Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Букаву – Конго Демократиялық Республикасының (КДР) шығысындағы қала, Киву көлінің оңтүстік-батыс шетінде, Руандадағы Цянгугу қаласынан батысқа қарай орналасқан. Оны Рузизи өзенінің сағасы екеуін де бөліп тұрады. Қала Оңтүстік Киву провинциясының әкімшілік орталығы болып табылады және 2012 жылы халық саны шамамен 806 940 адамды құрады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша қалалық халқы 1 133 000-ға жуық. Алғаш Букаву деп аталған қала 1927 жылы вице-губернатор Пол Костерманс есімімен «Костермансвилл» (француз тілінде) немесе «Костермансстад» (голланд тілінде) деп аталып, кейін 1953 жылы қайтадан Букаву болып өзгертілді. Колониялық кезеңде қалада еуропалықтар көп тұрған. Олардың назарын Киву көлінің (теңіз деңгейінен 1500 метр биіктікте) субтропикалық климаты және көркем жарасымды орналасқан жері (Букаву бес түбекке салынған, оны «көлге батырылған жасыл қол» деп сипаттайды) тартып алды. Көптеген колониялық виллалардың бау-бақшалары көл жағалауына қарай төменге қарайтын. Ал қарапайым халық тұратын Кадуту ауданы қаланың негізгі тұрғын ауданы болып, төбеге қарай көтеріледі. Айналасындағы төбелердің биіктігі 2000 метрге жетеді. Бұрын Киву аймағының әкімшілік орталығы болған қала Гома қаласының өсуіне және 1994 жылғы Руанда геноцидінен кейін Конгода болған соңғы 20 ғасыр соғыстарының салдарынан маңыздылығын жоғалтты. Осы қырғыннан кейін Руандадан көптеген хуту босқындары мен бұрынғы хуту үкіметінің мүшелері қашып келді, бұл Үлкен көлдер аймағындағы босқындар дағдарысына себепкер болды. Гома мен Букаву маңындағы босқындар лагерлері Руанданың жаңа ватуси үкіметіне қарсы хуту көтерілісінің орталығына айналды. 1996 жылдың қараша айында Конгодағы бірінші соғыс басталғанда Руанда үкіметтік күштері көтерілісшілерге жағдай жасаған Заир үкіметі мен хуту лагерлеріне шабуыл жасады. Руанда үкіметі Лаурент Кабила басқаратын Заирдегі көтерілісшілерді қолдады, олар олардың көмегімен Киншаса үкіметін құлатты. Кейін Руанда үкіметі көтерілісшілермен келіспей, Екінші Конго соғысына әкеп соқты. Руанда Кабилаға қарсы Конго демократиясы үшін жиналған күштерді (РКД) қолдады. Бұл қолдау Руанда аумағын қорғаудан гөрі экономикалық мүдделерге байланысты деп саналады. Букаву мен Оңтүстік Кивудың қалған бөлігінде, әсіресе 1998 және 2004 жылдары көтерілісшілер мен үкіметтік күштер және олардың өкілдері, соның ішінде Май-Май күштері арасында жиі шайқастар болды. 2004 жылдың 3 маусымында Конгоның бірнеше қаласындағы наразылық білдірушілер Біріккен Ұлттар Ұйымының Букавуды генерал Нкунда басқаратын Руанда қолдайтын РКД күштерінің қолына түсуіне жол бермегеніне наразылық білдірді. Генерал Нкунда әскерлеріне «Бұл қала үш күн бойы сендердің қолыңда болады» деген бұйрық бергеннен кейін бір апта ішінде шамамен 16 000 әйел зорланды. Кейін Нкунда соғысты аяқтаған бейбіт келісімдерге сәйкес келуге және әскерлерін Конго үкіметтік күштеріне қайта қосуға көндірілді. 2007 жылдың қыркүйегінде ол қайтадан көтеріліс ұйымдастырып, Гомадан солтүстікке қарай үкіметтік әскерлерге шабуыл жасады. 2015 жылы Оңтүстік Кивуде болған жер сілкінісі кезінде кем дегенде бір полицей қаза тапты. Қала 2022 жылы Букаву су тасқынынан зардап шекті.
Bukavu is a city in eastern Democratic Republic of the Congo (DRC), lying at the extreme south western edge of Lake Kivu, west of Cyangugu in Rwanda, and separated from it by the outlet of the Ruzizi River. It is the capital of the South Kivu Province and as of 2012 it had an estimated population of 806,940. In 2021 it has an estimated urban population of 1,133,000. Originally named Bukavu, it was named "Costermansville" (in French) or "Costermansstad" (in Dutch) in 1927, after Vice Governor General Paul Costermans. In 1953, the name was changed back to Bukavu. It had a prominent European population under colonial rule. They were attracted by the subtropical climate (Lake Kivu is 1,500 metres above sea level) and scenic location (Bukavu is built on five peninsulas and has been described as "a green hand, dipped in the lake"). Many colonial villas have gardens sloping down to the lakeshore. By contrast, the main residential district for ordinary people, Kadutu, climbs up the hillside inland. The surrounding hills reach a height of 2,000 metres. Formerly an administrative centre for the whole of the Kivu region, the town lost some of its status as a result of the growth of Goma and the late 20th century wars that erupted in the Congo following the 1994 Rwandan Genocide. Following those massacres, Hutu refugees and many members of the former Hutu led government fled Rwanda, contributing to the Great Lakes refugee crisis. The refugee camps around Goma and Bukavu became a center of Hutu insurgency from the camps against the new Watutsi government of Rwanda. In November 1996, at the start of the First Congo War, Rwandan government forces attacked the Hutu camps and forces of the Zaire government, which had allowed the insurgency. The Rwandan government supported rebels in Zaire led by Laurent Kabila, who overthrew the Kinshasa government with their help. Later, the Rwandan government fell out with the rebels, which lead to the Second Congo War. Rwanda supported the rebel Rally for Congolese Democracy (RCD) against Kabila. The reason for this support is believed to be economic rather than the protection of the Rwandan territory. Bukavu and the rest of Sud Kivu was the site of sporadic fighting between rebels and government forces and their proxies, including the Mayi Mayi, especially in 1998 and 2004. On June 3, 2004, protestors in several Congolese cities took to the streets to demonstrate against the United Nations for failing to prevent Bukavu from falling to Rwandan backed RCD forces led by General Nkunda. About 16,000 women were raped on a single weekend after General Nkunda told his troops "This city is yours for three days." Nkunda was later persuaded to fall in line with the peace accords which ended the war and re integrate his troops with the Congolese government forces. In September 2007 he rebelled again and started attacking government troops north of Goma. During the 2015 South Kivu earthquake, at least one policeman was killed. The city was damaged by the 2022 Bukavu floods.
География
Гома қаласындағыдай вулкандардан қауіп көрмесе де, Букаву КИВУ көлінен болатын лимниктік жарылыс қаупінен де қорғанылмаған. Онда көлде еріген көмірқышқыл газы мен метаның көп мөлшері жарылып, көл маңында тұратын 2 миллион адамның өміріне қауіп төндіруі мүмкін.
Although not threatened by volcanoes as Goma is, Bukavu is equally in danger from a potential limnic eruption from Lake Kivu, in which vast quantities of dissolved carbon dioxide and methane could explode from the lake and threaten the lives of the 2 million people who live near the lake.
Климат
Көппен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесі Букавудың климатын тропикалық саванна (Aw) деп жіктейді, бірақ жоғары орналасқандықтан оның көптеген осындай климаттарға қарағанда ыстыққа төзімді. Букавуда жыл бойына ыстық күндер мен жағымды түндер болады.
Köppen Geiger climate classification system classifies Bukavu's climate as tropical savanna (Aw), although it is milder than most climates of its type due to high altitude. Bukavu sees very warm days and pleasant nights year round.
Сәулет
Қалада Бельгия отаршылдығы кезінде салынған 100-ден астам арт-деко стиліндегі ғимараттар бар. Бұл ғимараттарды сақтап, қаланы сәулетшілерге қызықты туристік орталыққа айналдыру туралы ұсыныстар енгізілді.
The city has over 100 art deco buildings which were constructed during Belgian colonial rule and proposals have been made to preserve these so that the city can be a tourist attraction for architecture enthusiasts.
Көлік
Букаву – маңызды көлік торабы және Конго Демократиялық Республикасының шығысына апаратын қақпа. Бірақ соғыстардың салдарынан жол желісі нашарлап, Гома, Кисангани және басқа қалаларға салынған жолдар толыққанды жаңартылған жоқ. Гома сияқты, Шығыс Африканың асфальтталған жолдар желісіне және Момбасаға дейінгі Транс-Африкалық магистральдің жұмыс істеп тұрған шығыс бөлігіне жақындығы, басқа конголық қалаларға қарағанда оның тезірек қалпына келуіне мүмкіндік береді. Букавудың Танганьика көлінің Бужумбура және Калунду-Увира порттарына жақын орналасуы қосымша артықшылықтар береді, көл арқылы Кигома (Дар-эс-Саламмен байланысқан) және Калеми (Катангаға дейін теміржол қатынасы, жаңартуды қажет етеді) теміржол станцияларына қол жеткізуге болады. Оңтүстік Кивуде байлықтың және/немесе дамудың маңызды факторы жол инфрақұрылымының нашарлығынан туындаған шалқау болып табылды. Букавуда көл жағасында көптеген кемежайлар бар, және жақсы күтімдегі жолдардың болмауы салдарынан, конголық суларда қайықпен тасымалдау кеңінен қолданылады. Букавудың ішкі әуежайы – Кавуму әуежайы (ICAO коды: FZMA, IATA коды: BKY) қаладан солтүстікке қарай 30 шақырым жерде орналасқан. Бұл әуежай көп жылдар бойы жаңартылмаған. Бұл әуежайдың жаңартылуы аймақ үшін үлкен жеңілдік болады және көптеген бизнес пен экономиканың өсуіне көмектеседі.
Bukavu is an important transport hub and gateway to eastern DR Congo, but as a result of the wars the road network has deteriorated and highways to Goma, Kisangani and other towns have not been fully restored. As with Goma, close proximity to the paved road network of East Africa and the functioning eastern section of the Trans African Highway to Mombasa may allow a faster recovery than other Congolese towns. Bukavu's proximity to the Lake Tanganyika ports of Bujumbura and Kalundu Uvira give it an additional advantage, with access on the lake to the railheads of Kigoma (linked to Dar es Salaam) and Kalemie (rail link to Katanga, in need of rehabilitation). Isolation, largely due to bad road infrastructure, has been found to be an important determinant of wealth and/or development in South Kivu. Bukavu has numerous lakeside wharves and boat transport is used extensively in the Congolese waters of the lake in the absence of well maintained roads. Kavumu Airport (ICAO code: FZMA, IATA code: BKY) located about 30 kilometres north is the domestic airport for Bukavu. This airport has not been renovated for many years. The renovation of this airport will be a great relief to the region and will facilitate many business and the growth of the economy.
Білім
Букавуда көптеген мектептер мен университеттер бар. Бұл қала Демократиялық Конго Республикасында сапалы білім беруімен де танымал. Букаву Католик университеті, Африкадағы Евангелиялық университеті. Букаву Мемлекеттік университеті 1993 жылы негісталған.
There are many schools and universities present in Bukavu. The city also is known to be one that gives good education in D. R. Congo. Université Catholique de Bukavu, Université Évangélique en Afrique. The Official University of Bukavu was founded in 1993.
Саябақтар
Кахузи Биега ұлттық паркі – ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген және шығыс төмендік горилланың екі мекенінің бірі. Парк қалаға жақын орналасқан және Кавумуға қарайтын жол арқылы саяхаттап жетуге болады. Tshivanga саябағының бас кеңсесі Букаву қаласынан 31 шақырым қашықтықта жатыр.
Kahuzi Biéga National Park, a World Heritage Site and one of two homes of the eastern lowland gorilla, is close to the city and can be reached from the road to Kavumu. The park headquarters at Tshivanga is located 31 km from Bukavu.
Ғибадат орындары
Ғибадат орындарының арасында негізінен христиан шіркеулері мен ғибадатханалары басым: Букаву Рим-католик архиепископиясы (католик шіркеуі), Кимбангуист шіркеуі, Конго баптистік қауымы (Баптистік әлемдік одақ), Конго өзенінің баптистік қауымы (Баптистік әлемдік одақ), Құдайдың ассамблеясы, Конго Англикан шіркеуінің провинциясы (Англикан қауымдастығы), Конгодағы пресвитериан қауымы (Реформация шіркеулерінің әлемдік қауымдастығы). Қалада сондай-ақ бірнеше мешіт те бар.
Among the places of worship, they are predominantly Christian churches and temples : Roman Catholic Archdiocese of Bukavu (Catholic Church), Kimbanguist Church, Baptist Community of Congo (Baptist World Alliance), Baptist Community of the Congo River (Baptist World Alliance), Assemblies of God, Province of the Anglican Church of the Congo (Anglican Communion), Presbyterian Community in Congo (World Communion of Reformed Churches). The city also counts a few mosques.
Медициналық көмек
Қалада Панзи ауруханасы орналасқан. 1921 жылы швед Пятидесятник миссиясы құрған бұл аурухананың директоры Денис Муквеге, жыныстық зорлықтан зардап шеккен әйелдерге операция жасап, Конгоның шығысында реконструктивтік хирургия жасауға білікті екі дәрігердің бірі болып табылады. Панзи ауруханасы Африкадағы Евангелистік университетінің оқу-әдістемелік ауруханасы. Букавуда Католик университетінің Медицина факультеті мен Бас анықтамалық оқу ауруханасы да орналасқан. Неміс және француз иммигранттарына тиесілі «Фармакина» фармацевтикалық зауыты, қызыл суға қарсы қолданылатын хинин және жалпы қолданылатын АИДС дәрісі «Афри вир» өндіреді. «Фармакина» АИДС диагностикасы және емдеу орталығын да басқарады. 740 қызметкері және шамамен 1000 еркін жұмысшысы бар. Конгоның жалғыз заманауи шай өндіруші компаниясы – «Great Lake Plantations SARL» компаниясынан кейін, «Фармакина» қаладағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады.
The city is home to the Panzi Hospital. Founded by the Swedish Pentecostal Mission in 1921, its director Denis Mukwege operates on women who survive sexual violence, and is one of two doctors in the eastern Congo qualified to perform a reconstructive surgery. Panzi Hospital is a teaching hospital of the Evangelical University in Africa. Bukavu is also home to the Catholic University of Bukavu's School of Medicine and General Reference teaching hospital. The pharmaceutical factory Pharmakina owned by a German immigrant and a French immigrant produces the antimalarial drug quinine and the generic AIDS medicament Afri vir. Pharmakina also runs an AIDS diagnostic and treatment center. With 740 employees and about 1000 free lance workers. After Great Lake Plantations SARL, which is Congo's only modern tea manufacturing company, Pharmakina is the largest employer in town.
Әлеуметтік мәселелер
Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы соғыс салдарынан әйелдер күшті зорлық-зомбылыққа тап болып отыр. 2007 жылдың тамызында Fondation Chirezi Букаву қаласында әйелдердің психикалық жараларын сауықтыру және күтім көрсету жобасын бастады. Тағы бір үкіметтік емес ұйым, Fondation Panzi-дің жанындағы Панзиде, зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдерге көмек көрсету мақсатында "V Day" бағдарламасын іске қосты. Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы қайталап болатын соғыстардан кейін, соғыста жарақат алған және мүмкіндігі шектеулі адамдардың саны күрт өсті. 2004 жылы Букавуда "Конго Хэндикап" атты ұлттық коммерциялық емес ұйым құрылды, ол мүмкіндігі шектеулі адамдарды қолдаумен айналысады. Ол осы топқа, соның ішінде соғыс кезінде зорланған мүгедектерге де толыққанды көмек көрсетеді.
Women continue to face major problems of violence in the wake of war in the eastern DRC. Fondation chirezi in August 2007 launched a project for women's trauma healing and care, based in Bukavu. Another NGO launched a program to help women affected by Violence in Panzi next to Fondation Panzi called V Day. After the repeated wars in the east of the Democratic Republic of Congo, the number of people wounded by the war and living with disabilities has increased considerably. A national non profit association called Congo Handicap was created in 2004 in Bukavu to support people living with disabilities. It provides comprehensive care for this segment of the population, including people living with disabilities who were raped during the war.