Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лика 925 жылы хорваттардың герцогы Томислав таж киіп, Хорватия патшасы болғанда Хорватия Корольдігінің құрамына енді. Лика атауы көне иллирия тілінен шыққан, "су қоймасы" деген мағына береді; латын тіліндегі liquor ("сұйықтық") және қазіргі албан тіліндегі liqén ("көл") сөздерімен байланысты. Шындығында, Лика аймағының ерекшелігі – өзендер мен көлдер, сондай-ақ көптеген батпақтар мен су тасқынына ұшырайтын жерлер, олардың көп бөлігі 18-20 ғасырларда кептірілген. Бұл атау бастапқыда Лика өзеніне қатысты болса, кейіннен аймақтың өзін атау үшін қолданыла бастады. Ликаның топоним ретінде алғашқы айрылысы 10 ғасырдағы Константин Порфирогениттің "De Administrando Imperio" еңбегінде, хорваттар мен олардың мемлекеттік құрылымына арналған тарауда кездеседі, онда олардың баны "Крбава, Лика және Гацканы басқарады" деп сипатталады. Хорват патшасын сайлау құқығына ие болған он екі ақсүйек хорват тайпасының ішінде Гусич тайпасы Ликадан шыққан.
Lika then became a part of the Kingdom of Croatia in 925, when Duke Tomislav of the Croats received the crown and became King of Croatia. The name of Lika is derived from old Illyrian language, meaning "body of water"; its cognates are liquor ("fluid") in Latin and liqén ("lake") in modern Albanian. Indeed, a major feature of the Lika landscape are rivers and lakes, as well as marshes and floodplains, many of which have been drained in 18th to 20th centuries. The name initially referred to Lika River, and over time came to denote the region. The first mention of Lika as a toponym appears in 10th century Constantine Porphyrogenitus' book De Administrando Imperio as βο(ε)άνος, in a chapter dedicated to Croats and the organisation of their state, describing how their ban "has under his rule Krbava, Lika and Gacka". Among the twelve noble Croat tribes that had a right to choose the Croat king, the Gusić tribe was from Lika.
15 ғасырдан
1493 жылы хорват әскері Ликадағы Удбина маңындағы Крбава алаңындағы шайқаста Осман күштерінен ауыр жеңіліс тапты. Османдықтар Хорватияға енген сайын, аймақтағы хорват халқы елдің немесе шетелдің қауіпсіз аймақтарына көшіп бастады. Ликаның көптеген жергілікті шакавиандары осы аймақты қалдырды, ал олардың орнына негізінен Батыс Гецеговина мен Батыс Босниядан келген Жаңа Штокавиандық икавиандар, сондай-ақ Балқан түбегінің оңтүстік-шығысынан келген православиеліктер (влахтар мен сербтер, Жаңа Штокавиандық ижекавиандар) қоныстанды. 1513 жылы Ликадағы епископтық орын болған Модруш қаласын Османдықтар басып алды. 1527 жылы олар Удбинаны, соның ішінде Удбина қамалын басып алды, нәтижесінде Ликаның көп бөлігі Османдықтардың бақылауына көшті. Аймақ бастапқыда Босния санджағының, кейін Клис санджағының және соңында Крка санджағының құрамына кірді. Лика мен Крбаваның қирауы соншалық болды, олар шамамен жарты ғасыр бойы көбінесе қоныстанбаған болып қалды. 16 ғасырдың соңында Османдықтар аймаққа влахтарды, сондай-ақ халықтың көпшілігін құрайтын үлкен елді мекендерге мұсылмандарды қоныстандыра бастады. Принц Радичты король Рудольф Грацта (1 желтоқсан 1600 ж.) Сенж князі етіп тағайындады. Радичтер Лика аймағынан шыққан ежелгі ақсүйек отбасы; отбасының мүшелері Сенж штаб-пәтеріндегі Ускок әскери басшылары болды. Сенж князі Османдықтарға қарсы белсенді күресті. 1683 жылы Вена шайқасында Османдықтар жеңілгеннен кейін Ликадан 30 000 мұсылман Боснияға қарай көшіп кетті. Бұл мұсылмандардың көпшілігі Босниядан келген, олар бір ғасыр бұрын қоныстанған, ал айтарлық үлесі хорваттардан шыққан. Ликадағы Османдық үкімдігі 1689 жылы Удбинаны қайтарып алумен аяқталды. Алайда, Доньи Лапак аймағы 102 жыл бойы Османдықтардың қолында қалды. Габсбург монархиясы мен Осман империясы арасындағы шекара 1699 жылы Карловиц шартымен, ал соңында 1791 жылы Систова шартымен белгіленді. Лика Хорватия әскери шекарасының Карловац бас қолбасшылығына қосылды. Ол Османдықтар басып алған аймақтардан келген иммигранттармен қайта толықтырылды. Қалалық елді мекендерде католиктер басым болды, ал Ликаның ішкі аймақтарында православиеліктер көптеп кездесті. 1881 жылдың 15 шілдесінде Әскери шекара жойылды, және Лика Хорватия-Славония Корольдігіне қайта қосылды, ол Австро-Венгрияның екі монархиясының венгр бөлігі – Транслейтанияның автономиялық бөлігі болды. Ол Лика-Крбава округінің құрамына кірді, ал округ орталығы Госпич болды. Оның халқы этникалық тұрғыдан әртүрлі болды және 1910 жылы 50,8% сербтер мен 49% хорваттардан тұрды.
In 1493 the Croatian army suffered a heavy defeat from the Ottoman forces in the Battle of Krbava Field, near Udbina in Lika. As the Ottomans advanced into Croatia, the Croatian population from the region gradually started to move into safer parts of the country or abroad. Many indigenous Chakavians of Lika leaving this area and to their places mainly arriving Neo Shtokavian Ikavians from western Hezegovina and western Bosnia, and Orthodox (Vlachs and Serbs Neo Shtokavian Ijekavians) from south east of Balkan Peninsula. In 1513 the town of Modruš, the location of the episcopal see in Lika, was overrun by the Ottomans. In 1527 they captured Udbina, including the Udbina Castle, leaving most of Lika under Ottoman control. The region became initially part Sanjak of Bosnia, later the Sanjak of Klis and finally the Sanjak of Krka. The devastation of Lika and Krbava was such that almost half a century they remained largely uninhabited. At the end of the 16th century the Ottomans started settling Vlachs in the area, as well as Muslims in larger settlements where they soon formed a majority of the population. Prince Radic was appointed Prince of Senj by King Rudolf in Graz (1 December 1600). Radic family is a Native noble family from Lika region; members of the family were Uskok military leaders at the headquarters in Senj. Prince of Senj was very active against Ottoman. In 1683 after Ottoman defeat at the battle of Vienna, 30,000 Muslims from Lika began to move towards Bosnia. Large number of these Muslims originated from Bosnia from which they came a century earlier, while a substantial proportion was of Croatian origin. The Ottoman rule in Lika mostly ended in 1689 with the recapture of Udbina. However area of Donji Lapac remained in Ottoman hands for 102 years. The borders between the Habsburg Monarchy and the Ottoman Empire were initially concluded with the Treaty of Karlowitz in 1699, finally concluded with Treaty of Sistova in 1791. Lika was incorporated into the Karlovac general command of the Croatian Military Frontier. It was repopulated by immigrants from Ottoman held regions. Catholics predominated in urban settlements, while Orthodox Christians were mostly present in the interior of Lika. On 15 July 1881 the Military Frontier was abolished, and Lika was restored to Kingdom of Croatia Slavonia, an autonomous part of Transleithania (the Hungarian part of the Dual Monarchy of Austro Hungary). It was within the Lika Krbava County, with Gospić as the county seat. Its population was ethnically mixed and in 1910 consisted of 50.8% Serbs and 49% Croats.
Югославия Корольдігі - СФРЯ
Австрия-Венгрияның құлауынан кейін, Ликаның құрамына кіретін Хорватия және Славония 1918 жылдың 29 қазанында словендер, хорваттар және сербтер мемлекетінің құрамына енді. Жаңа құрылған мемлекет 1918 жылдың 1 желтоқсанында Сербия Корольдігімен бірігіп, Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігін құрды, ол 1929 жылы Югославия деп аталды. Лика Хорватияның құрамында қалды, ол Корольдіктің құрамдас провинцияларының бірі болды. Ликаның көп бөлігі Županija Lika Krbava-ға қарасты, астанасы Сенж қаласында орналасты (бұрынғы Госпичтің орнына). Жаңа конституция барлық бұрынғы шекараларды жойды және Лика Приморско-крайішка облысының құрамына енді. 1929 жылы аймақ жаңадан құрылған Югославия Корольдігінің Сава Банатының (Савска бановина) бөлігіне, ал 1939 жылы Хорват Банатының (Хрватска бановина) бөлігіне айналды. 1941 жылы Югославияға Оккупациялық күштер шабуыл жасап, оны бөліп тастады, соның салдарынан Лика Усташа басқарған Оккупациялық күштердің марионеткалық мемлекеті – Хорватия Тәуелсіз Мемлекетінің (НДХ) құрамына кірді. 27 шілдеде Ликада сербтердің көтерілісі басталды, оны югослав партизандары басқарды. 1943 жылдың маусым айында Хорватияның Ұлттық азаттық үшін мемлекеттік антифашистік кеңесінің (ZAVNOH) құрылтай сессиясы партизандар бақылауындағы Ликадағы Оточац қаласында өтті. Соғыс 1945 жылы аяқталып, Хорватия Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының социалистік федеративтік бірлігіне айналды.
After the collapse of Austria Hungary, Croatia and Slavonia, of which Lika was part, became part of the State of Slovenes, Croats and Serbs on October 29, 1918. The newly created state then joined the Kingdom of Serbia on December 1, 1918 to form Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes which was in 1929 renamed into Yugoslavia. Lika remained inside Croatia, which became one of the constituent provinces of the Kingdom. The majority of Lika belonged to the Županija Lika Krbava with the capital in Senj (instead of in Gospić previously). The new constitution abolished any previous borders and Lika became a part of the Primorsko krajiška Oblast with the capital in Karlovac. In 1929, the region became a part of the Sava Banate (Savska banovina) of the newly formed Kingdom of Yugoslavia, and then in 1939 of the Croatian Banate (Hrvatska banovina). Yugoslavia was invaded and split by the Axis forces in 1941 and Lika became a part of the Independent State of Croatia (NDH), an Axis puppet state led by the Ustaše. On 27 July the Srb uprising started against the Ustaše in Lika, led by Yugoslav Partisans. In June 1943 the founding session of the State Anti fascist Council for the National Liberation of Croatia (ZAVNOH) was held in Otočac in Lika, in the territory held by the Partisans. The war ended in 1945 and Croatia became a Socialist federal unit of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia.
Хорватияның тәуелсіздік соғысы
1990 жылдың тамызында Хорватияның сербтер қоныстанған аймақтарында "Лог төңкерісі" деп аталатын көтеріліс басталды. Жақында болған азаматтық наразылықтар мен 1991 жылдың маусымында Хорватияның Югославиядан тәуелсіздік жариялауына байланысты, шығыс Ликадағы сербтер көпшілік тұратын елді мекендер Хорватиядағы серб халқымен бірлесіп Серб Крайна Республикасын (СКР) құрып, тәуелсіздігін жариялады. Содан кейін Югослав халық армиясы мен серб жарымәскери күштерінің қолдауымен серб жарымәскери жасақтары құрылды. 1991 жылдың соңында Хорватия полициясымен болған қақтығыстар тез арада толыққанды соғысқа ұласты. Ликадағы ең қызыл шайқас 1991 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Госпич шайқасында болды, нәтижесінде провинция орталығы серб күштері тарапынан ауыр зақымдарға ұшырады. Батыс Лика Хорватияның бақылауында болды, ал шығыс Лика СКР-дың бақылауында болды. Соғыс 1995 жылға дейін жалғасты, осы жылы Хорватия армиясы "Шабуыл" операциясы барысында аймақты басып алып, СКР-дың таратылуына әкелді. Соғыстан кейін аймақтағы бірнеше қалалар мен муниципалитеттер ерекше мемлекеттік қамқорлық аймақтары деп белгіленді.
In August 1990 an insurrection known as Log Revolution started in Serb populated areas of Croatia. Due to recent civil unrest and with Croatia declaring independence from Yugoslavia in June 1991, the Serb majority settlements of eastern Lika joined with fellow Serbian populace in Croatia in the creation and declaration of independence of the Republic of Serbian Krajina (RSK). Subsequently, the Serbian paramilitary units were created with the backing of the Yugoslav People's Army and Serbian paramilitary forces. Clashes with the Croatian police that followed later in 1991 quickly erupted in a full scale war. The fiercest fighting in Lika took place during the Battle of Gospić in August and September 1991 that resulted in the seat of the province being heavily damaged by the Serbian forces. Western Lika remained under Croatian control, while eastern Lika was under RSK control. War continued until 1995, when the Croatian Army took over the region in Operation Storm, ending the existence of the RSK. After the war, a number of towns and municipalities in the region were designated Areas of Special State Concern.
Экономика
Лика дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы (картоп өсіру) және мал шаруашылығы дамыған ауылдық аймақ болып табылады. Өнеркәсіп шектеулі және көбінесе ағаш өңдеуге бағытталған. Туризм аймақ үшін маңызды, екі ұлттық парк (Плитвице көлдері ұлттық паркі және Солтүстік Велебит) әлемнің түкпір-түкпірінен келушілерді қызықтырады. 2015 жылы Плитвице көлдері ұлттық паркіне 1,2 миллион адам келді.
Lika is traditionally a rural area with a developed farming (growing potatoes) and livestock. Industry is minimal and relies mostly on wood processing. Tourism is important to the region, with two national parks (Plitvice Lakes National Park and Sjeverni Velebit) attracting visitors from all over the world. In 2015, Plitvice Lakes National Park attracted 1.2 million visitors.
Мәдениет
Ликаның ерекше мәдениеті бар. Хорват тілінің икавий және штокавий диалектілері Ликаның көп бөлігінде қолданылады, ал чакавий диалекті солтүстікте Бринье қаласының маңында таралған. Ликалық шапанды жергілікті ерлер мен шаруалар үйде күнделікті киеді, сондай-ақ тойларда және мерекелерде ресми түрде киеді.
Lika has a distinct culture. The Ikavian and Shtokavian dialects of Croatian are both spoken in most of Lika, and Chakavian is spoken in the North around the town of Brinje. Lika caps are worn by the local men and farmers informally at home, and also formally at weddings and celebrations.
Халық саны
2011 жылғы халық санағының Лика-Сень округі бойынша деректері 50 927 тұрғын екенін көрсетеді, бұл 2001 жылы саналып алынған 53 677 тұрғыннан азайған (бұл он жыл ішінде шамамен 5,1% төмендеуді білдіреді және Ликадағы ондаған жылдар бойы сақталатын халық азаю тенденциясын жалғастыруда). 2011 жылы тұрғындардың 84,15% хорваттар, ал 13,65% серб ұлтынан болды.
The 2011 census data for Lika Senj County shows 50,927 inhabitants, which is a decrease from the 53,677 inhabitants counted in 2001 (this is a drop of about 5.1% over the ten years and continues a decades long depopulation trend in Lika). In 2011, 84.15% of the residents were of Croat, and 13.65% of Serb ethnicity.