Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нампула nɐ̃ˈpulɐ – Мозамбиктің солтүстігіндегі Нампула провинциясының астанасы. 2017 жылғы санақ бойынша халқы 743 125 адамды құрайды, бұл Мозамбикте Мапуто мен Матоладан кейінгі үшінші ірі қала. Қала Нампула провинциясының ішкі аймағында, жағалаудан шамамен 200 километр қашықтықта орналасқан және жазықтармен, тасты тік жарлармен қоршалған. Қала Мозамбиктің солтүстік аймағының, сондай-ақ Орталық Мозамбиктің бір бөлігінің және Малави мен Танзанияның шекаралық аймақтарының маңызды өңірлік орталығы болып табылады. Қала Накала портымен құрлыққа шығу жолы жоқ Оңтүстік Африка елдерін, әсіресе Малавиді автомобиль және теміржол арқылы байланыстырады. Қаланың Кенияның Найроби, Оңтүстік Африканың Йоханнесбург, Танзанияның Дар-эс-Салам қалаларымен байланысатын шағын халықаралық әуежайы бар және Мозамбиктің солтүстігіндегі жергілікті көліктердің ірі торабы болып табылады. Нампула – Мозамбиктің солтүстігіндегі бизнес орталығы, өнімді ауыл шаруашылығы аймақтарына, Накала даму дәлізіне және қала халқының қарқынды өсуіне байланысты дамуда. Нампулада Мозамбиктің Ұлттық Этнографиялық Мұражайы, бірнеше базарлар, кафедралды соборлар, мешіттер, университеттер, оқу орындары мен мектептер орналасқан. Қала тұрғындары әртүрлі: жергілікті eMakhuwa халқы ең көп санды топты құрайды, сонымен қатар үнді, еуропалық, қытай, ливандық, сомали және нигериялық тұрғындар да бар.
Nampula nɐ̃ˈpulɐ is the capital city of Nampula Province in Northern Mozambique. With a population of 743,125 (2017 census), it is the third largest city in Mozambique after Maputo and Matola. The city is located in the interior of Nampula Province, approximately 200 kilometers from the coast and is surrounded by plains and rocky outcrops. The city is a major regional centre for the entire Northern region of Mozambique, as well as parts of Central Mozambique and border areas of Malawi and Tanzania. The city links the port city of Nacala with land locked Southern African countries, particularly Malawi through a road and railway line. The city has a small international airport connecting to Nairobi in Kenya, Johannesburg in South Africa, Dar es Salaam in Tanzania and is a hub for local transport in northern Mozambique. Nampula is the centre of business in Northern Mozambique, benefitting from highly productive agricultural areas, proximity to the Nacala Development Corridor, and a fast growing city population. Nampula is home to the Mozambican National Ethnographic Museum, several markets, cathedrals, mosques, universities, training institutes and schools. The city is diverse, with the native eMakhuwa population being the largest group but with a visible Indian, European, Chinese, Lebanese, Somali, and Nigerian population.
Этимология
"Нампула" атауы eMakhuwa тіліндегі "Whampula" сөзінен шыққан дегенді айтады. Жергілікті аңыз бойынша, бұл сөз бұрынғыда осы аймақтың тайпа басшысын көрсетеді.
The name "Nampula" is said to be derived to the eMakhuwa word "Whampula", which according to local legend refers to a tribal leader of the area in the past.
Әкімшілік
Нампула жеті әкімшілік аймаққа бөлінеді, олар өз кезегінде мынадай аудандарға бөлінеді: Урбано-Централь, Анчило, Муатала, Мухала, Намикопо, Напипине және Натикири.
Nampula is divided into seven administrative zones, which are also subdivided into localities, as follows: Urbano Central, Anchilo, Muatala, Muhala, Namikopo, Napipine, and Natikiri.
Дін
Нампуланың басым діндері – христиандық және ислам. Қалада индуизмді ұстанатын аз ғана қауым да бар. Оның Фатима анамыздың соборы – Рим-католиктік Нампула диоцезінің архиепископтық тақтасы.
Nampula's dominant religions are Christianity and Islam. A small community of Hindus are also present in the city. Its Cathedral of Our Lady of Fatima is the archiepiscopal see of the Roman Catholic Diocese of Nampula.
Білім
Қалада Лурио университетінің денсаулық ғылымдары факультеті орналасқан. 2009 жылы Мозамбикте оптометрия бойынша алғашқы курс ашылды. Бұл курс Мозамбик көз күтімі жобасы арқылы қолдау көрсетілді. Басқа серіктестерге Дублин технология институты, Ольстер университеті және Брайен Холден көру институты кіреді. 2019 жылға дейін Лурио университетінен 61 мозамбик студенті (34 ер және 27 әйел) оптометрия мамандығы бойынша бітірді. Оптометрия курсы қазір Лурио университетінің жүйесіне толық интеграцияланды және жыл сайын жаңа студенттерді қабылдауды жалғастыруда. Маңыздысы, оптометрия енді Мозамбикте мамандық ретінде тіркелген және Африка оптометрия кеңесінің (AFCO) мүшелігі арқылы мойындалған. Бітірушілердің арасында 26-ы мемлекеттік ауруханаларда жұмыс істейді. Сонымен қатар, 10-ы университетте оқытушылық қызмет атқарады (бес ер және бес әйел). Жеті түлек аспирантура бағдарламаларына қабылданды (бес ер адам және жеті әйел). Португалияның халықаралық мектебі, Эскола Лусофона де Нампула, сондай-ақ ең көнесі Stella Maris International School болатын төрт халықаралық ағылшын мектебі бар.
The city is home to the Faculty of Health Science, Universidade Lurio. In 2009 a course in optometry was launched, the first of its kind in Mozambique. The course was supported through the Mozambique Eyecare Project. The other partners include the Dublin Institute of Technology, University of Ulster and Brien Holden Vision Institute. As of 2019, 61 Mozambican students have graduated with optometry degrees from Universidade Lurio (34 male and 27 female). The optometry course is now fully embedded within Universidade Lurio's systems and continues to recruit new students every year. Importantly, optometry is now registered as a profession in Mozambique and is recognized through membership of the African Council of Optometry (AFCO). Of the graduates, 26 are now working in public hospitals. In addition, 10 have university teaching posts (five male and five female). Seven of the graduates have enrolled on postgraduate programmes (five male and seven female). There is a Portuguese international school, Escola Lusófona de Nampula, as well as four international English schools, with the oldest being Stella Maris International School.
Көлік
Қаланың Намула халықаралық әуежайы бар, ол қала орталығынан 4 шақырым қашықтықта орналасқан. Kenya Airways қазіргі уақытта Найробиден аптасына үш рет рейстер орындайды, ал Airlink Оңтүстік Африкадағы Йоханнесбургке байланыс ұсынады. LAM Пемба, Личинга, Тете, Бейра, Виланкуло, Квилиман және Мапуто сияқты ішкі қалаларға рейстерді жүзеге асырады. Накала темір жолы қаламен байланысты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, қалада теміржол жөндеу шеберханасы бар. Қаланың кез келген нүктесінен 10 минут ішінде жетуге болатын автобус станциясы Нампула облысының және көршілес облыстардың қалаларымен байланыстырады. Танымал туристік орын – Мозамбик аралы Нампуладан шығысқа қарай 200 шақырым жерде орналасқан, және оған көптеген микроавтобустармен баруға болады.
The city has an airport, Nampula International Airport, which is located 4 kilometres away from the city centre. Kenya Airways currently operates thrice a week flights from Nairobi, while Airlink connects to Johannesburg in South Africa. LAM connects to domestic places like Pemba, Lichinga, Tete, Beira, Vilankulo, Quelimane and Maputo. The Nacala railway serves the city. Additionally, a railway workshop is located in the city. The bus stand, which can be accessed from any part of the city within 10 minutes, connects with places within Nampula province and in the neighbouring provinces. The tourist location Ilha de Moçambique, is located 200 km east of Nampula and is accessible by numerous minibuses.
География
Нампула қаласы Нампула провинциясының орталығында жатыр және жазықтармен, тасты тік жарлармен қоршалған. Қала Мозамбиктің солтүстігінің ішкі аймақтарына тән емес, төбелер мен таулардың арасында орналасқан.
The city of Nampula lies in the centre of the province of Nampula and is surrounded by plains and rocky outcrops. The city lies amongst rolling hills and mountains, typical of the interior of northern Mozambique.
Климат
Нампула тропикалық саванна климатына ие (Кеппен климаттық жіктелімі: Aw).
Nampula has a tropical savanna climate (Köppen climate classification: Aw).
Жергілікті танымал тұлғалар
Португалиялық футболшы Абель Ксавьер, бұрын «Реал Мадрид» клубын басқарған португалиялық футбол менеджері Карлос Квироз және футбол менеджері Пауло Фонсека да сол кезде Мозамбиктің Португалия теңізасты провинциясының қаласы болған Нампуладан шыққан. Педиатр және Мозамбик денсаулық сақтау министрі Назира Абдула Нампула қаласында дүниеге келген. Португалиялық автокөлік жарысшысы Руи Агуас Нампула қаласында дүниеге келген.
Abel Xavier, a Portuguese football player, Carlos Queiroz, a Portuguese football manager formerly in charge of Real Madrid, and football manager, Paulo Fonseca were also from Nampula, at that time a city of the Portuguese Overseas Province of Mozambique. Nazira Abdula, pediatrician and Mozambican Minister of Health, was born in Nampula. Rui Águas, Portuguese racing driver, was born in Nampula.