Макс Эрнст: Суретші, мүсінші және сюрреализмнің шебері

Кіріспе

Неміс суретшісі (1891–1976)

Макс Эрнст (2 сәуір 1891 – 1 сәуір 1976) – неміс (1948 жылы америкалық, ал 1958 жылы француз атанған) суретші, мүсінші, графикашы, көркемсуретші және ақын. Эрнст Еуропадағы Дада қозғалысы мен сюрреализмнің негізін қалаушылардың бірі болды. Ол психиатриялық ауруханаларды аралап, психикалық аурулармен ауырған науқастардың туындыларына қызығушылық танытты; сол жылы Брюль қамалының бағында эскиздер, әпкесі мен өзінің портреттерін салуды бастады. 1911 жылы Эрнст Август Маккемен танысып, оның «Die Rheinischen Expressionisten» суретшілер тобына қосылды және суретші болуға шешім қабылдады. Эрнст өзінің туындыларында құстарға деген ғажайып қызығушылықты дамытты. Оның суреттеріндегі Лоплоп деп аталатын екінші жаны – құс болды. Ол бұл екінші жанның құстар мен адамдардың ерте жастағы шатасуынан туындаған өзінің бір бөлігі екенін айтты. Ол бала кезінде бір түнде оянып, сүйікті құсының өлгенін көрген, ал бірнеше минуттан кейін әкесі оның әпкесінің дүниеге келгенін хабарлаған. Лоплоп басқа суретшілердің жұмыстарындағы коллаждарда жиі кездеседі, мысалы, «Лоплоп Андре Бретонды таныстырады». 1926 жылы Эрнст «Күңкей Мария нәресте Исаны үш куәгердің алдында жазалайды» атты суретімен үлкен дау тудырды: Андре Бретон, Поль Элуард және Суретші. 1927 жылы Эрнст үйленді және олардың қарым-қатынасы «Қосылу» және сол жылғы басқа да туындылардың эротикалық тақырыбына ықпал еткен болуы мүмкін. Эрнст 1930 жылы сюрреалист Луис Бунюэльдің «Алтын ғасыр» фильмінде ойнады. Эрнст 1934 жылы мүсін жасауды бастады және Альберто Джакометтимен бірге уақыт өткізді. 1938 жылы американдық мұрагер және өнер меценаты Пегги Гуггенхайм Макс Эрнсттің бірнеше туындыларын сатып алып, оларды Лондондағы жаңа галереясында көрсетті. Эрнст пен Пегги Гуггенхайм 1942 жылдан 1946 жылға дейін некеде тұрды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және кейінгі өмір

1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, неміс болған Эрнст, жақында Парижде көшіп келген сюрреалист Ханс Беллмермен бірге, Экс-ан-Прованс маңындағы Камп-де-Миллге "көңілсіз шетелдік" ретінде қамауға алынды. Ол өзінің сүйіктісі және сюрреалистік суретші Леонора Карингтонмен бірге өмір сүріп жүрді, ол қайтып оралатынын білмейтіндіктен, қарыздарын өтеу үшін үйін сатудан басқа амал қалмады және Испанияға кетті. Пол Элуард пен журналист Вариан Фрайды қоса алғанда, басқа да достарының арашалығы арқасында ол бірнеше аптадан кейін босатылды. Францияны немістер басып алғаннан кейін көп ұзамай оны тағы да тұтқындады, бұл жолы Гестапо, бірақ бай американдық өнер жинаушы отбасының мүшесі Пегги Гуггенхайм мен Фрайдың көмегімен Америкаға қашып құтылды. Эрнст пен Пегги Гуггенхайм 1941 жылы АҚШ-қа келді және сол жылдың соңында үйленді. Соғыстан қашып, Нью-Йоркте тұрған басқа суретшілер мен достарымен (Марсель Дюшан және Марк Шагал) бірге Эрнст абстрактты экспрессионизмнің дамуына үлкен үлес қосты. Оның Гуггенхайммен некесі ұзаққа созылмады. 1946 жылдың қазанында ол американдық сюрреалист суретші Доротея Таннингке Ман Рэй мен Джульет П. Брауннермен бірге Беверли-Хиллсте (Калифорния) қос тойда үйленді. Олар 1946 жылдан 1953 жылға дейін Седонада (Аризона штаты) тұрды. Седона шалғайда орналасқан және 400-ден аз шаруа, бау-бақша жұмысшылары, саудагерлер және шағын американдық жергілікті қауымдастықтар тұрғандықтан, олардың болуы американдық суретшілер колониясының бастауы болды. Монументальді қызыл жартастардың арасында Эрнст өзінің қолымен Брюер-роудта шағын коттедж салды және ол Таннингпен бірге Генри Картье Брессон мен Ив Тангуй сияқты зиялылар мен еуропалық суретшілерді қабылдады. Седона суретшілерге де, Эрнстке де шабыт берді, ол өзінің "Суреттен тыс" кітабын жинақтады және Седонада тұрып, өзінің мүсіндік шедеврын аяқтады. Кітаптың жариялануының нәтижесінде Эрнст қаржылық сәттілікке қол жеткізе бастады. 1950 жылдан бастап ол негізінен Францияда өмір сүрді. 1954 жылы Венеция биенналесінде сурет салу бойынша бас жүлдеге ие болды. Ол 1976 жылдың 1 сәуірінде 84 жасында Парижде қайтыс болды және Пэр-Лашез зиратында жерленді. Макс Эрнсттің өмірі мен мансабы Пётр Шамонидің 1991 жылғы "Макс Эрнст" деректі фильмінде зерттелген. Көркемсурет тарихшысы Вернер Шписке арналған бұл фильм Эрнстпен сұхбаттардан, оның суреттері мен мүсіндерінің фотосуреттерінен және оның әйелі Доротея Таннинг пен ұлы Джиммидің естеліктерінен құрастырылған. 101 минуттық неміс фильмі Image Entertainment компаниясы арқылы ағылшын тіліндегі субтитрлері бар DVD-де шығарылды. 2005 жылы Макс Эрнст мұражайы оның туған қаласы Брюльде (Германия) ашылды. Ол 1844 жылы салынған неоклассикалық стильдегі ғимаратта, заманауи шыны павильонмен біріктірілген. Тарихи баль залы Эрнст жас кезінде барып көрген танымал әлеуметтік орын болған. Жинақта оның 70 жылдық мансабының суреттері, суреттері, фроттаждар, коллаждар, литографиялық жұмыстарының барлығы, 70-тен астам қола мүсіндері, сондай-ақ Ман Рей, Анри Картье Брессон, Ли Миллер және басқалардың 700-ден астам құжаттары мен фотосуреттері бар. Жинақтың негізі 1969 жылға дейін жетеді, ол кезде суретшінің Брюль қаласына сыйға тартқан туындыларымен толықтырылды. Суретшінің төртінші әйелі Доротея Таннингке сыйлаған отыз алты суреті Kreissparkasse Köln банкінен тұрақты түрде жалға алынған. Ерекше туындылардың ішінде "Патша патшайыммен ойнайды" (1944) және "Қылмыскерлер мектебінің оқытушылары" (1967) мүсіндері бар. Мұражайда басқа суретшілердің уақытша көрмелері де ұйымдастырылады. Хьюстондағы (Техас штаты) Менил коллекциясында Макс Эрнсттің 100-ден астам туындыларын қамтитын сюрреалистік өнердің маңызды коллекциясы бар. Белгілі суреттеріне "Азаттықты мадақтау" (1926), "Лоплоп Лоплопты таныстырады" (1930), "Күн мен түн" (1941-1942), "Сюрреализм және сурет салу" (1942), "Евклид" (1945), "Әділет сарайындағы аралар үйірі" (1960), "Жер мен көктің үйлену тойы" (1964) жатады. Эрнсттің Менил коллекциясындағы жұмыстары әдетте коллекциядағы басқа сюрреалистік өнермен бірге айналым бойынша бірнеше туындымен бірге көрсетіледі.

In September 1939, the outbreak of World War II caused Ernst, being German, to be interned as an "undesirable foreigner" in Camp des Milles, near Aix en Provence, along with fellow Surrealist, Hans Bellmer, who had recently emigrated to Paris. He had been living with his lover and fellow Surrealist painter, Leonora Carrington who, not knowing whether he would return, saw no option but to sell their house to repay their debts and leave for Spain. Thanks to the intercession of Paul Éluard and other friends, including the journalist Varian Fry, he was released a few weeks later. Soon after the German occupation of France, he was arrested again, this time by the Gestapo, but managed to escape to America with the help of Fry and Peggy Guggenheim, a member of a wealthy American art collecting family. Ernst and Peggy Guggenheim arrived in the United States in 1941 and were married at the end of the year. Along with other artists and friends (Marcel Duchamp and Marc Chagall) who had fled from the war and lived in New York City, Ernst helped inspire the development of Abstract expressionism. His marriage to Guggenheim did not last. In October 1946 he married American Surrealist painter Dorothea Tanning in a double ceremony with Man Ray and Juliet P. Browner in Beverly Hills, California. The couple made their home in Sedona, Arizona, from 1946 to 1953, where the high desert landscapes inspired them and recalled Ernst's earlier imagery. Although Sedona was remote and populated by fewer than 400 ranchers, orchard workers, merchants and small Native American communities, their presence helped begin what would become an American artists' colony. Among the monumental red rocks, Ernst built a small cottage with his own hands on Brewer Road and he and Tanning hosted intellectuals and European artists such as Henri Cartier Bresson and Yves Tanguy. Sedona proved an inspiration for the artists and for Ernst, who compiled his book Beyond Painting and completed his sculptural masterpiece Capricorn while living in Sedona. As a result of the book and its publicity, Ernst began to achieve financial success. From the 1950s he lived mainly in France. In 1954 he was awarded the Grand Prize for painting at the Venice Biennale. He died at the age of 84 on 1 April 1976 in Paris and was interred at Père Lachaise Cemetery. Max Ernst's life and career are examined in Peter Schamoni's 1991 documentary Max Ernst. Dedicated to the art historian Werner Spies, it was assembled from interviews with Ernst, stills of his paintings and sculptures, and the memoirs of his wife Dorothea Tanning and son Jimmy. The 101 minute German film was released on DVD with English subtitles by Image Entertainment. The Max Ernst Museum opened in 2005 in his home town Brühl, Germany. It is housed in a late classicist 1844 building integrated with a modern glass pavilion. The historic ballroom was once a popular social venue visited by Ernst in his youth. The collection spans 70 years of his career including paintings, drawings, frottages, collages, nearly the entire lithographic works, over 70 bronze sculptures. and more than 700 documents and photographs by Man Ray, Henri Cartier Bresson, Lee Miller, and others. The core of the collection dates back to 1969 with works donated to the City of Brühl by the artist. Thirty six paintings, gifts from the artist to his fourth wife Dorothea Tanning, are on permanent loan from the Kreissparkasse Köln. Some noteworthy works include the sculptures The King playing with the Queen (1944) and Teaching Staff for a School of Murderers (1967). The museum also host temporary exhibitions by other artist. The Menil Collection, in Houston, Texas houses a significant collection of surrealist art including well over 100 pieces by Max Ernst. Notable paintings include In Praise of Freedom (1926), Loplop Presents Loplop (1930), Day and Night (1941–1942), Surrealism and Painting (1942), Euclid (1945), A Swarm of Bees in the Palais de Justice (1960), The Marriage of Heaven and Earth (1964). Ernst's work in the Menil Collection is typically exhibited a few pieces at a time along with other surrealist art in the collection on a rotating basis.