. Ұлы депрессия жылдары Ұлттық саябақтар қызметі (NPS), жаңа басқарушы агенттік үшін қиын болды. Капитолий рифін басқаруға қаражат болмады; алғашқы рейнджерлер келгенге дейін ұзақ уақыт өтеді.
Флора
Паркте 840-тан астам өсімдік түрі табылады, және олардың 40-тан астамы сирек және эндемикалық түрлер ретінде жіктеледі.
Паркті аралау
Капитолий рифіне ең жақын қала – Торри, 24-ші тас жолдағы келушілер орталығынан батысқа қарай 11 миль (18 км) жерде, 12-ші тас жолмен қиылысынан сәл батысқа қарай орналасқан. 2020 жылы оның халқы 300-ден аз. Торриде бірнеше мотельдер мен мейрамханалар бар, ол Капитолий рифі ұлттық паркіне қақпа ретінде қызмет етеді. 12-ші тас жол, сондай-ақ Бёрр Трейл деп аталатын жартылай толыққанды емес, көрікті жол батыстан Grand Staircase–Escalante ұлттық ескерткіші және Боулдер қаласы арқылы өтуге мүмкіндік береді. Велосипедпен жүру (тек асфальтталған және толыққанды емес жолдарда, жолдар жоқ), жылқымен жүру, каньонмен серуендеу және тауға көтерілу мүмкіндіктері бар. Мормон пионерлері отырғызған жеміс бақтарын Ұлттық парк қызметі күтіп ұстайды. Наурыздың басынан қазанның ортасына дейін келушілер вишня, абрикос, персик, алмұрт немесе алма сияқты түрлі жемістерді ақылы түрде жинай алады.
Жаяу жүру және рюкзакпен саяхаттау
Саяхатшылар орталығында күндізгі және алысқа саяхат үшін жаяу жүргіншілер жолының нұсқаулығы бар. Алысқа қатынау үшін тегін рұқсат алу қажет. Паркте жаяу жүру және қапшықпен саяхаттау үшін көптеген жолдар бар, олардың он бесеуі Фрута ауданында ғана. Frying Pan Trail: Кассиди Аркасы, Гранд Уош және Кохаб каньонынан өтетін айналма жол. Бримхолл табиғи көпірі: Бримхолл каньоны, Уотерпокет бүктемесі және Бримхолл табиғи көпірінің көріністерімен танымал, бірақ қиын айналма жол. Halls Creek Narrows: ұзақ және қиын деп есептеледі, көптеген қосалқы каньондар мен өзендер бар; әдетте 2-3 күндік кемпингтік саяхат ретінде жасалады.
Каньондық
Паркте каньонға түсу танымал болып келеді. Бұл демалыс спорты, ол адамды тар шатқалы арқылы жүргізеді. Оған раппелинг (арқанмен түсу), жүзу және басқа да техникалық арқан жұмыстары кіруі мүмкін. Паркте каньонға түсу үшін күндізгі рұқсат қажет, оны келушілер орталығынан немесе электрондық пошта арқылы тегін алуға болады. Әр маршрутқа жеке рұқсат қажет екенін білу маңызды. Егер сіз бірнеше күн каньонға түсуді жоспарласаңыз, әр күнге рұқсат алу қажет. Көнде демалуға рұқсат бар, бірақ келушілер орталығынан тегін жартастыққа шығу рұқсатын алу керек. Каньонға түсу сапарларын ауа райына сәйкес жоспарлау өте маңызды. Колорадо үстірті жаңбырлы айларда кенеттен су тасқынына бейім. Көнде су тасқынына тап болса, ол өлімге әкелуі мүмкін, себебі каньонға түсу тар шатқалы арқылы жүзеге асырылады. Сенімді ауа райы көздерін пайдалануға көңіл бөліңіз. Weather Atlas сайтында ай сайынғы жауын-шашынның орташа мөлшері дюйммен көрсетілген. Жаз айларында ескеру керек тағы бір қауіп – ыстық. Келушілер ауа райы ескертулерін Ұлттық ауа райы қызметінің веб-сайтында таба алады. Ыстық деңгейі түсті және сандық шкаламен (0-4) көрсетіледі. Капитолий риф ұлттық паркіндегі ең танымал каньондық маршруттардың бірі – Кассиди Арк каньоны. Джордж Хаддарттың мақаласында парктің азаматтармен бірлесіп маршрутты, өсімдіктерді және тау жыныстарын сақтауға деген міндеттемесі баяндалған. Каньон маршрутының ұзындығы шамамен 2,3 миль (0,4 миль техникалық жұмыс), ол 8 түрлі раппелингтен тұрады және толықтыруға 2,5-4,5 сағат уақыт кетеді. Бірінші раппелингтің биіктігі 140 фут және ол әйгілі Кассиди аркасының астына түседі.