Кіріспе

Француз модель және суретшісі Элис Эрнестин Прин (2 қазан 1901 – 29 сәуір 1953), Монпарнас королевасы деп аталды және көбінесе Кики де Монпарнас деп танылады, ол джаз дәуірінде француз модель, әнші, мемуаршы және суретші болған. Ол Париждің бостандыққа ұмтылған мәдениетінің гүлденуіне және анықталуына көмектесті, бұл кезең "Années folles" ("француз тілінде "шарбақты жылдар") деп аталды. Ол 20-шы ғасырдың және авангард өнері тарихындағы ең әйгілі модельдердің біріне айналды.

Ерте өмір

Шаттильон-сюр-Сен қаласында, Кот-д’Ор аймағында заңсыз туған Алиса Приннің "күлкіге немесе күйзеліске ұшырататын қасіретті балалық шағы" болды. Оны әжесі зор кедейлікте өсірді. Он екі жасында оны пойызбен Парижге, типограф болып жұмыс істейтін анасының қасына, отбасына көмектесу үшін жіберді. Одан кейін ауыр, қорлайтын жұмыстар жасады, баспаханаларда, аяқ киім фабрикаларында және нан пісіретін орындарда жұмыс істеді. Осы кезеңде ол өзін әсемдеуді өмір бойы ұнататынын білді. Ол "анасының жалған гераниумдарынан бір жапырақ жұлып алып, екі бетіне бояп, күйдірілген сіріңке таяқшаларымен қастарын қарартқандықтан пекарнядағы жаман жұмысынан қуылды". Он төрт жасқа келгенде Приннің "ірі әрі әдемі денесі" париждіктердің назарын аударды, ол суретшілерге жасырын түрде жалаңаш поза беріп бастады. "Киімдерімді шешуге аздап ұялатынмын", - деп жазды Прин мемуарларында, бірақ "бұл сол кездегі қалыпты жағдай еді". Жалаңаш модель болу шешімі анасымен келіспеушілік тудырды. Бір күні анасы күтпеген жерден суретшінің студиясына ашуланып кірді, Принді ұятсыз әйел деп айыптады және одан мәңгілікке бас тартты. Ақшасы мен баспанасы болмаған жасөспірім Кики тек суретшілерге поза беру арқылы күнкөріс жасауға бекінді. Қара шашы бар сұлу қыз тез арада көп сұранысқа ие болды. Ол кезде оның кілегейі сирек болды, поза бергенде кейде көмірмен кілегей салып қоятын. Атағы артқан сайын, ол Монпарнас ауданының конформизмге қарсылығын және шағын буржуазияның әлеуметтік нормаларын қабылдамауын бейнелейтін жергілікті танымал тұлғаға айналды.

Модельдік мансабы

Бір ғана "Кики" есімін қабылдап, Прин Монпарнас әлеуметтік ортасының тұрақты мүшесіне және танымал модельге айналды, ондаған суретшілер үшін поза берді, соның ішінде Санью, Чайм Сутин, Джулиен Мандель, Цугухару Фухита, Констан Детре, Франсис Пикабия, Жан Кокто, Арно Брекер, Александр Кальдер, Пер Крог, Гермин Дэвид, Пабло Гаргалло және Тоно Салазар. Моиз Кислинг Кикидің "Открытая обнаженная сидящая" (Nu assis) атты портретін салған, ол оның ең танымал туындыларының бірі. 1976 жылы жарық көрген "Монпарнас естеліктері" кітабында канадалық ақын Джон Гласско былай деп еске алады: 1921 жылдың күзінде Прин американдық суретші Ман Рэймен танысты, олар арасындағы сегіз жылдық құйындарға толы қарым-қатынас басталды. Ол 1929 жылға дейін Ман Рэймен оның Кампан Премьера көшесіндегі студиясында бірге тұрды, осы кезеңде ол оның жүздеген портреттерін жасады. Ол сол кезде оның музасы болды және оның ең танымал туындыларының нысанына айналды, соның ішінде сюрреалистік "Ингрес скрипкасы" (Le Violon d'Ingres) және "Қара және ақ" (Noire et blanche) суреттері. Олардың даулы қарым-қатынасы кезінде Ман Рэй Приннің макияжы мен имиджіне ерекше мән берді. Ол "жас кезінде макияжға қолданатын қарапайым көмірлі қарындаштан асып, оны жаңаша өзгертті". Әр түнде бірге шығар алдында ол "оның косметикасын мұқият жағып, киімдерін таңдауға көмектесті, осы арқылы оның өзінің қол қойған суреттерімен бірдей оның көркемдік стилінің бір бөлігін жасады". Оның макияжы көбінесе "оның көңіл-күйіне қарай түсі, қалыңдығы және бұрышы өзгеріп отыратын". Оның ауыр қабақтары бір күні мыс түсті, келесі күні патша көгілдірі, немесе күміс және жадеден жасалған болуы мүмкін". 1929 жылға қарай Прин өзінің даңқының шыңына жетті. Ол тоғыз қысқа және көбінесе тәжірибелік фильмдерде ойнады, соның ішінде Фернан Легердің 1923 жылғы дадаистік "Механикалық балет" (Ballet mécanique) туындысында ешқандай авторлық құқықсыз. Богемиялық және шығармашылық Париждің символы, әйел болудың және өнерде өз орнын табудың мүмкіндігі ретінде, ол 28 жасында Монпарнас королевасы сайланды. Жергілікті даңққа қарамастан, ол күнделікті күнкөрісін табу үшін күресіп өмір сүрді. Ең қиын жағдайларда да ол оң көзқарасын сақтап, "Маған тек бір пияз, бір кесек нан және бір бөтелке қызыл шарап болса жеткілікті, мен әрқашан маған оны ұсынар адамды табамын" деді.

Суретшілік және өмірбаян

Прин 1927 жылы Париждегі Galerie au Sacre du Printemps галереясында өзінің суреттерінен тұратын, толығымен сатылып кеткен көрме өткізді. Ол өз таңдаған жалғыз аты – Кикимен жұмыс істеді, ал оның суреттері мен графикалық туындылары портреттер, автопортреттер, қоғамдық шаралар, фантастикалық жануарлар және жеңіл, сәл тегіс емес экспрессионистік стильде салынған арманды пейзаждарды қамтиды. Бұл стиль оның бейбояздық мінезі мен шексіз оптимизмін көрсетеді. 1929 жылы ол «Кикидің естеліктері» атты автобиографиясын жариялады, ал кіріспесін Эрнест Хемингуэй мен Цугухару Фужита жазды. 1930 жылы кітап Самуэль Путнам аудармасында Манхэттендегі Black Manikin Press баспасынан шықты, бірақ АҚШ үкіметі оны дереу тыйым салды. АҚШ-тағы алғашқы басылымның бір данасы 1970 жылдарға дейін Нью-Йорк қалалық кітапханасындағы тыйым салынған кітаптар бөлімінде сақталды. Дегенмен, кітап 1950 және 1960 жылдары «Жас модельдің тәрбиесі» деген атпен қайта басылды (мысалы, 1954 жылғы Bridgehead баспасы Хемингуэйдің кіріспесімен және Малон Блейннің суреттерімен бірге шықты). Бұл басылымдардың көп бөлігін адал емес Samuel Roth баспасы шығарды. Roth АҚШ-та тыйым салынған кітаптар авторлық құқықпен қорғалмайтындығынан пайдаланып, мәтінді өзгертіп, Принге жатпайтын суреттер мен фотосуреттер қосылған, авторлық құқыққа ие деп есептелетін басылымдар сериясын шығарды (олар Конгресс кітапханасында тіркелмеген). 1955 жылдан кейін Roth түпнұсқа кітаптан 23 жыл өткен соң, Принге тегіс жатқызылған қосымша он тарау қосты, соның ішінде ол Ротпен кездескен Нью-Йоркке сапар туралы ойдан шығарылған әңгіме де бар. Бұлардың ешқайсысы шындыққа жатпады. Алғашқы автобиография 1996 жылы жаңа аудармамен қайта жарық көрді. 1930 жылдардың бірнеше жылында Прин Montparnasse-тегі L'Oasis кабаресіне ие болды, кейін ол Chez Kiki деп аталды. Оның музыкалық залында қара шалбар және галстук-баулы киімде орындаған әндері көпшілікке ұнайтын, бірақ әдепсіз емес әндерді қамтыды. Кейін ол 1940 жылғы маусымда қалаға кірген екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс әскерінен қашу үшін Парижден кетіп қалды. Соғыстан кейін ол бірден қалаға оралмады.

Өлім және мұра

Прин 1953 жылғы 29 сәуірде 51 жасында Монпарнастағы пәтерінің алдында құлап, алкоголизм немесе есірткіге тәуелділіктің салдарынан қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде салмағы айтарлықтай аз болған. Оның париждік жерлеу рәсіміне көптеген суретшілер мен жанкүйерлер қатысып, Cimetière parisien de Thiais зиратына қоштасу процессиясын ұйымдастырды. Оның қабірінде: "Кики, 1901–1953, әнші, актриса, суретші, Монпарнас патшайымы" деп жазылған. Life журналы 1953 жылғы 29 маусымда Прин туралы үш беттік некролог жариялады, ол оның достарының бірінің естелік сөздерімен аяқталды: "Біз күлдік, құдай-ау, қанша күлдік!". Цугухару Фужита Кикидің өлімімен Монпарнастың шарықталу шағы мәңгілікке кетті деп мәлімдеді. Өлгеннен кейін де Прин Монпарнастағы соғыстар аралық кезеңдегі ашық пікір білдіру, батылдық және шығармашылықтың символы болып қала береді. Ол әйел ретінде өз өнеріндегі күшті тұлғаны көрсетеді. 1989 жылы биографтар Билли Клювер мен Джули Мартин оны "ғасырдың алғашқы толық тәуелсіз әйелдерінің бірі" деп атады. Оның құрметіне бір түрі күндізгі гүлге "Кики де Монпарнас" деген ат берілді. 2022 жылғы 14 мамырда Приннің арқасын бейнелейтін және скрипканың тесіктерімен әшекейленген "Le Violon d'Ingres" суреті 12,4 миллион долларға сатылып, аукционда сатылған ең қымбат фотосурет ретінде рекорд орнатты.