Кіріспе

Букаву – Конго Демократиялық Республикасының (КДР) шығысындағы қала, Киву көлінің оңтүстік-батыс шетінде, Руандадағы Цянгугу қаласынан батысқа қарай орналасқан. Оны Рузизи өзенінің сағасы екеуін де бөліп тұрады. Қала Оңтүстік Киву провинциясының әкімшілік орталығы болып табылады және 2012 жылы халық саны шамамен 806 940 адамды құрады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша қалалық халқы 1 133 000-ға жуық. Алғаш Букаву деп аталған қала 1927 жылы вице-губернатор Пол Костерманс есімімен «Костермансвилл» (француз тілінде) немесе «Костермансстад» (голланд тілінде) деп аталып, кейін 1953 жылы қайтадан Букаву болып өзгертілді. Колониялық кезеңде қалада еуропалықтар көп тұрған. Олардың назарын Киву көлінің (теңіз деңгейінен 1500 метр биіктікте) субтропикалық климаты және көркем жарасымды орналасқан жері (Букаву бес түбекке салынған, оны «көлге батырылған жасыл қол» деп сипаттайды) тартып алды. Көптеген колониялық виллалардың бау-бақшалары көл жағалауына қарай төменге қарайтын. Ал қарапайым халық тұратын Кадуту ауданы қаланың негізгі тұрғын ауданы болып, төбеге қарай көтеріледі. Айналасындағы төбелердің биіктігі 2000 метрге жетеді. Бұрын Киву аймағының әкімшілік орталығы болған қала Гома қаласының өсуіне және 1994 жылғы Руанда геноцидінен кейін Конгода болған соңғы 20 ғасыр соғыстарының салдарынан маңыздылығын жоғалтты. Осы қырғыннан кейін Руандадан көптеген хуту босқындары мен бұрынғы хуту үкіметінің мүшелері қашып келді, бұл Үлкен көлдер аймағындағы босқындар дағдарысына себепкер болды. Гома мен Букаву маңындағы босқындар лагерлері Руанданың жаңа ватуси үкіметіне қарсы хуту көтерілісінің орталығына айналды. 1996 жылдың қараша айында Конгодағы бірінші соғыс басталғанда Руанда үкіметтік күштері көтерілісшілерге жағдай жасаған Заир үкіметі мен хуту лагерлеріне шабуыл жасады. Руанда үкіметі Лаурент Кабила басқаратын Заирдегі көтерілісшілерді қолдады, олар олардың көмегімен Киншаса үкіметін құлатты. Кейін Руанда үкіметі көтерілісшілермен келіспей, Екінші Конго соғысына әкеп соқты. Руанда Кабилаға қарсы Конго демократиясы үшін жиналған күштерді (РКД) қолдады. Бұл қолдау Руанда аумағын қорғаудан гөрі экономикалық мүдделерге байланысты деп саналады. Букаву мен Оңтүстік Кивудың қалған бөлігінде, әсіресе 1998 және 2004 жылдары көтерілісшілер мен үкіметтік күштер және олардың өкілдері, соның ішінде Май-Май күштері арасында жиі шайқастар болды. 2004 жылдың 3 маусымында Конгоның бірнеше қаласындағы наразылық білдірушілер Біріккен Ұлттар Ұйымының Букавуды генерал Нкунда басқаратын Руанда қолдайтын РКД күштерінің қолына түсуіне жол бермегеніне наразылық білдірді. Генерал Нкунда әскерлеріне «Бұл қала үш күн бойы сендердің қолыңда болады» деген бұйрық бергеннен кейін бір апта ішінде шамамен 16 000 әйел зорланды. Кейін Нкунда соғысты аяқтаған бейбіт келісімдерге сәйкес келуге және әскерлерін Конго үкіметтік күштеріне қайта қосуға көндірілді. 2007 жылдың қыркүйегінде ол қайтадан көтеріліс ұйымдастырып, Гомадан солтүстікке қарай үкіметтік әскерлерге шабуыл жасады. 2015 жылы Оңтүстік Кивуде болған жер сілкінісі кезінде кем дегенде бір полицей қаза тапты. Қала 2022 жылы Букаву су тасқынынан зардап шекті.

География

Гома қаласындағыдай вулкандардан қауіп көрмесе де, Букаву КИВУ көлінен болатын лимниктік жарылыс қаупінен де қорғанылмаған. Онда көлде еріген көмірқышқыл газы мен метаның көп мөлшері жарылып, көл маңында тұратын 2 миллион адамның өміріне қауіп төндіруі мүмкін.

Климат

Көппен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесі Букавудың климатын тропикалық саванна (Aw) деп жіктейді, бірақ жоғары орналасқандықтан оның көптеген осындай климаттарға қарағанда ыстыққа төзімді. Букавуда жыл бойына ыстық күндер мен жағымды түндер болады.

Сәулет

Қалада Бельгия отаршылдығы кезінде салынған 100-ден астам арт-деко стиліндегі ғимараттар бар. Бұл ғимараттарды сақтап, қаланы сәулетшілерге қызықты туристік орталыққа айналдыру туралы ұсыныстар енгізілді.

Көлік

Букаву – маңызды көлік торабы және Конго Демократиялық Республикасының шығысына апаратын қақпа. Бірақ соғыстардың салдарынан жол желісі нашарлап, Гома, Кисангани және басқа қалаларға салынған жолдар толыққанды жаңартылған жоқ. Гома сияқты, Шығыс Африканың асфальтталған жолдар желісіне және Момбасаға дейінгі Транс-Африкалық магистральдің жұмыс істеп тұрған шығыс бөлігіне жақындығы, басқа конголық қалаларға қарағанда оның тезірек қалпына келуіне мүмкіндік береді. Букавудың Танганьика көлінің Бужумбура және Калунду-Увира порттарына жақын орналасуы қосымша артықшылықтар береді, көл арқылы Кигома (Дар-эс-Саламмен байланысқан) және Калеми (Катангаға дейін теміржол қатынасы, жаңартуды қажет етеді) теміржол станцияларына қол жеткізуге болады. Оңтүстік Кивуде байлықтың және/немесе дамудың маңызды факторы жол инфрақұрылымының нашарлығынан туындаған шалқау болып табылды. Букавуда көл жағасында көптеген кемежайлар бар, және жақсы күтімдегі жолдардың болмауы салдарынан, конголық суларда қайықпен тасымалдау кеңінен қолданылады. Букавудың ішкі әуежайы – Кавуму әуежайы (ICAO коды: FZMA, IATA коды: BKY) қаладан солтүстікке қарай 30 шақырым жерде орналасқан. Бұл әуежай көп жылдар бойы жаңартылмаған. Бұл әуежайдың жаңартылуы аймақ үшін үлкен жеңілдік болады және көптеген бизнес пен экономиканың өсуіне көмектеседі.

Білім

Букавуда көптеген мектептер мен университеттер бар. Бұл қала Демократиялық Конго Республикасында сапалы білім беруімен де танымал. Букаву Католик университеті, Африкадағы Евангелиялық университеті. Букаву Мемлекеттік университеті 1993 жылы негісталған.

Саябақтар

Кахузи Биега ұлттық паркі – ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген және шығыс төмендік горилланың екі мекенінің бірі. Парк қалаға жақын орналасқан және Кавумуға қарайтын жол арқылы саяхаттап жетуге болады. Tshivanga саябағының бас кеңсесі Букаву қаласынан 31 шақырым қашықтықта жатыр.

Ғибадат орындары

Ғибадат орындарының арасында негізінен христиан шіркеулері мен ғибадатханалары басым: Букаву Рим-католик архиепископиясы (католик шіркеуі), Кимбангуист шіркеуі, Конго баптистік қауымы (Баптистік әлемдік одақ), Конго өзенінің баптистік қауымы (Баптистік әлемдік одақ), Құдайдың ассамблеясы, Конго Англикан шіркеуінің провинциясы (Англикан қауымдастығы), Конгодағы пресвитериан қауымы (Реформация шіркеулерінің әлемдік қауымдастығы). Қалада сондай-ақ бірнеше мешіт те бар.

Медициналық көмек

Қалада Панзи ауруханасы орналасқан. 1921 жылы швед Пятидесятник миссиясы құрған бұл аурухананың директоры Денис Муквеге, жыныстық зорлықтан зардап шеккен әйелдерге операция жасап, Конгоның шығысында реконструктивтік хирургия жасауға білікті екі дәрігердің бірі болып табылады. Панзи ауруханасы Африкадағы Евангелистік университетінің оқу-әдістемелік ауруханасы. Букавуда Католик университетінің Медицина факультеті мен Бас анықтамалық оқу ауруханасы да орналасқан. Неміс және француз иммигранттарына тиесілі «Фармакина» фармацевтикалық зауыты, қызыл суға қарсы қолданылатын хинин және жалпы қолданылатын АИДС дәрісі «Афри вир» өндіреді. «Фармакина» АИДС диагностикасы және емдеу орталығын да басқарады. 740 қызметкері және шамамен 1000 еркін жұмысшысы бар. Конгоның жалғыз заманауи шай өндіруші компаниясы – «Great Lake Plantations SARL» компаниясынан кейін, «Фармакина» қаладағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады.

Әлеуметтік мәселелер

Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы соғыс салдарынан әйелдер күшті зорлық-зомбылыққа тап болып отыр. 2007 жылдың тамызында Fondation Chirezi Букаву қаласында әйелдердің психикалық жараларын сауықтыру және күтім көрсету жобасын бастады. Тағы бір үкіметтік емес ұйым, Fondation Panzi-дің жанындағы Панзиде, зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдерге көмек көрсету мақсатында "V Day" бағдарламасын іске қосты. Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы қайталап болатын соғыстардан кейін, соғыста жарақат алған және мүмкіндігі шектеулі адамдардың саны күрт өсті. 2004 жылы Букавуда "Конго Хэндикап" атты ұлттық коммерциялық емес ұйым құрылды, ол мүмкіндігі шектеулі адамдарды қолдаумен айналысады. Ол осы топқа, соның ішінде соғыс кезінде зорланған мүгедектерге де толыққанды көмек көрсетеді.