Кіріспе

1938 жылғы 5-санатты Атлантикалық дауылы 1938 жылғы Жаңа Англия дауылы (сондай-ақ Ұлы Жаңа Англия дауылы және Лонг-Айленд экспресі дауылы деп те аталады) – АҚШ-қа соққан ең қауіпті және ең қиратушы тропикалық циклонның бірі. 9 қыркүйекте Африка жағалауында пайда болған дауыл, 21 қыркүйекте Лонг-Айлендке 3-санатты дауыл ретінде жеткенге дейін Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 5-санатты дауылға дейін күшейді. Болжам бойынша, бұл дауыл 682 адамның өмірін қиып, 57 000-нан астам үйді зақымдады немесе жойды, сондай-ақ 306 миллион долларлық ($4.7 миллиард 2024 жылы) мүлік шығысына әкелді. Алайда, көптеген басқа да дереккөздер 1938 жылғы дауылдың іс жүзінде 4-санатты күштірек дауыл болғанын, Лонг-Айленд және Жаңа Англия арқылы өтетін кезінде Хьюго, Харви, Фредерик және Грейси дауылдарымен салыстырылатын желдерге ие болғанын мәлімдейді. Сонымен қатар, көптеген сарапшылар нақты залал мөлшерін 347 миллионнан 410 миллион долларға дейін бағалайды. Зақымдалған ағаштар мен ғимараттар 1951 жылға дейін зардап шеккен аймақтарда көрініс тапты. Бұл Жаңа Англия тарихындағы ең күшті және ең қауіпті дауыл болып қалады, мүмкін, 1635 жылғы Ұлы Колониялық дауылдың құрлыққа тию қарқындылығынан асып түспеген. Сол кезде 1938 жылғы Жаңа Англия дауылының шамамен жартысы байқаусыз қалды. 2012 жылғы Атлантикалық дауылдарды қайта талдау, дауылдың 9 қыркүйекте Батыс Африка жағалауында тропикалық депрессияға айналғанын көрсетті, бірақ АҚШ-тың Ауа райы бюросы 16 қыркүйекке дейін тропикалық циклонның бар екенін білмеді; ол кезде ол жақсы дамыған дауылға айналып, Саргассо теңізіне қарай батысқа қарай жылжыды. 15 қыркүйекте дауыл күшіне ие болды және төрт күннен кейін Багам аралдарының жанындағы ең жоғары қарқынға жетіп, 5-санатты дауылға теңесті. Дауыл солтүстікке қарай жылдамдап, шығыс жағалаумен қатарласып, 21 қыркүйекте Лонг-Айленд пен Коннектикутқа 3-санатты дауыл ретінде соқты. Құрлыққа өткеннен кейін ол экстратропикалық циклонға айналып, 23 қыркүйекте Онтариода тарады.

Метеорологиялық тарих

Атлантикалық дауылдарды қайта талдау жобасы 1938 жылғы Атлантикалық дауыл маусымын талдады, ал Ауа-райы бюросының болжаушысы Иван Рэй Таннехилл дауылдың сол кездегі болуы туралы білім 17 қыркүйекке дейін циклонның дауылға дейін күшейгеніне дейін белгісіз болғанын атап өтті. Құрлықтағы және теңіздегі бақылауларға сүйене отырып, қайта талдау жобасы 1938 жылғы дауыл 9 қыркүйекте 12:00 UTC (8:00 EST) Батыс Африка жағалауынан тропикалық депрессия ретінде басталып, маусымның алтыншы тропикалық циклоны болды деген қорытындыға келді. Депрессия бірте-бірте күшейіп, тропикалық циклогенезден кейін бір тәуліктен аз уақыт ішінде тропикалық дауылға айналды. 15 қыркүйекте Атлантиканың орталық бөлігінде дауылдың қысымы күшейген деп болжалды, бірақ циклон құрлықтан алыстаған сайын кемелерден алынған мәліметтер азайды. Дауыл баяу күшейе берді және Саргасс теңізі үстінде орналасқан субтропикалық жотаның оңтүстік жиегімен батысқа қарай жылжыды. 18 қыркүйекте Чикагоның батысында күшті экстратропикалық циклон пайда болды, ол Канададан АҚШ-тың шығысына салқын ауаның күшті ағынын әкеліп, аймақта суық фронтты құрады; бұл фронт ылғалды тропикалық ауаның Жаңа Англияға солтүстікке қарай жылжуына себеп болды. Шығыстағы субтропикалық жотаның болуы және фронттың тұрақтылығы дауылдың теңізге қарай бұрылуына кедері келтірді. 21 қыркүйек күні таңертең ол Хатеррас мүйісінен шамамен 75 миль (121 км) шығысқа қарай өтті. Сол күні 12:00 UTC (8:00 EST) дауылдың барометриялық қысымы ; бұл дауылдың тіркелген ең төменгі қысымы. 19:45 UTC (3:45 EST) дауыл Нью-Йорк штатының Беллпорт қаласында Лонг-Айлендке соқты, соққы жылдамдығы және қысымы , бұл Нью-Йорк қаласы аймасына соққан ең күшті тропикалық циклон. Ол орталықтан шығысқа қарай желдің күшін күшейте отырып, солтүстікке қарай жылдам жылжыды; сонымен қатар, жылдамдығы ең төменгі барометриялық қысым нүктесінен оның айналу орталығын 17 миль (27 км) қашықтыққа жылжытты. Ауа-райы бюросының болжаушысы Чарльз Пирс дауылдың Сыртқы жағалаудан тыс экстратропикалыққа айналғанын айтты, бірақ Чарльз Дж. Нейман, Франсис П. Хо және Атлантикалық дауылдарды қайта талдау жобасы оның құрлыққа жеткенде тропикалық болғанын, бірақ экстратропикалыққа өту процесінде болғанын көрсетті. Содан кейін ол Лонг-Айленд және Лонг-Айленд шығанағы арқылы жылдам өтіп, Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласы маңында екінші және соңғы рет құрлыққа соқты, желдің жылдамдығы бар, бұл 1900 жылдан бері Коннектикут штатына соққан үш ірі тропикалық циклонның бірі. Атлантикалық мұхитты зерттеу және метеорологиялық зертханасының мәліметінше, бұл үш циклон – 1938 жылғы Жаңа Англия дауыл, 1944 жылғы Ұлы Атлантикалық дауыл және 1954 жылғы Кэрол дауыл. Дауыл үнемі әлсіреп, 22 қыркүйекте (21 қыркүйек, 20:00 EST) 00:00 UTC-ге дейін Вермонт штатында толық экстратропикалыққа айналды. Осы ауысудан кейін қалдықтары 23 қыркүйекте Онтарионың оңтүстік-шығысында тарап кеткенге дейін әлсіреуін жалғастырды.

Дауылдың алдын ала болжауы

1938 жылы АҚШ-тың болжамдары Еуропа болжамдарынан қалып қойды, онда әуе массаларын талдау үшін жаңа техникалар қолданылып, фронттардың ықпалын ескеретін болды. АҚШ Орман қызметі, АҚШ Ауа райы бюросының бас мекемесі, құпия есеп жариялады. Онда ауа райы бюросының болжамдарын "қанағаттандырмас жағдай" деп сипаттады, болжаушылардың нашар дайындығын, жүйелі жоспарлаудың жоқтығын және болжаушылардың ақпаратты алу үшін "күш жіберуге" мәжбүр болғанын айтты. 19 қыркүйекте Флорида штатының Джексонвилл кеңсесі Флоридаға дауыл ұруы мүмкін екені жөнінде ескерту жасады. Тұрғындар мен билік үш жыл бұрын болған Еңбек күні дауылына ұқсас, кең ауқымды дайындықтар жасады. Дауыл солтүстікке бұрылғанда, кеңсе Каролина жағалауы үшін ескертулер шығарды және бас кеңсеге, Вашингтонға өкілеттік беруге көшті. 21 қыркүйек күні сағат 9:00 EDT-де Вашингтон кеңсесі Атлантик-Ситидің солтүстігінде және Род-Айленд штатының Блок-Айлендінің оңтүстігіндегі және Блок-Айлендтен Мэн штатының Истпорт қаласына дейінгі солтүстік-шығыс дауылы туралы ескертулер шығарды. 14:00-де Лонг-Айлендтің оңтүстік жағалауында және Коннектикут жағалауында дауылдық жел соқты. Вашингтон кеңсесі дауылдың Атлантик-Ситиден 121 шақырым (80 км) шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай жылғанын және Лонг-Айленд пен Коннектикут арқылы өтетінін хабарлады. Дауылды қайта талдау көрсеткендей, дауыл солтүстікке қарай жылжыған және От аралынан 80 шақырымдай қашықтықта болған, сондай-ақ кеңесте айтылғаннан гөрі күштірек және ірірек болған. Егер 2005 жылы осындай дауыл болғанда, халық саны мен инфрақұрылымның өзгеруіне байланысты 39,2 миллиард долларлық зиян келтірілуі мүмкін еді. Жаңа Англиядағы дауылдан шамамен 600 адам қаза тапты, олардың көп бөлігі Род-Айлендте болды, ал дауылдың жолындағы жерлерде 100-ге дейін адам қаза тапты. Тағы 708 адам жарақат алды. Барлығы 4500 коттедж, ферма және басқа да үйлер қирады, ал 25000 үй зақымданды. Басқа да зияндардың ішінде 26000 автомобиль қирады және 20000 электр бағанасы құлады. Дауыл сонымен қатар Солтүстік-Шығыстағы орманды қиратты, Нью-Йорк пен Жаңа Англияда шамамен екі миллиард ағаш құлады. Құлаған ағаштардың тудырған өрт қаупімен күресу үшін Солтүстік-Шығыс ағаш құтқару басқармасы (NETSA) құрылды. Көптеген жерлерде құлаған ағаштарды тазалаудан соң пайда болған жолдар ондаған жылдар бойы көрінді, ал кейбіреулері бүгінге дейін қолданылып келеді. Нью-Йорк, Нью-Хейвен және Хартфорд темір жолы Нью-Хейвеннен Провиденске дейін қатты зардап шекті, өйткені жағалау бойындағы көптеген көпірлер қирады немесе суға батты, Вестерли, Род-Айленд сияқты қатты зардап шеккен қалалармен темір жол байланысын үзіп тастады. 1938 жылы технологияның жетілмеуіне байланысты Лонг-Айленд тұрғындарына дауыл туралы ескерту берілмеді, Лонг-Айленд Нью-Англия мен Квебекке дейін бірінші болып соқты, сондықтан дауыл "Лонг-Айленд экспресі" деген атқа ие болды. Йель және Гарвард университеттері орман шаруашылығы факультеттері басқаратын үлкен орманға ие болды, бірақ екеуі де дауылдан жойылды. Алайда, Йельдің Солтүстік-Батыс Коннектикут штатындағы Грейт-Маунтиндегі резервтік орманы зардаптан құтылды және олар орман шаруашылығы бағдарламасын жалғастыра алды, ол бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Гарвардтың бағдарламасы осыған байланысты қысқартылды.

Нью-Джерси

Ураганның батыс жағы Джерси жағалауында тұрақты тропикалық дауыл күшті жел, биік толқындар және дауыл толқынын тудырды, сондай-ақ Атлантик-Ситидегі жағажайдың көп бөлігін қиратты. Бригантин көпірі Атлантик-Сити мен Нью-Джерси штатының Бригантин қаласы арасындағы Абсекон шығанағында қирады. Су тасқыны бірнеше жағалау қалаларын жапты; дауылдың шыңында Уайлдвуд 3 футқа (1 метрге) дейін суға батты, ал Бей-Хедтегі жағажай қирады және ондаған коттедждер мұхитқа ағып кетті. Егістер желден зақым көрді. Ең күшті желдің жылдамдығы Сэнди-Хук маңында тіркелді. Дауылдың арт жағынан солтүстік-батысқа қарай соққан жел ең күшті болды. Манхэттенге апаратын көпірлер мен туннельдер келесі түске дейін жабылды. Нассау округінің 95% электр қуатынан айырылды, су тасқыны көлік қозғалысын тоқтатты. Манхасет шығанағында 400-ге жуық қайық өрістен жұлынып, қирады немесе батты, ал 100-ден астамы Порт Вашингтон яхт клубының жағажайына шығып қалды. Ұқсас оқиғалар солтүстік жағалаудағы басқа да жерлерде болды. Глен Коувтағы Дж. П. Морганның мүлігі ауыр зақымдарға ұшырады. Нью-Йорк қаласының мэрі Фиорелло Ла Гардияның әйелі дауылды Нортпорттағы үйінің екінші қабатында күтуге мәжбүр болды. Митчелл-Филд әскери әуежайы шамамен 4 градусқа дейін желмен соққыға ұшырады және су тереңдігі тізеге дейін жетті. Уиллистон паркінде 50 үйдің тұрғындары ауыр жаңбырдан кейін көлдің суы тасып кеткендіктен қайықпен құтқарылуға мұқтаж болды.

Шығыс Лонг-Айленд

Шығыс Лонг-Айленд дауылдың ең қатты соққысын алды. Вестгемптон-Бичтегі Дюна жолы аумағы толығымен жойылды, нәтижесінде 29 адам қаза тапты. Лонг-Айлендтің шығыс бөлігінде тағы 21 адам көз жұмды. Дауыл толқыны Монтаукты уақытша аралға айналдырды, себебі ол Напиагтағы Оңтүстік бұрышты су басып, Лонг-Айленд теміржолының жолдарын қиратты. Лонг-Айленд жағалауларына тікелей соққандықтан, дауылдан қатты зардап шекті. Бұл аймақтағы дауыл толқынының биіктігі 5 метрге дейін жетті. Порт-Джефферсон қаласында 2 метрлік орташа су деңгейі тіркелді. Барлық жағалаулар күшті жел мен су тасқынына өте осал болды, ал жағалауға жақын болғандар тікелей қауіп астында болды. Лонг-Айлендтің шығысында он жаңа шығанақ пайда болды. Бұл Саг-Харбордағы ең биік ғимарат еді. Шаңырағы әлі қайта салынбаған. Уэдинг-Риверге елеулі зиян келді. Дауыл Лонг-Айлендтің солтүстік бұрышындағы Гринпорттың Фронт көшесіндегі кинотеатрының құлауына себеп болды. Балық аулау және алма өнімдері жартылай жойылды, екі балықшы қаза тапты, біреуі суға батып қайтыс болды, сонымен қатар желдің салдарынан көптеген қоралар мен шаруашылық ғимараттары қирады. Дауылдың салдарынан Род-Айленд штатының Вестерли қаласында сағат 15:50-де 100 адам қаза тапты. Күзгі күн мен түннің теңелуіне және толу айына байланысты су деңгейі әдеттегіден жоғары болды, ал дауыл Коннектикут жағалауының көп бөлігінде 5 метрлік дауыл толқынын тудырды, Нью-Лондоннан Коннектикут шығысына дейін және Кейп-Кодқа дейін 8 метрлік су деңгейіне жетті, соның ішінде Род-Айлендтің барлық жағалауы. Род-Айленд жағалауында дауыл әсіресе күшті болды, жүздеген жазғы коттедждер теңізге айдалып кетті. Наррагансетт шығанағы арқылы солтүстікке қарай жылжығанда, шығанақтың құбыр тәрізді пішінімен шектелген және әдеттегі көктемгі тасқыннан 5 метрге дейін көтерілді, нәтижесінде Провиденстің орталық бөлігінде 13 метрден астам су болды. Бірнеше автокөлік жүргізушілері көліктерінде суға батып қайтыс болды. Джеймстаун қаласында мектеп автобусы Маккерель шығанағына құлап, жеті бала қаза тапты. Халық көпес дүкендерін тонады, көбінесе су тасқыны толығымен басылғанға дейін, және Ірі депрессияның экономикалық қиындықтарына байланысты. Жағалау бойында көптеген үйлер мен құрылыстар қирады, сондай-ақ дауылдың жолындағы құрылыстар да зардап шекті, ал жағалаудағы бүкіл жағажайлар жойылды. Атлант мұхиты мен Кіші Нарагансетт шығанағының арасында орналасқан, 40 отбасы тұратын Напатри-Пойнт деген шағын мүйіс толығымен суға батты. Напатри қазір адам тұрмайтын жабайы табиғат панасы. Кейбір жағажайларда құм деңгейі төмен болған кезде, дауылдан қираған бетон баспалдақтар мен жағажай негіздерін әлі де табуға болады. Ньюпорттағы Истон жағалауындағы жағажай дауылдан толығымен қирады. Браун университетінің 1764 жылғы Жарғысының түпнұсқалық пергаменті Провиденс банкіндегі сақтау орны су басып, мәтіні толығымен жойылды. NOAA зерттеуіне сәйкес, Ньюпорттағы дауылдың ең жоғары су деңгейі теңіз деңгейінен 4 метр биіктікте тіркелді. Бұл дауыл деңгейі 100 жылдық дауылдың SLOSH моделінен 3 метрге жоғары, және бір бағалау бойынша, бұл су деңгейі "400 жылда бір рет болатын дауылды көрсетеді". Құм шөгінділерін зерттеу нәтижесінде Род-Айлендті 300 жылдан астам уақыттан бері шапқан ең күшті дауыл осы екендігі анықталды.

Коннектикут штаты

Коннектикут штатының шығысы дауылдың шығыс жағында орналасқан. Лонг-Айленд үлкен мұхит толқындарына қарсы кедергі ретінде қызмет етті, бірақ Лонг-Айленд бұғазының суы жоғары көтерілді. Нью-Хейвеннің шығысындағы шағын жағажай қалалары су мен желден көп зардап шекті, ал 1938 жылғы дауыл Коннектикуттың 350 жылдық тарихындағы ең ауыр табиғи апат рекордын сақтайды. Стамфордтағы орташа төмен су деңгейіндегі дауыл толқыны 4 метр (14.1 фут), Бриджпортта – 4 метр (12.8 фут), ал Нью-Лондонда – 3 метр (10.58 фут) құрады, бұл рекордтық көрсеткіш болып қала береді. Олд-Лаймда жағажайдағы коттедждер қиратылды немесе суға кетіп қалды. NYNH&H жолаушылар пойзы «Бостониан» Стонингтондағы қираған орында тұрып қалды. Екі жолаушы құтқаруға тырысқанда суға батып кетті, ал экипаж қираған орындарды тазартып, пойызды қозғалта алмады. Стонингтон жағалауындағы ғимараттар негіздерінен құлап, 3 шақырым (2 миль) ішке итерілді. Мистиктегі үйлерде тірі қалғандарды іздеу кезінде құтқарушылар ас үйдің сөрелері мен шкафтарынан тірі балықтар мен қабылдақтарды тапты. Жаңа Лондонды бірінші кезекте жел мен дауыл толқыны шарлады, содан кейін жағалаудағы бизнес ауданы өртеніп, 10 сағат бойы бақылаусыз өрісті. Оушен-Бич маңындағы сәнді үйлер дауыл толқынынан қирады. Нью-Лондон портының кіреберісінде тұрақты бекітілген 240 тонналық маяк 3 шақырым (2 миль) қашықтықтағы құм сілкімесінде табылған. Штаттың ішкі аймақтарында бұрынғы дауылдардан қаныққан топыраққа жауған дауылдың шектен тыс жаңбырынан кең ауқымды су тасқыны болды. Коннектикут өзені арнасынан асып, Хартфордтан Миддлтаунға дейінгі қалалар мен елді мекендерді су басып кетті. Нәтижесінде, бұл дауыл Коннектикут тарихындағы ең өлімге әкелген және ең қымбат дауылға айналды.

Массачусетс штаты

Дауыл көзі Коннектикут өзенімен солтүстікке қарай Массачусетс штатына дейін созылды, онда жел мен су тасқыны 99 адамның өмірін қиды. Спрингфилдте өзеннің деңгейі су тасқынының нормасынан 3 метрге дейін көтеріліп, елеулі зақым келтірді. Массачусетс штатының батыс бөлігінде шамамен 400 мм жаңбыр жауды, бұл бірнеше күн бұрын жауған жаңбырмен бірігіп, кең ауқымды су тасқынына әкеп соқты. Чикопи өзеніндегі кенеттен су тасқыны Чикопи шарлауының көпірін қиратты, ал Коннектикут өзені Уилимансет ауданының көп бөлігін су басты. Уэр қаласының тұрғындары бірнеше күнге оқшауланып, ауадан тасталған азық-түлік пен дәрі-дәрмекке тәуелді болды. Су шегілгеннен кейін қаланың Басты көшесі шұңқырға айналып, ішінде кәріз құбырлары көрінді. Шығысқа қарай, толқын Фалмут пен Нью-Бедфордты 2,4 метр судың астында қалдырды. Нью-Бедфорд портындағы қайықтардың үштен екісі батып кетті. Фолл-Ривердегі Атлантик бульварында бірнеше үй суға кетіп, олардың іргетастары бүгінге дейін жағажайда табылуда. Блю-Хилл обсерваториясы желдің жылдамдығын 112 км/сағатқа дейін және ең күшті соққыны тіркеді, бұл АҚШ-та тіркелген ең күшті дауылдық жел соққысы. Глостерде дауылдың ең биік толқыны – 15 метрлік толқын тіркелді. Кастелтон қаласында пойыз рельстен шығып кетті. Бұл тропикалық циклон ретінде штатқа енген жалғыз жүйе.

Нью-Гэмпшир

Дауылдың орталығы батысқа қарай, Вермонт арқылы жылжыса да, Нью-Гэмпшир едәуір зардап шекті. Вермонттағыдай, өте күшті жел көптеген ағаштар мен электр сымдарын құлатты, бірақ Нью-Гэмпширдегі жауын-шашын мөлшері басқа штаттарға қарағанда айтарлықтай аз болды. Конкордта бар болғаны жаңбыр жауды. Алайда, Питерборо қаласындағы зардап одан да ауыр болды; жалпы шығын 500 000 АҚШ долларын құрады (1938 жылғы доллар, 2005 жылы 6,5 миллион доллар), оның ішінде 10 көпірдің қирауы да болды. Су тасқыны өрт сөндірушілердің өртке жетіп, сөндіруіне кедеріс келтіргендіктен, қаланың төменгі жағының көп бөлігі өртенді. Басқа да елді мекендер орман ресурстарына елеулі зиян келтірді. Нью-Гэмпширде 13 адам қаза тапты. Вашингтон тауында желдің күшіне байланысты Ког темір жолының бір бөлігі құлап кетті.

Мэн штаты

Мэн штатында ғимараттар мен ағаштар зақымданып, электр қуаты үзілістері болды. Теңіз суының көтерілуі минималды болды және желдің жылдамдығы дауыл деңгейінен төмен қалды. Мэн штатында бұл дауылдан адам өміріне қатысты жоғалтулар болған жоқ.

Мэриленд және Делавэр штаттары

Жылдамдықпен айналған дауылдың батыс жағы Делавэр және Мэриленд штатының оңтүстік-шығысына ауыр жаңбыр мен күшті жел әкелді. Зақым келген болса, оның шамасы аз болуы мүмкін.

Квебек

Дауыл экстратропикалық циклонға айналғанда, ол Оңтүстік Квебекке қарай жылжыды. Жүйе алғаш рет Канадаға өткен кезде, нөсер жаңбыр мен өте күшті жел соғып тұрды, бірақ құрлықпен байланыс жүйенің күшін күрт әлсіретті. Дегенмен, көптеген ағаштар құлап түсті. Басқа жағынан, бұл аймақтағы зиян шамалы болды.