Кіріспе

Оңтүстік және Солтүстік Династиялар дәуіріндегі байланыссыз "Батыс Лян" (西梁).

Лян, тарихнамада Батыс Лян (; 400–421) ретінде белгілі, Қытайдың Он Алты Патшалығының бірі болып саналатын династиялық мемлекет болды. Батыс Лянды хан тегінен шыққан Ли әулеті құрды. Тан әулетінің негізін қалаушы Ли Юань (Император Гаодзу) өзінің әке шежіресін Батыс Лян билеушілеріне, ал Батыс Лян билеушілерінің әке шежіресін Ли Гуан мен Лаоцзыға дейін жегізді. Батыс Лянның билеуші Ли кланы Лонкси Ли (隴西李氏) руы ретінде танымал болды. Барлық билеушілер гунг (公) деп жарияланды, яғни герцог атанып, билік жүргізді.

Өмірбаян

Батыс Лянның негізін қалаушы Ли Гао Лонксидің Ли кланынан шыққан, ол Лаози, Ли Синь және Ли Гуан сияқты тұлғалардан тегін шығарған көрнекті ханьқытай отбасы еді. Батыс Цзинь және Бұрынғы Лян династиялары тұсында оның отбасы мүшелері Хекси дәлізінде әкімшілер болып қызмет еткен. 397 жылы Цзянканг (建康, қазіргі Жангье, Гансу) әкімшісі Дуань Е, Лушуйху Жуку тайпасының қолдауымен Кейінгі Ляннан бөлініп, Солтүстік Лянды құрды. Ли Гао Солтүстік Лян аймағында судья болып қызмет етті, ал 400 жылы жергілікті хань элитасының ұсынысымен Дунхуан әкімшігіне тағайындалды.

Ли Гао билігі

Сол жылы Цзиньчанның әкімшісі Тан Яо (唐瑤) өзінің билігіне қарсы көтеріліп, Ли Гаоды өзінің басшысы деп жариялады және оған Лян герцогы атағын сыйлады. Ли Гао оны қабылдап, жалпы кешірім жариялады және өз аумағындағы дәуір атауын өзгертті. Тарихшылар оның мемлекетін сол кездегі басқа да бәсекелес Лян мемлекеттерінен ажырату үшін Батыс Лян деп атайды. Ли Гаоның мемлекетін жергілікті ханьқытайлық ақсүйек рулары қолдады, ал Юмэн әкімшілігінің батысындағы барлық қалалар оған бағынды. 401 жылы Солтүстік Ляннан Жиуцюань және Ляннин (陇西郡; қазіргі Юмэн қаласының солтүстік-батысы, Гансу) әкімшіліктері де оған бағынды. Солтүстік Лянға күш түсіру үшін ол 405 жылы астанасын шығысқа, Жиуцюаньға көшіріп, Оңтүстік Лянмен одақтасты. Ол сондай-ақ, кейін Циньге формалды түрде бағынып, Солтүстік Вэйге сыйлықтар жіберді. Батыс Лян Лян және Цинь провинцияларын бақылауға тырысты, бірақ көршілерімен салыстырғанда нашар болды. Ли Гао ауыл шаруашылығын және Батыс аймақтармен сауданы ынталандыру арқылы мемлекеті ішінде тұрақты экономиканы сақтады, сонымен қатар жаңа мектептер ашу арқылы конфуциандық ілімді қолдады. Бұрынғы Лян сияқты, Ли Гао өзін оңтүстіктегі Шығыс Цзиньдің вассалы деп есептеді және оның атақтарын мойындату үшін елшілер жіберді. Алайда, екі мемлекет арасындағы қашықтыққа байланысты, Цзинь Батыс Лянды формалды түрде вассал ретінде тек Лиу Юдің екінші солтүстік жорылысынан кейін ғана мойындады. Батыс Лян көшпелі Роуран және Туюхун тайпаларынан да қорғануға мәжбүр болды.

Күз

417 жылы Ли Гао қайтыс болды, оның орнына ұлы Ли Син билікке келді. Тарих беттерінде ол қатыгез билеуші ретінде сипатталған, ол мемлекеттік ресурстарды құрылыс жобаларына жұмсап, құртқан. Осы жағдайды пайдаланып, Солтүстік Лянг Батыс Лянгты басып алуға күшін арттырды. 420 жылы Ли Син Солтүстік Лянгтың астанасы Гузанға (姑臧, қазіргі Уувей, Ганьсу) шабуыл жасауға сұйқылданды және тұзаққа түсті. Ол шайқаста қаза тапты, ал Солтүстік Лянг әскерлері көп ұзамай Цзюкуанды басып алды. Оның інісі Ли Сун Дунхуанда оның орнына отырып, қаланы ұстап тұруға тырысты, бірақ қала ақырында құлап, Ли Сун 421 жылы өз-өзіне қол жұмсады, осымен Батыс Лянгтың тарихы аяқталды. Ли Гаоның ұрпақтары Батыс Лянгтың құлауынан аман қалды. Тан әулеті Ли Синнің ұлы Ли Чонгер (李重耳) арқылы одан таратылғанын мәлімдеді, ол оңтүстіктегі Лю Сун әулетіне қашып, кейін солтүстікке Солтүстік Вэйге оралды. Осы себепті Тан Ли Гаоны қайтыс болғаннан кейін император Синшэн деп құрметтеді және "Цзинь кітабында" оның әдепті есімімен атады, есім табуға тыйым салынғандықтан. Ли Гаоның тағы бір немересі Ли Бао Солтүстік Лянгта тұтқынға алынды, бірақ оның ағасы Тан Ци (唐契)бен бірге Иу округіне қашып кетті, содан кейін олар Руранның қарауындағыларға айналды. 444 жылы Ли Бао басылып, Солтүстік Вэйге қызмет етті, оның ұлы Ли Чонг көрнекті министр болды. Тан әулетінің танымал ақындары Ли Бай және Ли Шанъинь де Ли Гаоның ұрпақтары деп есептеледі.