Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сяньбэй әулеті, Он алты патшалықтың бірі (397–404; 408–414)
A Xianbei dynasty, one of the Sixteen Kingdoms (397–404; 408–414)
Оңтүстік Лян (397–404, 408–414) – Қытай тарихнамасында Он алты патшалықтың бірі ретінде тізілген Қытайдың династиялық мемлекеті. Билеуші Туфа тайпасының мүшелері Сяньбэй ұлтынан шыққан және Солтүстік Вэй әулетінің Туоба императорлық үйімен алыс туыс болған. «Цзинь кітабына» сәйкес, билеуші үйдің тегі Туобадан Туфаға өзгертілді, себебі Туфа әулетінің бір атасы жамылғы үстінде дүниеге келген, ал Сяньбэй тілінде «Туфа» сөзі «жамылғы» деген мағынаны білдіреді. Оңтүстік Лянның барлық билеушілері өздерін ван (патша) деп жариялады. 414 жылы Сяньбэйлер басқарған Батыс Цинь әулеті Оңтүстік Лянды жаулап алды.
The Southern Liang (; 397–404, 408–414) was a dynastic state of China listed as one of the Sixteen Kingdoms in Chinese historiography. Members of the ruling Tufa clan were of Xianbei ethnicity and distant relatives of the Tuoba imperial house of the Northern Wei dynasty. According to the Book of Jin, the surname of the ruling house was changed from Tuoba to Tufa because one of the Tufa ancestors was born on a blanket, and in the Xianbei language, "Tufa" meant "blanket." All rulers of the Southern Liang proclaimed themselves wang (king). In 414 Southern Liang was conquered by the Xianbei led Western Qin dynasty.
Өмірбаян
Сянбей туфа тайпасы туба тайпасының бір тармағы болған. IV ғасырдың басында олардың басшысы Пигу (匹孤) өзінің ізбасарларын Инь тауларынан Хекси дәлізіне батысқа қарай бастап әкелді, оның інісі Туба Ливэй әкесінен кейін билікке келген соң. Олар хань және цян тайпаларының арасында өмір сүрді және Туфа тегін қабылдады. Сао Вэй кезеңінде олар генерал Денг Айға бағынып, кейіннен Цинь провинциясына көшірілді. 270 жылы олардың басшысы Туфа Шудзиньенг Батыс Цзинь әулетіне қарсы ірі тайпалық көтеріліс ұйымдастырды. 279 жылы Лян провинциясын басып алғанымен, сол жылы қаза тапқаннан кейін көтеріліс тоқтатылды. Фэй өзені шайқасынан кейін бұрынғы Цинь мемлекетінің құлауы кезінде туфа тайпасы қайтадан көзге түсті. 386 жылы олардың басшысы Туфа Сифуцзянь (禿髮思復鞬) бұрынғы Лянды қайта құруға тырысқан Чжан Дайумен одақтасты, бірақ Дайу жеңіліп, кейіннен Лианг тарапынан жазаланды. Осы кезде туфа тайпасы Лян провинциясындағы Гуанву округінің (廣武郡; қазіргі Ганьсу провинциясының Йонгденг ауданы) маңында қоныстанды. Сифуцзянь қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Туфа Вугу оның орнына отырды. Вугу өзінің ізбасарларын егіншілікпен айналысуға ынталандырып, соғысқа дайындады және өзіне жаңа таланттарды тарту арқылы ықпалын кеңейтті. Ол Лианг билеушісі Лю Гуанның назарына ілігіп, одан Гуанву герцогының лауазымы мен атағын алды. 394 жылы ол Цинхай провинциясындағы Ифу (乙弗), Чжэдзюэ (折掘) және басқа тайпаларды бағындырып, Лианчуаньда (廉川堡, қазіргі Цинхай провинциясының Хайдун префектурасы) бекініс салды және оны өз астанасы етті. Вугу 396 жылы Лю Гуанның «Аспан патшасы» деген мәртебесін мойындаудан бас тартты, бірақ әзірге ашық қарсылық көрсетпеді.
The Xianbei Tufa tribe was an offshoot of the Tuoba. In the early 4th century, their chieftain, Pigu (匹孤), led his followers west to the Hexi Corridor from the Yin mountains after his brother, Tuoba Liwei, succeeded their father. They lived among the Han Chinese and Qiang people, and adopted the Tufa family name. During the Cao Wei period, they surrendered to the general, Deng Ai and were relocated to what later became known as Qin province. In 270, their chieftain Tufa Shujineng led a massive tribal rebellion against the Western Jin dynasty. Although he captured Liang province in 279, the rebellion ended after he was killed that same year. The Tufa returned to prominence during the Former Qin collapse that followed the Battle of Fei River. In 386, their chieftain, Tufa Sifujian (禿髮思復鞬) allied with Zhang Dayu, who sought to restore the Former Liang, but Dayu was defeated and executed by the Later Liang. At the time, the Tufa were living around Guangwu Commandery (廣武郡; around present day Yongdeng County, Gansu) in Liang province. After Sifujian died, his son, Tufa Wugu succeeded him. Wugu expanded his influence by encouraging agriculture among his followers and drilling them for war while recruiting new talents to join him. He caught the attention of the Later Liang ruler, Lü Guang who granted him offices and the title of Duke of Guangwu. In 394, he subjugated the Yifu (乙弗), Zhejue (折掘) and other tribes in Qinghai, where he built a fort in Lianchuan (廉川堡, in modern Haidong Prefecture, Qinghai) and made it his capital. Wugu refused to acknowledge Lü Guang's claim as Heavenly King in 396, although did not outwardly rebel just yet.
Негізін қалау
Кейінгі Ляң 397 жылы Батыс Циньге ауыр жеңіліс тапқаннан кейін, Туфа Угу өзін Сипин князі деп жариялады және дәуір атауын өзгертіп, тәуелсіздікке шығуын білдірді. Көп ұзамай, Дуань Е Цзяньканде (建康, қазіргі Чжанъе, Ганьсу) Солтүстік Ляңды құрды, ал кейін Ляңның астанасы Гузаңда (姑臧, қазіргі Увэй, Ганьсу) Гуо Нун бастаған көтеріліс болды, бұл Кейінгі Ляңды азамат соғысына ұшыратты. 398 жылы, күшті Цян басшысы Лян Цзиді (梁飢) жеңгеннен кейін, Кейінгі Ляңның төңірегіндегі көптеген әкімдер мен тайпалар оған бағынуға бастады. Угу өзінің атағын Увэй князі деп өзгертті және астанасын Ледуға (樂都, қазіргі Хайдун облысы, Цинхай) көшірді, бірақ атқа міну кезінде болған жазадан кейін туған аурудан қайтыс болды. Туфа Лилугу ағасының орнын басып алғаннан кейін, астананы Сипинге (西平郡; қазіргі Синин, Цинхай) көшірді және Хекси князі атағын алды. Оның билігі кезінде, Лү Гуанның өлімінен кейін, билік үшін күреске байланысты Кейінгі Ляңның жағдайы нашарлады. Лилугу әскери күшін Кейінгі Ляңға қарсы жұмылдырып, оларды екі рет жеңіп, Солтүстік Ляңпен одақ құрды. Кейінгі Цинь Гуанчжуңнан Хексиге басып кіргенде, ол қақтығыстан жалтарды және вассал ретінде оларға бағынды. Лилугу 402 жылы қайтыс болды, ал оның орнын ағасы Туфа Рутан басып алды, ол Ляң королі атағын алды. Рутан астананы Ледуға қайта көшірді және Кейінгі Ляңға шабуылдарын күшейтті. Ақырында, Кейінгі Ляң 403 жылы өз аумағын Кейінгі Циньге берді. Рутан Циньге адалдығын көрсету үшін 404 жылы өз аумағында олардың дәуір атауын қабылдады. Дегенмен, ол көбінесе тәуелсіздігін сақтап, Циньнің вассалы болғанына қарамастан Солтүстік Ляңға шабуылдауын жалғастырды. 406 жылы Цинь Рутанның адалдығын бағалап, оған Гузаңды басқару құқығын берді, ол кейіннен оны астанасы етті. Сондай-ақ ол Солтүстік Ляңға қарсы тұру үшін Батыс Ляңмен одақтасты.
After Later Liang suffered a heavy defeat to Western Qin in 397, Tufa Wugu proclaimed himself the Prince of Xiping and changed the era name, signifying a breakaway. Soon, the Northern Liang was also established by Duan Ye at Jiankang (建康, in modern Zhangye, Gansu), while a revolt broke out at the Later Liang capital, Guzang (姑臧, in modern Wuwei, Gansu) led by Guo Nun, throwing Later Liang into a state of civil war. In 398, after defeating the powerful Qiang leader, Liang Ji (梁飢), many governors and tribes around Later Liang began submitting to him. Wugu changed his title to Prince of Wuwei and moved the capital to Ledu (樂都, in modern Haidong Prefecture, Qinghai) before dying of illness resulting from a horse riding accident. After Tufa Lilugu succeeded his brother, he shifted the capital to Xiping (西平郡; around present day Xining, Qinghai) and claimed the title of Prince of Hexi. During his reign, the situation in Later Liang had worsened after Lü Guang's death due to infighting among the ruling family. Lilugu concentrated military efforts against Later Liang, defeating them twice and entering an alliance with Northern Liang. As the Later Qin in Guanzhong encroached on Hexi, he avoided conflict and submitted to them as a vassal. Lilugu died in 402 and was succeeded by his brother Tufa Rutan, who took the title of King of Liang. Rutan moved the capital back to Ledu and intensified attacks on the Later Liang. Eventually, Later Liang surrendered over their territory to Later Qin in 403. Rutan assured his vassalage to Qin by adopting their era name within his territory in 404. Still, he remained largely independent and continued attacking Northern Liang despite also being a Qin vassal. In 406, Qin rewarded Rutan's loyalty by handing him control over Guzang, which he later made his capital. He also entered an alliance with the Western Liang to counter Northern Liang.
Төмендеу және құлдырау
407 жылы Туфа Рутан Кейінгі Циньмен қарым-қатынасты үзгенге шешім қабылдады, бірақ оның билігі осы сәттен бастап біртіндеп құлдырауға бет бұрды. Сол жылы ол Солтүстік Лянға шабуыл жасады, бірақ ауыр жеңіліске ұшырады, содан кейін Ордос аймағында Хелиан Сядан күйреуге ұшырады, онда оның көптеген маңызды шенеуніктері шайқаста қаза тапты. Мемлекетке деген сенім тез арада азайды, себебі көтерілістер басталып, олар жылдам басылып тасталды. 408 жылы Оңтүстік Лянның қиындықтарын пайдаланып, Кейінгі Цинь оларға шабуыл жасап, Гузанды қоршап алды, сол кезде қала ішінде көтеріліс болды. Рутан шабуылды тойтарды және Кейінгі Циньмен бейбіт келісімге келді, кейін өзін Лянның патшасы деп жариялады, бірақ оның мемлекеті осы бірқатар дағдарыстардың нәтижесінде күйреп қалды. Келесі бірнеше жылда Рутан Солтүстік Лянға бірнеше жорықтар ұйымдастырды, бірақ олардың барлығында жеңілді. 410 жылғы жеңіліс оның аумағында жаңа көтерілістерге әкелді, нәтижесінде астана оңтүстікке, Ледуға көшірілді, ал Гузан Солтүстік Лянның қолдарына түсті. Ол сонымен қатар Туйухун мен Батыс Циньнің шабуылдарына да тап болды. 413 жылы Оңтүстік Лян Хуаншуй өзенінің бойындағы бірнеше округтерге дейін қысқарды. 414 жылы Циңхай өңірінде Ифу, Туоцхихан (唾契汗) және басқа тайпалар көтеріліске шықты. Сонымен қатар, Оңтүстік Лян көп жылдар бойы жаман егін жинау және ашаршылықтан зардап шегіп келді. Өз жағдайынан шығу үшін Рутан тайпаларға қарсы жорыққа шықты, бірақ ол болмаған кезде Батыс Цинь Ледуға шабуыл жасап, басып алды, ал Оңтүстік Лянның қалған аумағы қарсылық көрсетпей берілді. Рутан қарсылық танысуға мәжбүр болды, осылайша Оңтүстік Лянның тарихы аяқталды. Туфа Рутан бастапқыда Батыс Циньде құрметпен қабылданды, бірақ 414 жылдың соңында олардың билеушісі Цифу Чипан оны улап өлтірді. 423 жылы Рутанның балалары, Туфа ханшайымы мен Туфа Хутай (禿髮虎台) Чипанды өлтіруге тырысты, бірақ ұсталып, жазаланды. Туфалар Солтүстік Лянға, содан кейін Солтүстік Вэйге қашып кетті, онда биліктегі Туоба тайпасы оларды ата-тегі бойынша туыс деп мойындады. Әсіресе, Рутанның ұлы Туфа Поцян Вэйде ықпалды шенеунік болды және Вэй императорлары оған Юань Хэ есімін берді, оның жаңа тегі "Юань" (源) олардың ортақ ата-бабалары бар екенін көрсетеді. Туфа Вугудың ұлы Туфа Фанни (禿髮樊泥) Танг тарихының ескі кітабында Тибет империясының императорлық әулетінің бабасы деп есептеледі.
In 407, Tufa Rutan decided to break off relations with Later Qin, but his rule would enter a gradual decline from this point on. That year, he invaded the Northern Liang but was badly routed, and afterwards, he was heavily defeated by the Helian Xia in the Ordos where many of his key officials died in battle. Confidence in the state began to wane as rebellions soon broke out, although they were quickly put down. In 408, capitalizing on Southern Liang's troubles, Later Qin attacked them and laid siege on Guzang, during which there was a revolt attempt within the city. Rutan repelled the attack and made peace with Later Qin, later re declaring himself the King of Liang, but his state had been greatly weakened by these series of crises. In the next few years, Rutan launched several campaigns on Northern Liang but was repeatedly defeated. The defeat in 410 saw more rebellions breaking out in his territory, leading to the capital being shifted back south to Ledu while Guzang fell to Northern Liang. He also faced attacks from the Tuyuhun and Western Qin. By 413, Southern Liang had been reduced to only a few commanderies along the Huangshui River. In 414, the Yifu, Tuoqihan (唾契汗) and other tribes in Qinghai rebelled. At the same time, the Southern Liang had also been suffering from poor harvest and famines for many years. Desperate to escape his situation, Rutan campaigned against the tribes, but while he was away, the Western Qin attacked and captured Ledu, prompting the rest of Southern Liang's territory to surrender. Rutan was forced to surrender, thus ending the Southern Liang. Tufa Rutan was initially treated with honor in Western Qin, but by the end of 414, he was poisoned to death by their ruler, Qifu Chipan. In 423, Rutan's children, Princess Tufa and Tufa Hutai (禿髮虎台) attempted to assassinate Chipan but were caught and executed. The Tufa fled to Northern Liang and then to the Northern Wei, where the ruling Tuoba clan recognized them as family due to their ancestors. In particular, Rutan's son, Tufa Poqiang, became a powerful official in Wei and was given the name Yuan He by the Wei emperors, his new family name "Yuan" (源) in reference to them having a common ancestor. Tufa Wugu's son, Tufa Fanni (禿髮樊泥), is alleged by the Old Book of Tang to be the ancestor of the Tibetan Empire's imperial family.