Кіріспе

Беатрис Вуд (3 наурыз 1893 – 12 наурыз 1998) – американдық суретші және студиялық қыш өндіруші, Америка Құрама Штаттарындағы авангард қозғалысына қатысқан. 1917 жылы француз суретшісі Марсель Дюшан мен жазушы Анри Пьер Рошемен бірге Нью-Йоркте «The Blind Man» және «Rongwrong» журналдарын құрып, бас редакторы болды. Ол бұрын Парижде өнер мен театрды оқыған және Нью-Йоркте актриса болып жұмыс істеген. Кейіннен мүсін жасау және қыштан ыдыс жасаумен айналысты. Вуд «Даданың анасы» деп аталды. Режиссер фильмді дамытып жатқанда Вудтың өмірбаянды оқығаннан кейін, 1997 жылғы Джеймс Кэмеронның «Титаник» фильміндегі Роза ДеУит Букатер кейіпкерінің тууына ішінара шабыттандырды. Беатрис Вуд 105 жасқа толып, содан кейін тоғыз күн өткен соң Калифорния штатының Охай қаласында қайтыс болды.

Балалық шақ

Беатрис Вуд Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында бай әлеуметтік топтың қызы болып дүниеге келді. 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісінен кейін отбасы Нью-Йоркке көшті. Әке-шешесінің күшті қарсылығына қарамастан, Вуд өнер саласында мансап құруға бекінді. Ақырында ата-анасы оған сурет салуды оқуға рұқсат берді. Ол француз тілін жақсы білгендіктен, оларды Парижге жіберді, онда ол Comédie Française театрында актерлік өнерді және беделді Académie Julian академиясында сурет өнерін оқыды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Вудты АҚШ-қа қайта оралуға мәжбүр етті. Ол Нью-Йорктегі француз репертуарлық труппасында екі жылдың ішінде алпыстан астам рөл ойнады. Ол бірнеше жыл сахнада өнер көрсетті.

Дада және авангард

Вудтың авангардтық қозғалысқа қатысуы Марсель Дюшанмен танысуымен басталды. Ол және оның досы Анри Пьер Роше, одан он төрт жас үлкен ер адам, 1916 жылы Нью-Йоркте, ол композитор Эдгард Вареске, аяғы сынғандықтан ауруханада жатқанда барып тұрғанда кездесті. Үшеуі бірлесіп «The Blind Man» және кейіннен «Rongwrong» журналдарын жасады, бұл журналдар АҚШ-тағы дадаизмнің алғашқы көріністері болды. Басылымның мақсаты – 1917 жылғы сәуір айында Тәуелсіз суретшілер қоғамының бірінші көрмесіне «R. Mutt» деген атпен ұсынған Дюшанның писсуарына жасаған өтінішті қорғау еді. Вуд осы басылымда анонимді редакционалдық мақала ретінде жиі цитаталанатын келесі мәлімдемені жазды: «Ал сантехника туралы айтатын болсақ, ол абсурд. Американың бізге сыйлаған жалғыз өнер туындылары – оның сантехникасы мен көпірлері». Вуд көрмеге өзі де жұмысын ұсынды, және оның Дюшанның студиясында бірге жасаған «Un peu d'eau dans du savon» атты туындысы қабылданды және қойылды. Бұл жұмыс ваннадан шығып тұрған әйел бейнесін бейнелейді, бірақ Вуд «тактикалық орын» деп атаған жерге нақты сабын тіркегендіктен, туынды көп назар аудартып, сынға ұшырады.

Роше, Дюшан және Жюль мен Джим

Ол Рошемен көбірек байланыста болғанмен, екеуі де жиі Душанмен уақыт өткізіп, бір түрлі махаббат үшбұрышын құрады. Дегенмен, бұл Рошенің 1953 жылғы романына (немесе Франсуа Трюффоның 1962 жылғы киноадаптациясына) түрткі болған жоқ. «Жюль мен Джим» романы Роше, неміс жазушысы Франц Гессель және Гессельге үйленген Хелен Грунд арасындағы үшбұрышқа негізделген. Роше өзінің аяқталмаған «Виктор» романында Вуд-Роше-Дюшан үшбұрышына қысқаша сілтеме жасаған. Вудтың өзі «Жюль мен Джим» мен Роше және Дюшанмен арадағы қарым-қатынастың ұқсас екенін мойындаған жоқ. Ол 1985 жылы жарық көрген «Мен өзімді таң қалдырамын» атты автобиографиясында былай деп жазды: Роше әйелі Денизбен бірге Парижде тұрды және осы кезде «Жюль мен Джим» романын жазды. Осы оқиға екі жақын дос жігіт пен оларды жақсы көретін әйел туралы болғандықтан, адамдар Роше, Марсель және менің арамыздағы оқиғаның қаншалықты әсер еткенін білуге асықты. Рошеге қандай естеліктер немесе эпизодтар шабыттандырғанын мен айта алмаймын, бірақ кейіпкерлер біздің нақты өмірдегі кейіптерімізге тек сырттай ғана ұқсайды! (136-бет)

Аренсбергтер және олардың шеңбері

Вуд өнер меценаттары Уолтер және Луиза Аренсбергтермен танысты, олар оның өмір бойғы достары болды. 1915 жылдан 1920 жылға дейін олар Манхэттендегі 33-ші Батыс 67-ші көшедегі пәтерінде суретшілер, жазушылар және ақындарды жинап, тұрақты кездесулер өткізді, оларға сусындар мен шағын тағамдар ұсынылып, зияткерлік пікір алмасулар жүргізілді. Дюшан, Роше және одан басқа, топқа авангардтың көптеген өкілдері кірді: Эдгард Варезе, Чарльз Шилер, Джозеф Стелла, Ман Рэй және Фрэнсис Пикабия. Вудтың осы суретшілермен және 20-ғасырдың басындағы авангард қозғалысымен байланысы оған «Даданың анасы» деген лақап атын сыйлады.

Сұлбалар

Марсель Дюшан оны сурет салуға ынталандырып, оның студиясын жұмыс істеуге арналған орын ретінде пайдалануға шақырды. Кейіннен ол "Мен өзімді таң қалдырамын" атты автобиографиясын суреттермен безендірді. Ол алғашқы суреттерін француз тіліндегі "Беа" деген есімімен қол қойды, бірақ керамикамен айналыса бастағаннан кейін, көптеген туындыларына "Беато" деген лақап атымен қол қойды. 2014 жылы оның суреттерінің сериясы Калифорния штатындағы Санта-Барбара қаласындағы Санта-Барбара өнер мұражайының тұрақты коллекциясында көрсетілді.

Мүсіндік

Фигуралар 1930 және 1940 жылдары суретшінің жұмысындағы маңызды бөлік болды. Ол өмірі бойында ыдыс пішіндерін де, мүсіндерді де зерттеді. Оның шеберлігі арта келе Вуд өмір мен махаббатқа қатысты ойларын жеткізу үшін әдейі түрде қарапайым, сурет салу стилін сақтап келді. Ол мұндай туындыларын "мәдениетті примитивтер" деп атады. Бұл тәсіл оның Батыс емес халықтық және примитивті өнердің барлық түрлеріне деген құштарлығын аңғартсады.

Керамика өнері

Голландияда Дж. Кришнамуртидің сөзін тыңдауға сапар барысында Вуд баррок стиліндегі, жылтыр глазурьмен жабылған тақталар сатып алды. Ол оларға сәйкес келетін шайданды табуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Өзі шайдан жасауға шешім қабылдап, Голливуд орта мектебінде керамика курсына жазылды. Керамика саласындағы ұзақ қызметі бойында ол ешқашан сәйкес шайданды жасаған жоқ. Бұл хобби алпыс жылға созылған құмарлыққа айналды, және ол Гертруда мен Отто Натцлер сияқты көптеген белгілі керамистерден тәлім алды. Нәтижесінде Вуд ерекше глазурь стилін жасады – глазурьдің бетіне металл тұздарын шығаратын, пештен оттегіні алып, жылтыр жасайтын, толық беткейлі глазурь.

Жинақтар

Вудтың туындылары Смитсонов институтының, Метрополитен өнер мұражайының, Ұлттық әйелдер өнер мұражайының, Бруклин мұражайының, Заманауи өнер мұражайының және тағы басқалардың тұрақты коллекцияларында қойылған.

Охай және ұзақ өмір сүру

1947 жылы Вуд өзінің мансабы үй салуға жеткілікті деңгейде қалыптасқанын сезінді. 1948 жылы ол Калифорния штатындағы Охай қаласына қоныстанды, себебі бұл Үндістан философы Дж. Кришнамуртиге жақын болатын. Ол Теософиялық қоғамның – Адьярдың өмір бойына мүшесі болды. Бұл байланыстар оның көркемдік философиясына зор ықпал етті. Сонымен қатар, ол қазіргі Бейсант-Хилл мектебі деп белгілі Бақытты аңғар мектебінің жерінде оқытып, тұрды. 90 жасқа келгенде Вуд, достасы Анаис Ниннің ынталандыруымен жазушы болды. Оның ең белгілі кітабы – 1985 жылы жарық көрген «Мен өзімді таң қалдырамын» атты автобиографиясы. Ұзақ өмір сүруінің құпиясы туралы сұраққа ол: «Мен бәрін өнер кітаптарына, шоколадқа және жас жігіттерге қарыздымын», – деп жауап берді. Вуд өмір бойы вегетариандықпен айналысып, алкоголь мен темекіден бас тартты.

Мұра мен құрмет

1994 жылы Смитсондар институты Вудты "Ең қадірлі американдық суретші" деп атады. Вуд өзінің үйі мен студиясын "Бақытты аңғар" қорына тапсырды. 2005 жылы қор Кевин Виргиль Уоллестен оны Беатрис Вуд өнер орталығына айналдыруды сұрады.

Вудтан әсер алған фильмдер

Беатрис Вуд: Даданың анасы: Бұл деректі фильмін режиссер Том Нефф 16 мм форматта 1993 жылғы 3 наурызда Лос-Анджелесте Вудтың 100 жылдық мерейтойына орай шығарды. Вуд 1997 жылы Джеймс Кэмеронның «Титаник» атты эпикалық фильміндегі 101 жастағы «Роза» кейіпкеріне шабыт берді. Кэмеронның айтуынша, Билл Пэкстонның әйелі оған «Мен өзімді шоктамын» кітабын сыйлаған. Оны оқығанда, кітаптың бірінші тарауындағы кейіпкердің «Ескі Роза» үшін жазған кейіпкерімен бірдей екенін түсінді. Мен Беатрис Вудты кездестіргенде ол әдемі, шығармашыл және қатты күлкілі еді. Әрине, фильмдегі Роза – Беатристің көптеген ойдан туған элементтермен біріккен бір көрінісі ғана. Джеймс Кэмерон 1998 жылғы «Титаник» фильмінің кіріспе сахнасында оған құрмет көрсетеді. Біз фильмнің 101 жастағы кейіпкерін Беатрис Вудтың ұнатқан өнерінің бірі – керамика жасап жатқанда көреміз. Джеймс Кэмерон фильмді дайындаған кезде оның өмірбаянын оқып, осы туралы білгенін түсіндіреді. Ол оның бүлікшіл және қалыпқа бағынбаған рухына ғашық және Беатрис Вудпен болған әңгімесінен келесі оқиғаны айтады: «Ол «Титаник» кейіпкеріне шабыт бергендердің бірі болды. Шындығында, мен оған телефон соғып, оны сұхбатқа беруге және оны осы кейіпкердің үлгісі ретінде пайдалануға рұқсат сұрадым, тіпті Беатристің «Титаник» кемесімен ешқандай байланысы болмаса да. Ол: «Мен мұны істей алмаймын, менде 35 жас бар» деді. Ол кезде оның жасы 102-ге толыпты». Ожай аңғарындағы жаңалықтарда жарияланған некрологында Вуд Бесеуінші жылдық Беатрис Вуд кино жүлдесін Кэмеронға табыс еткені айтылады.

Күнделіктері

Беатрис Вуд 85 жыл бойы күнделік жазды. 2011 жылы Фрэнсис М. Науманн мен оның әйелі Мари Т. Келлер оның өнер әлеміндегі өміріне арналған күнделіктерінен таңдаулыларын редакциялады.

Басқа

Кэмерон, Джеймс. "Титаник": Джеймс Кэмеронның суреттелген сценарийі. Нью-Йорк, Харпер: 1998 жыл. Ласкас, Жанна Мари. "Бейатрис Вуд: қалыпты бұзу", "Біз еске аламыз: ғасыр басында туған әйелдер өмірлерінің тарихын сөзбен және суреттермен баяндайды" кітабында. Нью-Йорк: Уильям Морроу және компания, 1999 жыл.