Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы, елші (1875–1959)

Уильям Дэниел Лихи (William Daniel Leahy) (6 мамыр 1875 – 20 шілде 1959) – американдық теңіз офицері. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әрекеттегі АҚШ-тың жоғары шенді әскери қызметкері, ол бірнеше лауазымды атқарды және сыртқы және әскери саясатқа елеулі ықпал етті. Флот адмиралы ретінде, ол АҚШ Қарулы күштерінде бес жұлдыздық шен алған алғашқы офицер болды. 1897 жылы Аннаполис академиясын бітірген Лихи испан-американ соғысында, филиппин-американ соғысында, Қытайдағы боксшылар көтерілісінде, Орталық Америкадағы «Банан соғыстарында» және Бірінші дүниежүзілік соғыста қатысты. 1927 жылдан 1931 жылға дейін Ордонанс бюросының бастығы болған ол, өзінің курсынан бес жұлдыздық шен алған алғашқы офицер болды. Кейіннен 1933 жылдан 1936 жылға дейін Навигация бюросының бастығы қызметін атқарды және 1936 жылдан 1937 жылға дейін Жеке флотқа қолбасшылық етті. 1937-1939 жылдары Теңіз операцияларының бастығы ретінде, ол АҚШ Теңіз күштерінің жоғары шенді офицері болды, флоттың кеңеюін және соғысқа дайындық шараларын бақылады. Теңіз күштерінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, 1939 жылы президент Франклин Д. Рузвельт оны Пуэрто-Риконың губернаторы етіп тағайындады. Ең даулы рөлінде, ол 1940 жылдан 1942 жылға дейін Франциядағы елші болып қызмет етті. Американдық саясат Виши Франциясын неміс бақылауынан сақтауға бағытталған, бірақ Лихинің нәтижелері шектеулі болды. Ол АҚШ Виши Франциясының орнына еркін Францияны қолдауы керек деп санады және Перл-Харборға жасалған жапон шабуылынан кейін АҚШ соғысқа қатысқаннан кейін қайта шақыру туралы өтініш білдірді. 1942 жылы Лихи президенттің штабының бастығы ретінде қайта әрекетке кірісті және соғыс аяқталғанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Ол әскери қызметтегі ең жоғары шенді офицер еді. Бірлескен штабтар төрағасының де-факто алғашқы төрағасы ретінде, ол АҚШ-тың барлық қарулы күштерін бақылады. Сондай-ақ ол Бірлескен штабтардың кеңесіндегі американдық делегацияны басқарды. Ол соғыс кезінде маңызды шешімдер қабылдады және билік пен ықпалы жағынан президенттен кейін екінші орында тұрды. 1944 жылдың желтоқсан айында Лихи бес жұлдыздық шенге көтерілді. Ол Рузвельттің ізбасары Гарри С. Трумэнге қызмет етіп, 1949 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін соғыстан кейінгі сыртқы саясатты қалыптастыруға көмектесті. Ол соғыс кезінде ядролық қаруды қолдануға қарсы болмаса да, соғыстан кейінгі кезеңде ядролық қаруды бірінші болып қолдануға басымдық берген соғыс жоспарларын қабылдамады.

Ерте өмір және білім

Уильям Дэниел Лихи 1875 жылдың 6 мамырында Айова штатының Хэмптон қаласында дүниеге келді. Ол Майкл Энтони Лихи мен оның әйелі Роза Мэри Гамильтонның жеті баласының үлкені болды. Әкесі – заңгер және американдық Азамат соғысының қатысушысы, ол 1872 жылы Айова штатының заң шығарушы органына сайланған еді. Екі ата-анасы да Америкада туған, бірақ оның әже-шешелері Ирландиядан көшіп келген. Оның бес інісі және бір қарындасы болды. Әкесі 1874 жылы қайтадан сайланды.

Әскери-теңіз операцияларының бастығы

1935 жылдың желтоқсанында Свонсон Лихиге, егер Рузвельт 1936 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетсе, ол келесі CNO болып тағайындалатынын сенімді түрде айтты. Рузвельт сайлауда үлкен артықшылықпен жеңіске жетті, ал 1936 жылдың 10 қарашасында Лехи 1937 жылдың 1 қаңтарында Стэндлидің орнын CNO лауазымына алмастыратыны жарияланды. CNO ретінде Лехи бюро басшыларына бұрынғыдай жұмыс істеуге рұқсат берді, ол біріншілердің бірі ретінде әрекет етті. Свонсон созылмалы аурумен ауырды, ал Генри Рузвельт 1936 жылдың 22 ақпанында қайтыс болды. Чарльз Эдисон жаңа көмекші хатшы болды, бірақ оған теңіз істері бойынша тәжірибе жетіспеді. Лехи үкімет отырыстарында Әскери-теңіз күштерін өкілдік етті. Ол президентпен жиі кездесті; CNO лауазымында болған кезінде Рузвельт Лехимен 52 рет кездесті, ал армиялық әріптесі генерал Малин Крейгпен – 12 рет, ал Крейгпен болған кездесулердің ешқайсысы жеке түскі ас емес еді. Лехи мен Рузвельт арасындағы кездесулер кейде Әскери-теңіз күштеріне қатысы жоқ мәселелер бойынша өтті және көбінесе сағаттарға созылды. 1937 жылдың 15 сәуірінде жеке түскі ас кезінде Лехи мен Рузвельт жаңа соғыс кемелерінде 16 дюймдік немесе (арзан) 14 дюймдік зеңбіректер болуы керек пе деген мәселені талқылады. Лехи президентті жаңа кемелерде 16 дюймдік зеңбіректер болуы керек екеніне көндірді. 22 мамырда Лехи президентті және Джон Нэнс Гарнер, Гарри Хопкинс, Джеймс Ф. Байрнс, Моррис Шепард, Эдвин С. Джонсон, Клод Пеппер және Сэм Рэйберн сияқты мәртебелі тұлғаларды президенттік яхта "Потомак" арқылы конгрессмендер мен баспасөз өкілдері арасындағы бейсбол ойынын тамашалауға алып барды. Әкімшіліктің алдындағы ең маңызды мәселе – жапондықтардың Қытайға басып кіруіне қалай жауап беру керек еді. Азия флотының бас қолбасшысы адмирал Гарри Ярнелл Шанхай халықаралық белімшесінен американдық азаматтарды эвакуациялауға көмектесу үшін тағы төрт крейсер сұрады, бірақ Мемлекеттік хатшы Корделл Халл мұның тым қауқыпты болады деп ойлады. Лехи Гайд-паркке барып, Рузвельтпен бұл мәселені талқылады. Өтініш қабылданбады: американдық бейтараптық көзқарасы қақтығысқа тартылу қаупіне төзуге тым күшті болды; Ярнелл, егер таба алса, азаматтық кемелерді пайдалана алады. Лехи президенттің шешімін қабылдады, тіпті оған мүлдем келіспеген жағдайда да. Лехи өзінің күнделігінде жапондықтардың Қытайдағы бейбіт тұрғындарды бомбалау туралы уәдесі "соғыс ережелерінің бұрынғы қағидалары енді күшін жойғанын көрсетеді" деп жазды. 12 желтоқсанда Лехиге USS Panay оқиғасы туралы хабарланды, онда Янгцзы өзеніндегі американдық канонерлік қайық жапондық ұшақтармен батырылды. Ол жауап беру үшін Халлмен кездесіп, 14 желтоқсанда Рузвельтпен бұл мәселені талқылады. Лехи Панай оқиғасын американдықтардың бейілділігінің сынағы ретінде қарады. Ол оған күш көрсету, экономикалық санкциялар және Жапонияға қарсы теңіз блокадасымен жауап беруді қалады. Бірақ Рузвельт кеңесшілерінің арасында осындай қатаң қадамға дайын болған жалғыз адам Лехи болды. Рузвельт оған келісті, бірақ сайлау жылында ол пацифистер мен бейтараптарды ашуға қаупі бар деп ойлады. Сондықтан жапондықтардың кешірім сұрауы қабылданды. Панай оқиғасы Рузвельт пен Лехиді амбициялық кеме жасау бағдарламасын іске асыруға итермеледі. 5 қаңтарда Рузвельт, Лехи және Эдисон конгрессмен Карл Винсонмен кездесіп, Конгресстен барлық кластағы соғыс кемелерін 20 пайызға арттыруға мақұлдау алу стратегиясын жасады. Нәтижесінде екінші Винсон заңы 1938 жылдың мамыр айында бекітілді және тағы төрт ұшақ тасымалдағыш салу қарастырылды. Лехи ұшақ тасымалдағыш кемелерді салудың қажеттігін сезінбеді, бірақ бес ұшақ екі мұхиттық флот заңына қосылды. Лехи Тынық мұхитында американдық теңіз күшін көрсету үшін қажет болатын 24 май кемесін салуды қолдады. Лехи Луизамен бірге осы кемелердің біріншісі – "Симаронды" құрметпен суға түсірді, ол 1939 жылдың 20 наурызында қолданысқа берілді. Рузвельт 1939 жылдың 28 шілдесінде Лехиге күтпеген той ұйымдастырды, оның барысында ол оған Әскери-теңіз күштеріне еңбегі үшін медаль табыс етті. Лехидің айтуынша, Рузвельт: "Билл, егер соғыс болса, сен маған оны басқаруға көмектесесің" деген. Бұл оңай болуы үшін Лехиді тағы екі жылға активтік тізімде ұстау туралы заңдық актілер жеделдетілді. 1939 жылдың 1 тамызында адмирал Харольд Старк Лехині CNO лауазымынан ауыстырды.

Пуэрто-Риконың губернаторы

1939 жылдың қыркүйегінен 1940 жылдың қарашасына дейін Лихи Пуэрто-Риконың губернаторы болды, Рузвельт Блантон Уиншипты Понсе қасабындағы қырғынға қатысқандығы үшін қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. Уиншип аралдың бай элитасы мен американдық қант корпорацияларының мүдделерін қорғайтын «Коалиция» атты сайлау альянсымен байланыс орнатқан. Рузвельт Лихиге базалық инфрақұрылымды дамыту және жаңарту, сондай-ақ аралдағы өте ауыр кедейлік пен теңсіздікті жеңілдету міндеттерін жүктеді. Лихиге арал үшін бұрын бөлінген қаражатқа қоса 10 миллион доллар (1938 жылы бұл сома 20 долларға тең еді, ал қазіргі шақта шамамен <есептелген сома> миллион доллар құрайды) және осы қаражатты жұмсауда ерекше еркіндік берілді. Ол сонымен қатар Пуэрто-Рикодағы «Жұмыс прогресі әкімшілігінің» (WPA) басшысы болып тағайындалды, бұл оған «Жаңа саясаттың» қаржыландыруын бақылау мүмкіндігін берді. 1939 жылдың қазанында ол «Пуэрто-Рико цемент корпорациясының» басшысы болып тағайындалды және Федералдық үкіметтің «Қайта құру қаржы корпорациясынан» (RFC) 700 000 долларлық (1938 жылы бұл сома шамамен <есептелген сома> долларға тең) несие алуға көмектесті, ал желтоқсанда ол RFC-нің Пуэрто-Рикодағы филиалының басшысы болды. Оның билігі президентке және ішкі істер министрі Гарольд Л. Айкске тікелей қол жеткізу арқылы күшейді. Жергілікті тұрғындар Лихиді оның тегіне байланысты «Almirante Lija» («Құм қағаз адмиралы») деп атайтын, бірақ Луис Муньос Марин Лихиді «Америкалық үкімдік кезеңнің басынан бері Пуэрто-Рикоға жіберілген ең жақсы губернатор» деп есептеді. Лихи Пуэрто-Риконың саясатына тікелей араласпау саясатын ұстанды, бірақ 1940 жылғы сайлауда Рузвельттің қайта сайлануын қолдау үшін федералдық саясатқа белсенді қатысты. Ол жергілікті дәстүрлерді түсінуге және құрметтеуге тырысты, сондай-ақ ірі мемлекеттік жобаларды бастады. Оның басымдығы Пуэрто-Риконы әскери база ретінде дамыту болғанымен, WPA қаражатының жартысынан астамы жолдарды салу және санитарлық жағдайды жақсарту сияқты қоғамдық инфрақұрылымға жұмсалды. Ол кофе өндірісінде баға мен өндірісті реттеді, сондай-ақ АҚШ пен Панама каналы арасында жүретін кемелерге, жөндеу немесе жабдықтау қажет болған жағдайда, Пуэрто-Рикода тоқтауға бұйрық берді. 1939 жылдың желтоқсанында ол Рузвельтпен кездесіп, қоғамдық жұмыстарға арналған WPA-ның тағы 100 миллион долларын (қазіргі шақта шамамен <есептелген сома> миллион доллар) қамтамасыз етті, бұл оған тағы 20 000 жұмысшыны жұмысқа алуға мүмкіндік берді. Ол тиімді мемлекеттік келісімшарттарды беру арқылы және жергілікті элитаның емес, Рузвельттің қалауына сәйкес лауазымды адамдарды тағайындау арқылы «Коалицияның» наразылығын тудырды. Лихи аралдағы әскери базалар мен станциялардың дамуын қадағалады. Губернатор болып тағайындалған кезде, теңіз инфрақұрылымында радиостанция және гидрографиялық кеңсе ғана болды. 1939 жылдың 30 қазанында Исла-Гранде әскери-әуе стансасын салуға тұрақты бағамен келісімшарт жасалды. Жобаның аясы Рузвельт Роудс әскери-теңіз стансасын қамту үшін кеңейтілді; 1941 жылы құрылыс жұмыстары тағы бір тұрақты бағамен келісімшарт бойынша басталды және база 1943 жылдың 15 шілдесінде пайдалануға берілді. 1940 жылдың 1 қаңтарынан 1 қарашасына дейін Лихи Рузвельтпен алты рет кездесті. Ең маңыздысы – 1940 жылдың 6 қазанында өткен түскі ас. Адмирал Джеймс О. Ричардсонға, яғни Тынық мұхиты флотын Жапонияға қарсы қорқыту үшін Пёрл-Харборда ұстап тұруға бұйрық берілді. Ричардсон Пёрл-Харбор база ретінде жарамсыз және күтпеген шабуылға өте осал екенін мәлімдеді. Лихи келісті, бірақ Рузвельт шешімін өзгертуге тырыспауды жөн көрді. 1941 жылдың 1 ақпанында Ричардсон қызметтен алынды.

Франция елшісі

Генри Л. Сти́мсон мен МакДжордж Ба́нди 1940 жылдың маусым айында Францияның құлауын «соғыстың ең шоқтықты оқиғасы» деп сипаттады. Американың қауіпсіздігін Ұлыбритания мен Франция қамтамасыз еткен, бұл АҚШ-тың қорғаныс шығындарын салыстырмалы түрде төмендеткен. Жоспарлау Францияның Германияға қарсы бекініс болатыны, Бірінші дүниежүзілік соғыста болғандай, және АҚШ-тың өнеркәсіпті жұмылдыруға және әскер құруға жеткілікті уақыты болатыны деген болжамға негізделген. Франция жоқ болған соң, Германия АҚШ-қа тікелей қауіп төндіре алды. 1940 жылдың 18 қарашасында Лихи Франциядағы АҚШ елшісі болып тағайындалды. Лихиге бұл лауазымға орналасуды сұраған кезде Рузвельт былай түсіндірді: «Менің басты міндетім – француздарды мүмкіндігінше біздің жағымызда ұстау еді». Ол Петенді және француз әскери-теңіз флотының бас қолбасшысы адмирал Франсуа Дарланды Германияның жеңілуі Франция үшін пайдалы деп сендірді. Ол 17 желтоқсан 1940 жылы «Tuscaloosa» крейсерімен Норфолктан (Виргиния) шығып, 1941 жылдың 9 қаңтарында Вишиде Петенге сенімхаттарын тапсырды. Лихи француздарға ықпал ету үшін бірқатар құралдарына ие болды. Ол Рузвельтке Францияға азық-түлік пен медициналық көмек жеткізу Американың беделін жақсартатынын және Петеннің нығайтылатынын айтты. Оның пікірінше, «Британияның блокадалық әрекеті, ол Францияның бос тұрғындарына қажетті азық-түлік жеткізуге кедергі келтіреді, бұл қазіргі соғыстағы көптеген британдық саясаттың ақымақтығына тең». Ол Солтүстік Африкаға көмек көрсету Солтүстік Африкадағы француз генерал-делегаты генерал Максим Вейгандтың қолдарын күшейтетінін және Ось талаптарына қарсы тұруға көмектесетінін ұсынды. Рузвельт британдықтарды балаларға арналған азық-түлік пен дәрі-дәрмектерді, сондай-ақ оларды тарату үшін мыңдаған тонна отын жеткізуді қабылдауға мәжбүр етті. Американың көмегі француздық қолдауды сатып алуға жеткіліксіз болып шықты. 1941 жылдың мамыр айында Дарлан Париж хаттамасына келісті, ол Германияға Сириядағы, Тунистегі және Француздық Батыс Африкадағы француздық әскери базаларға қол жеткізуге мүмкіндік берді, ал шілдеде француздар Жапонияға Филиппиндегі американдық позицияға тікелей қауіп төндіретін Француз Индокитайындағы базаларға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Неміс бомбалаушыларының ешқайсысы АҚШ-ты Сенегалдағы базалардан бомбалауға жеткілікті қашықтықта болмаса да, егер олар Вишидің Мартиникаға орналаса алса, онда олар содан жасай алады. Франция саясатын өзгерту үшін негізгі американдық үміт болған Вейганд 1941 жылдың 18 қарашасында Лихидің бұл жағдай америкалық көмекті тоқтатуға әкеп соғады деген ескертулеріне қарамастан қайта шақырылды. 7 желтоқсанда Лихи Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасағаны туралы хабар алды. 11 желтоқсанда Германия АҚШ-қа қарсы соғыс жариялады. Лихи АҚШ-тың соғысқа кіруі Виши үкіметімен өз қолын нығайтады деп ойлады, бірақ Шарль де Голльдің сол айдың соңында Сен-Пьер мен Микелонды басып алуы француз колониялары қолға алынбайды деген американдық кепілдіктерді күмәнді етті. Осы уақытқа дейін Лихи АҚШ Виши Франциясының орнына еркін Францияны қолдауы керек деп сенді, және ол Рузвельтті Сен-Пьер мен Микелонды басып алуды АҚШ-қа қайтару үшін сылтау ретінде қолдануға ұмтылды. 18 сәуірде Вишиде Пьер Лавальдің басшылығымен жаңа үкімет құрылғаннан кейін Лихи Америка Құрама Штаттарын Лавальдан алыстату үшін қайтадан шақыруды өтінді, және Вашингтонның лауазымды адамдары келісті. Осы арада 9 сәуірде Лихидің әйелі Луизаның аналық безін алып тастады. Операциядан кейін емделіп жатқанда, ол эмболияға ұшырап, 21 сәуірде қайтыс болды. Лихи 27 сәуірде Петенге қоштасуды ұсынды. Ол 1 маусымда Швецияда тіркелген океандық кемемен Нью-Йоркке келді. Ол Луизаның көп жылдар бойы мүше болған Сент-Томас епископальдық шіркеуінде жерлеу рәсімін ұйымдастырды және 1942 жылдың 3 маусымында Арлингтон ұлттық зиратында жерленгенін көрді. Луизаның өлімі туралы ой жүгіртіп, Лихи «мен қайғыдан күйреп қана қоймай, болашақтағы кез келген жұмысқа тұрақты түрде жартылай жарамсыз болып қалдым және қалған болашаққа мүлдем қызығушылық танытпадым» деп жазады.

Ұйымдастыру және рөлі

Коалиция құрамында екі мұхитпен соғыс жүргізу американдық жоғарғы басшылығының стратегиялық жоспарлаудағы кемшіліктерін аңғартты: Армия мен Әскери-теңіз күштерінің жоғары шенді офицерлерінің бір-бірімен және Президентпен кездесулері жүйесіз және сирек болды, сондай-ақ қабылданған шешімдерді тіркеуге арналған бірлескен жоспарлау штабы немесе хатшылық болған жоқ. АҚШ Конституциясына сәйкес, Президент Армия мен Әскери-теңіз күштерінің Бас қолбасшысы еді. 1942 жылдың 24 ақпанында Рузвельтпен болған кездесуде АҚШ Армиясының штаб бастығы, генерал Джордж Маршалл, Рузвельттің қарулы күштердің бас штабын тағайындауын сұрады және бұл қызметке Лихиді ұсынды. Лихи 7 шілдеде Рузвельтпен түскі ас ішкенде бұл мәселе талқыланды. 21 шілдеде Лихи қайтадан активтік қызметке шақырылды. Ол Франциядағы елшіліктен кетіп, Армия мен Әскери-теңіз күштерінің Бас қолбасшысының бас штабы болып тағайындалды. Тағайындау туралы хабарлағанда Рузвельт Лихидің рөлін жоғары қолбасшы емес, кеңесші ретінде сипаттады. Лихи 28 шілдеде Бірлескен штабтар отырысына (JCS) қатысты. Басқа мүшелері Маршалл, Кинг (қазір Әскери-теңіз күштерінің Бас қолбасшысы және АҚШ Әскери-теңіз флотының Бас қолбасшысы, COMINCH деп қысқартылған) және генерал-лейтенант Генри Х. Арнольд, АҚШ Армиясы Әуе күштерінің Бастығы болды. Содан бері JCS отырыстары сәрсенбі күндері сағат 12:00-де жүйелі түрде өткізіліп, көбінесе жеңіл түскі аспен басталды. Лихи де-факто төраға болып қызмет етті. Ол JCS отырыстарының күн тәртібін жасады, оларға төрағалық етті және барлық маңызды құжаттар мен шешімдерге қол қойды. Ол мұның өзінің жоғары лауазымына емес, еңбек өтіліне байланысты екенін есептеді. Оның жеке штабында екі әскери көмекші және екі-үш хатшы болды. JCS отырыстары Лихидің кеңсесі орналасқан Халық денсаулығы сақтау басқармасының ғимаратында өтті. Кейбір жөндеу жұмыстарынан кейін, 1942 жылдың 7 қыркүйегінде оған Ақ үйдің шығыс жанағында кеңсе берілді; ондағы басқа екі кеңседе Хопкинс пен Бёрнс орналасты. Рузвельт Ақ үйде соғыстың барысын көрсететін үлкен карталармен жабдықталған Карталар бөлмесін (Map Room) салдырды. Лихи мен Хопкинс ғана Карталар бөлмесіне шектеусіз кіруге құқылы болды, ал қалғандары Лихи немесе Хопкинспен бірге болуы керек немесе кіруге арнайы рұқсат алуы керек еді. Оның алғашқы JCS отырысынан екі күн өткен соң Бірлескен штабтар отырысы (CCS) өтті, оған Лихи де төрағалық етті. Осы отырыстарда JCS британдық Бірлескен штаб миссиясының басшыларымен кездесті: фельдмаршал сэр Джон Дилл, адмирал сэр Эндрю Каннингем, әуе маршалы Дуглас Эвилл және генерал-лейтенант Гордон Макреди. CCS отырыстары әр жұма күні өтті. Оның алғашқы JCS және CCS отырыстарындағы басты мәселе – француз Солтүстік Африкасына баруды көздеген «Гимнаст» операциясы болды. Маршалл мен Кинг Солтүстік Францияға десант түсіруді көздеген «Раунд-Ап» операциясы үшін қажетті ресурстарды бұруы мүмкін болғандықтан оған қарсы болды, бірақ олардың аргументтерін тыңдағаннан кейін Лихи Рузвельт 1942 жылы американдық күштердің Германияға қарсы күреске түсуі өте маңызды екенін және «Гимнаст» операциясы жалғасуы керек екенін мәлімдеді. Рузвельт 25 шілдеде ресми келісім берді. Маршалл мен Кинг бұл шешімді уақытша деп есептеді, бірақ Лихи оларға шешімнің соңғы екенін хабарлады. Лихи әдетте Ақ үй кеңсесіне таңғы 8:30 мен 8:45 аралығында келіп, жеделхаттар мен есептердің көшірмелерін қарап шықты. Ыңғайлы болу үшін құжаттар түстерге бөлінді: театрдан келетін жеделхаттар үшін қызғылт, шығып жатқандар үшін сары, JCS құжаттары үшін жасыл, CCS үшін ақ және Бірлескен штаб жоспарлаушыларынан келгендер үшін көк. Лихи президенттің назарына ұсынылатын құжаттарды іріктеп, онымен әр таңертең Овалдық кабинетте немесе Карталар бөлмесінде кездесетін. Бұл жоғары дәрежелі «Ultra» ақпараттарын да қамтыды. Ақпарат ағынын бақылау Лихиге Президентпен жеке қарым-қатынасынан асып түсетін билік пен ықпалдың қосымша көзін берді.

Үлкен стратегия

Когда Рузвельт отправлялся за границу, Лихи сопровождал его. Лихи пропустил Касабланскую конференцию в январе 1943 года; после отъезда с Рузвельтом, Хопкинсом и контр-адмиралом Россом МакИнтайром, Лихи заболел бронхитом и вынужден был остаться в Тринидаде. Но он присутствовал на всех остальных межсоюзнических конференциях, в которых участвовал Президент. Поддержка Лихи решения Рузвельта о вторжении во Французскую Северную Африку не означала, что он поддержал британскую средиземноморскую стратегию. Он присоединился к Маршаллу и Кингу в их поддержке операции через Ла-Манш в 1944 году. На первой конференции, в которой он участвовал, Третьей Вашингтонской конференции в мае 1943 года, он столкнулся с британскими начальниками штабов из-за их нежелания предпринимать операции по восстановлению сухопутного маршрута в Китай, который Лихи считал жизненно важным как для войны против Японии, так и для послевоенной эпохи. В конечном итоге Лихи получил обещание от британцев провести Операцию «Анаким», наступательную операцию по возвращению Бирмы, в 1943 году. Лихи поддержал Хопкинса и генерал-майора Клэр Ченнольта в их поддержке бомбардировочной кампании против Японии с баз в Китае, несмотря на прозорливые предупреждения Маршалла о том, что это не может быть поддержано без достаточного количества наземных войск для защиты авиабаз. Маршалл оказался прав, когда японское наступление захватило базы Ченнольта. 12 ноября 1943 года Рузвельт, Хопкинс, Лихи, Кинг и Маршалл вместе отплыли из Хэмптон-Роудс на линкоре «Айова». Рузвельт занял капитанскую каюту, а Лихи – каюту для адмирала на борту. Они прибыли в Мерс-эль-Кебир 20 ноября, откуда вылетели в Тунис, а затем в Каир. Рузвельт остановился в резиденции американского посла в Каире. Места было мало, поэтому он взял с собой только Лихи и Хопкинса. Обсуждения с британцами касались в основном Бирмы и Китая, которыми они интересовались гораздо меньше, чем американцы. Затем они вылетели в Тегеран, Иран, для переговоров со Сталиным. Рузвельту предстояло остановиться в американской миссии, но Сталин предложил поселить его в советском комплексе. Ему разрешили взять с собой двух человек, поэтому он выбрал Лихи и Хопкинса. На конференции была достигнута договоренность с Советским Союзом об операции через Ла-Манш (Операция «Оверлорд») и вторжении в Южную Францию (Операция «Энвил»). Когда генерал сэр Алан Брук начал отказываться от своих обязательств, Лихи потерял терпение и потребовал узнать, при каких обстоятельствах Брук был бы готов провести «Оверлорд». Британцы, как выразился Лихи, «выстроились в ряд». Хотя консервативный Лихи считал Хопкинса «леваком», эти двое хорошо работали вместе, и Лихи очень привязался к Хопкинсу. Оба были полностью преданы Президенту, и Лихи увидел в идеалистичном Хопкинсе что-то от себя. Со временем Лихи постепенно заменил Хопкинса в качестве самого доверенного советника Рузвельта, став, по словам историка Филлипса О’Брайена, «вторым по влиятельности человеком в мире». Основной причиной этого было шаткое здоровье Хопкинса, так как у него был рак желудка. Он женился на Луизе Гилл Мэйси в Желтой овальной комнате 30 июля 1942 года и переехал из Белого дома в декабре 1943 года. Поэтому он больше не был у Рузвельта под рукой. Лихи провел День «Д», 6 июня 1944 года, в своем родном городе Хэмптоне, штат Айова. Это широко освещаемое «сентиментальное путешествие» было частью дезинформации, окружающей вторжение союзников в Европу. Идея заключалась в том, чтобы усыпить бдительность любых немецких агентов в Соединенных Штатах, заставив их поверить, что операция не состоится, пока такой важный офицер находится за пределами столицы. В следующем месяце он сопровождал Рузвельта на Тихоокеанскую стратегическую конференцию на Гавайях, где они встретились с адмиралом Честером В. Нимицем, главнокомандующим Тихоокеанскими районами, и генералом Дугласом Макартуром, главнокомандующим Юго-Западными Тихоокеанскими районами. Рузвельт, Лихи и президентский речевой писатель Сэмюэл Розенман (вместо Хопкинса) выехали из Вашингтона 13 июля в личном вагоне Рузвельта «Фердинанд Магеллан». Они поехали в Хайд-парк, где Рузвельт показал Лихи свою Президентскую библиотеку, затем в Чикаго, где Рузвельт консультировался с лидерами Демократической партии по поводу выбора Гарри С. Трумэна в качестве своего кандидата в вице-президенты на выборах 1944 года. В Сан-Диего они сели на крейсер «Балтимор», который доставил их на Гавайи, где Нимиц проинформировал их о предложенном вторжении на остров Формоза, предпочтительной цели Кинга, но также положительно отозвался об альтернативе Макартура по освобождению Филиппин. Лихи надеялся, что это облегчит военно-морскую и воздушную блокаду, которая сделает вторжение в Японию ненужным. На тот момент никакого решения принято не было, и Объединенный комитет начальников штабов (ОКНШ) продолжал обсуждать этот вопрос в течение нескольких месяцев, прежде чем санкционировать освобождение Лусона 3 октября. Хопкинса также не было на Второй Квебекской конференции в сентябре 1944 года, что продолжило трансформацию Лихи в советника Белого дома. Лихи не участвовал в политических сессиях в Квебеке, но на этом уровне политические и военные вопросы были неразделимы. Например, ОКНШ рассмотрел предложение о том, чтобы британский флот участвовал в Тихоокеанской войне, военное предложение с политической целью. Кинг не был в восторге от этой идеи; ВМС США успешно действовали против японцев, и добавление британских сил усложнило бы командование и логистику. Лихи и Маршалл настаивали на принятии британского предложения, и в конечном итоге оно было принято с оговоркой, что британский Тихоокеанский флот будет самодостаточным. Еще одним предметом споров была американская оккупационная зона в Германии. Соединенным Штатам была выделена южная часть Германии, что означало, что их линии связи будут проходить через Францию, где Лихи беспокоился о перспективе послевоенного коммунистического переворота. Рузвельт и Черчилль достигли компромисса, согласно которому порты Бремена и Бременхафена были переданы американцам, а также право транзита через британскую зону. 15 декабря 1944 года Лихи был повышен до вновь созданного звания адмирала флота, что сделало его самым старшим из семи человек, получивших пятизвездный ранг в этом месяце. Он сопровождал Президента Рузвельта на Ялтинскую конференцию в феврале 1945 года. Крейсер «Куинси» доставил их на Мальту, где Лихи председательствовал на встрече Объединенного комитета начальников штабов (ОКНШ) для обсуждения войны против Германии, а затем президентский самолет «Священная корова» доставил их в Ялту. В Ялте Рузвельт встретился с Черчиллем и Сталиным, чтобы решить, как должна быть реорганизована Европа после предстоящей капитуляции Германии. 12 апреля 1945 года Рузвельт умер. Лихи присутствовал на церемониях и панихиде по своему другу, которая была проведена в Восточной комнате Белого дома.

Атомдық бомба

13 сәуірде Лихи Рузвельт қайтыс болғаннан кейін президент болған Трумэнге соғыстың барысы туралы күнделікті таңертеңгі брифинг берді. Осыдан кейін Бірлескен штаб басшылары, соғыс министрі Генри Стимсон және Әскери-теңіз күштері министрі Джеймс Форресталмен қысқа кездесу өтті. Соңынан Лихи отставкаға кетуді ұсынды, бірақ Трумэн оны штаб басшысы қызметінде қалдыруға шешім қабылдады. 18 маусымда Бірлескен штаб басшылары Стимсон мен Форресталмен бірге Трумэнмен Ақ үйde Кюсюға жоспарланған шабуыл – «Олимпиада» операциясын талқылау үшін кездесті. Кездесуді Трумэн жүргізді. Маршалл мен Кинг операцияны ынталы түрде қолдады, ал Лехиден басқалары көп шығынға ұшырау қаупі бар екенін айтып, қолдау білдірді. Ол Маршаллдың шығын бағалауларына күмән келтірді, олар кең маневр жасауға мүмкіндік берген үлкен құрлықта өткен Лузон операциясына негізделген, ал Окинава операциясы шектеулі аумақта болғандықтан, тікелей шабуылдар мен жоғары шығындарға әкелді. «Трумэннің естеліктері: Шешімдер жылы» кітабында Лихи атом бомбасына қатысты күмәнділігін білдіріп: «Бұл біз жасаған ең зор ақымақтық. Мен жарылғыш заттар саласындағы сарапшы ретінде айтамын, бұл бомба жарылмайды», – деді. Бомба сынақтан өткеннен кейін және жарылғаннан соң Трумэн Бернс, Стимсон, Лихи, Маршалл, Арнольд және Еуропалық театрдың АҚШ күштерінің қолбасшысы Дуайт Д. Эйзенхауэрмен кеңесті. Барлығы атом бомбасын қолдануға келісті. Бірақ кейін Лехи өзінің естеліктерінде «біз оны бірінші болып қолданғандықтан, қараңғы ғасырлардағы варварларға тән этикалық стандартты қабылдадық» деп жазды, алайда тарихшы Бартон Ж. Бернштейн Лехи сол кезде оның қолданылуына қарсы болмағанын атап өтті.

Трумэн әкімшілігі

1945 жылдың шілдесінде Лихи Труманмен бірге Потсдам конференциясына қатысты, онда Труман Сталинмен және жаңа британ премьер-министрі Клемент Атлимен кездесіп, оккупацияланған Германияның басқарылуы туралы шешімдер қабылдады. Хопкинс сапарға бара алмай қалды, денсаулығына байланысты. Лихи осы конференциялардың нәтижесіне көңілі толмады. Ол Трумэн мен Сталин екеуі де жеңіліске ұшырағанын, Еуропадағы тұрақты бейбітшілікті қамтамасыз ететін ұсыныстардың суға түсіп немесе қабылданбағанын айтты. Ол Кеңес Одағының Еуропадағы үстем күшке айналғанын, ал Британ империясының құлдырап бара жатқанын мойындады, бұл конференция ортасында Черчилльдің Атлимен ауыстырылуымен айқын болды. 1946 жылдың 24 қаңтарында Лихи уақытша Ұлттық барлау органына (ҰБО) тағайындалды, ол құрылып келе жатқан Орталық барлау тобының қызметін қадағалады. Келесі жылы, 1947 жылғы Ұлттық қауіпсіздік туралы заң осы ұйымдарды Ұлттық қауіпсіздік кеңесімен және Орталық барлау агенттігімен алмастырды, соның салдарынан Лихинің қатысуы тоқтатылды. Ол Бірлескен штабтар басшыларының отырыстарын төрағалық етіп жүрді және ядролық қаруды бірінші болып қолдануға басымдық беретін соғыс жоспарларын қабылдаудан бас тартты. Көптеген теңізшілер сияқты, ол Әскери және Теңіз департаменттерін Біріктірілген қорғаныс министрлігіне біріктіруге қарсы болды, себебі Теңіз күштерінің әуе күштері мен теңіз жаяу әскерінен айырылуы мүмкін деп қорқады. Сондай-ақ, ол Бірлескен штабтар басшыларының төрағасы лауазымын ресми түрінде бекітуге келіспеді, өйткені бұл бір адамның қолына тым көп билік береді деп санады. Бұл лауазым 1949 жылдың 10 тамызында Трумэн қол қойған Ұлттық қауіпсіздік туралы заңға енгізілген түзетулер арқылы құрылды, бірақ Бірлескен штабтар басшыларының төрағасы Армия мен Әуе күштері қалағандай бір ғана бас штаб емес еді. Лихи суық соғыстың басталуын белгілеген екі сөйлеудің дайындалуына қатысты: Трумэннің 1945 жылдың 27 қазанындағы Теңіз күніне арналған сөйлеуі және Черчилльдің 1946 жылдың 5 наурызындағы «Темір перде» сөйлеуі. Біріншісі Лихи мен Розенман жазған, ол Лихидің АҚШ-тың сыртқы саясатының негізгі мақсаттары туралы ойларын көрсетеді; екіншісі Черчилль жазған, бірақ Лихимен кеңескен, ол сөйлеуде аталған «американдық әскерилердің» арасындағы жалғыз адам еді, ол Черчилльпен сөйлеуді талқылады. Бірақ Лихидің Грекиядағы азаматтық соғысқа және Израиль-Палестина қақтығысына қатысуға қатысты араласпау ұстанымы Трумэн әкімшілігінің саясатынан көбінесе алшақтап кетті. 1948 жылдың 20 қыркүйегінде журналист Константин Браун Ақ үйдің кеңесшілері Кларк Клиффорд пен Дэвид К. Найлз Трумэнды Лехиден құтылуға шақырды деген айыптамалар жариялады, Браунның сөзінше, олар оны «ескірген реакционер» деп есептейді. 1948 жылдың 2 қарашасында Трумэн президент сайлауында жеңіске жеткеннен кейін бір күн өткен соң Лихи қаңтарда зейнетке шығуға рұқсат сұрады. Желтоқсан айында дәрігерлер Лихидің бүйректерінің жартылай бітелгенін анықтады. 28 желтоқсанда ол штаб бастығы ретінде Трумэнмен соңғы рет кездесті. Трумэн оның штаб бастығы лауазымынан 1949 жылдың 2 наурызында ресми түрде отставкасын қабылдады, бірақ бес жұлдызды офицер ретінде Лихи техникалық тұрғыдан Теңіз министрлігінің кеңесшісі ретінде әрекетте жүре берді. Келесі жылы Лихи өзінің «Мен сол жерде болдым» атты соғыс естеліктерін жариялады. Оның эмоциясыз, қызықсыз және ақылға сыймас стилі баспагеріне ешқандай пайда әкелмеді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің кітап сыншысы Орвилл Прескотт былай деп жазды: «Президент Рузвельт пен президент Трумэннің жеке сенімді адамы ретінде адмирал Лихи айтуға лайықты жақсы оқиғасы болуы керек. Өкінішке орай, оның қатаң ресми манерасы, күрделі құпиялылығы, редакциялаудың қажеттілігі және жаңа қызықты ақпараттың болмауы оны жайсыз және шаңды етеді. Ол тілдік стильде теңіз кадеті сияқты қатаң жазады». Кітап нашар сатылды, және Лихи Пуэрто-Рикодағы уақыты туралы кітап жазуды ұсынғанда, баспагер одан бас тартты.

Өлім және мұра

Лихи 1959 жылғы 20 шілдеде 84 жасында Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз ауруханасында қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде АҚШ Әскери-теңіз күштері тарихындағы белсенді қызметтегі ең қарт офицер болды. Оған әскери қабірлеу рәсімі жасалды. Оның денесі 22 шілде күні түстен бастап 23 шілде күні түске дейін Вашингтон Ұлттық соборындағы Бейтлехем шіркеуінде қойылды. Содан кейін 14:00-де соборда қабірлеу рәсімі өтті, одан кейін Арлингтон Ұлттық зиратында жерленді. Құрметті мәйіт көтерушілердің қатарында флот адмиралы Честер В. Нимиц, адмирал Томас С. Харт, адмирал Чарльз П. Снайдер, адмирал Луис Э. Денфелд, адмирал Артур В. Радфорд, вице-адмирал Эдвард Л. Кокрейн және контр-адмирал Генри Уильямс болды, барлығы зейнеткерлікте. Белсенді әскери қызметкерлердің құрметті мәйіт көтерушілері: адмирал Джерольд Райт, адмирал Роберт Л. Деннисон, контр-адмирал Джозеф Х. Веллингс және жақын досы Уильям Д. Хассетт. Лихидің құжаттары Әскери-теңіз тарихы және мұражайында және Вашингтондағы Конгресс кітапханасында сақталады; кейбір жеке хаттар Висконсин тарихи қоғамында бар. "Лихи" эсминецтерінің жетекші кемесі оның құрметіне аталды. 2014 жылы Ескі Әскери-теңіз обсерваториясындағы BB бөлмесі Лихи үйі деп қайта аталды. Мантельде Лихиден Кингке және Маршаллға Екінші дүниежүзілік соғыстағы жауынгерлік әрекеттерді тоқтату туралы бұйрық орналасқан.