Фельдмаршал Федор фон Бок: Өмірбаяны мен әскери жолы

Кіріспе

Германия армиясының фельдмаршалы (1880–1945)

Мориц Альбрехт Франц Фридрих Фёдор фон Бок (3 желтоқсан 1880 – 4 мамыр 1945) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия армиясында қызмет еткен неміс генерал-фельдмаршалы. Бок 1939 жылы Польшаға басып кіру кезінде Солтүстік армия тобының, 1940 жылы Францияға басып кіру кезінде B армия тобының, ал кейіннен 1941 жылы Кеңес Одағына басып кіру кезінде Орталық армия тобының қолбасшысы болды. Оның соңғы қолбасшылық лауазымы 1942 жылы Оңтүстік армия тобы болды. Бок 1941 жылдың күзі мен қысында Мәскеуді жаулап алуға жасалған, нәтижесінде сәтсіз аяқталған "Тайфун" операциясын басқарды. Вермахттың шабуылы Можайск маңындағы совет әскерлерінің қарсылығымен және Орталық Ресейдегі жаңбырлы, батпақты кезенмен баяулады. 1945 жылдың 4 мамырында Бок, оның екінші әйелі және әкесінен тумаған қызы Гамбургке бара жатқанда Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштерінің шабуылдық ұшағынан қаза тапты.

Жастық шағы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

Федор фон Бок Германияның Кюстрин қаласында (қазіргі Польшаның Костшин қаласы), Бранденбург провинциясындағы Одер өзенінің жағалауындағы бекініс қаласында, ежелгі пруссиялық әскери отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Мориц Альберт Карл фон Бок 1870–1871 жылдардағы франко-пруссия соғысында дивизияға басшылық еткен. Оның анасы Ольга Хелен Франциска фон Фалькенхайн, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия Бас штабының бастығы Эрих фон Фалькенхайнның қарындасы болды және Ресей аристократиясында туыстары болған. Сегіз жасында Бок Берлиндегі әскери академияда оқуға түсті. Білім беру пруссиялық милитаризмге баса назар аударды, ол қазіргі тілдер, математика және тарих сияқты академиялық пәндерді тез меңгерді. Ол француз тілін еркін білді, сондай-ақ ағылшын және орыс тілдерін де білді. Бок ерте жасында, көбінесе әкесінің ықпалымен, мемлекетке деген сөзсіз адалдығын және әскери мамандыққа деген құлшынысын дамытты. Бок ұлы теоретик болмаса да, өте жігерлі офицер болды. Рейхсвердегі жоғары шенді офицерлердің бірі ретінде ол 1920 жылы жабылған альма-матеріндегі түлектерге жиі сөз сөйледі. Оның тақырыбы әрқашан неміс сарбазына ең үлкен даңқ – Отан үшін өлу екендігі туралы болды. Ол тез арада «Кюстриннің қасиетті жалыны» деген лақап атқа ие болды. 1905 жылы Бок жас пруссиялық ақсүйек әйел Мэлли фон Рейхенбахқа (1887–1910) үйленді. Олардың бір қызы болды. 1908 жылы Бок Берлиндегі Соғыс академиясына оқуға түсіп, бір жылдық оқудан кейін Бас штаб қатарына қосылды. Көп ұзамай ол Армия лигасына (Deutscher Wehrverein) қосылып, Вальтер фон Браухич, Франц Халдер және Герд фон Рундштедтпен танысты. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Бок капитан шеніне жеткен еді; ол 1916 жылдың қаңтар және ақпан айларында батальон командирі болып қызмет етті. Ол Германия империясының ең жоғары әскери наградасы – Pour le Mérite орденімен марапатталды.

Соғыс аралығы

Бок соғыстан кейінгі рейхсвер офицері ретінде қызметін жалғастырды және шендік сатыдан көтерілді. 1920-ші жылдардың басында Армия басшылығының бастығы, генерал Ханс фон Зеект, Бокты “Қара рейхсвер” деп аталған ұйымды құруға жауапты топтың басшысы етіп тағайындады. Бұл ұйым “еңбек жасақтарынан” (Arbeitskommandos) тұратын, формальды түрде Рейхсвер бөлімшелеріне тіркелген азаматтық еріктілерден құралған, бірақ олар Рейхсвер формасын киіп, одан оқу және бұйрықтар алған. Ұйымның нақты мақсаты – Рейхсвердің Версаль келісімінде Германия армиясын 100 мың адаммен шектеу туралы қағиданы айналып өтуіне мүмкіндік беру болды. Бок “Arbeitskommandos” жасақтарын құру үшін майор Бруно Эрнст Бухруккерді таңдады. Бухруккер басқарған “Қара рейхсвер” “сатқындық” үшін жасалған Фемі өлтірулерімен танымал болды, мысалы, қару-жарақ сақталатын жерлерді немесе ұйым мүшелерінің есімдерін жариялағандарды жазалады. Осы кісі өлтірулерге қатысқандардың істерін қараған сотта прокурорлар, Бок тобының офицерлері осы өлтірулерді бұйырған деп айыптады. Журналист Карл фон Оссиетцки былай деп жазды: “[Айыпталатын адам] оған берілген бұйрықтарды орындағаннан басқа ештеңе істемеді, және, әрине, полковник фон Бок, және мүмкін генерал Зеект оның қасында сотталушылардың қатарында отыруы керек еді”. Бок сотта бірнеше рет Рейхсвер министрлігінің “Қара рейхсвер” немесе олар жасаған кісі өлтірулер туралы ешқандай ақпаратқа ие болмағанын мәлімдеді. 1923 жылдың 27 қыркүйегінде Бухруккер “Қара рейхсвердің” 4500 адамын Берлиннің сыртында төңкеріске дайындық ретінде жиналуға бұйрық берді. Рейхсвермен байланысқа шығушы Бок бұған ашуланып, қызу пікір алмасу кезінде Бухруккерді Рейхсвердің бұйрығысыз “Қара рейхсверді” жұмылдырғаны үшін айыптады. Бок Рейхсвердің Бухруккердің төңкерісіне қатыспайтынын мәлімдеді. Бухруккер оның дереу демобилизация жасау туралы бұйрығына қарамастан, 1923 жылдың 1 қазанында Кюстрин төңкерісін жасады, ол толық сәтсіздікке ұшырады. Төңкерістен кейін Зеект “Қара рейхсверді” таратып жіберді. 1935 жылы Адольф Гитлер Бокты Үшінші армия тобының қолбасшысы етіп тағайындады. Гитлер екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Германияның қайта қарулану кезеңінде әскерді қайта ұйымдастырған кезде Бок лауазымынан алынбаған офицерлердің бірі болды. Ол монархист болып қалды. Гитлер оның туралы: “Бүкіл әлемде Боктан басқа ешкім сарбаздарды өлуге үйрете алмайды” деген. 1936 жылы Бок Вильгельмина фон Бодденге (1893–1945) үйленді. Бок 1938 жылдың наурыз айында Австрияны аннексиялау кезінде 8-ші армияның басында Венаға кірді және сол жылы Судет аймағын аннексиялауда маңызды рөл атқарды.

Bock stayed on as an officer of the post war Reichswehr and rose through the ranks. In the early 1920s, General Hans von Seeckt, chief of the Army Command, named Bock head of a group tasked with building up what came to be known as the Black Reichswehr. It consisted of "labour battalions" (Arbeitskommandos), purportedly made up of civilian volunteers attached to Reichswehr units, but its members wore Reichswehr uniforms and received their training and orders from it. Its actual purpose was to provide a way for the Reichswehr to circumvent the restriction in the Treaty of Versailles which limited Germany's army to 100,000 men. Bock chose Major Bruno Ernst Buchrucker to build up the Arbeitskommandos. The Black Reichswehr under Buchrucker became infamous for its practice of using Feme murders to punish "traitors" who, for example, revealed the locations of weapons' stockpiles or names of members. During the trials of some of those charged with the murders, prosecutors alleged that the killings were ordered by the officers from Bock's group. The journalist Carl von Ossietzky wrote: " [the accused] did nothing but carry out the orders given him, and that certainly Colonel von Bock, and probably General Seeckt, should be sitting in the dock beside him." Several times Bock denied in court that the Reichswehr ministry had had any knowledge the "Black Reichswehr" or the murders they had committed. On 27 September 1923, Buchrucker ordered 4,500 men of the Black Reichswehr to assemble outside of Berlin as the first preparatory step toward a coup. Bock, who was Buchrucker's contact with the Reichswehr, was enraged, and in a stormy meeting berated Buchrucker for mobilizing the Black Reichswehr without orders. Bock stated that the Reichswehr wanted no part in Buchrucker's coup. Despite his orders to demobilize at once, Buchrucker went ahead with the Küstrin Putsch on 1 October 1923, which ended in total failure. Following the putsch, Seeckt disbanded the Black Reichswehr. In 1935, Adolf Hitler appointed Bock as commander of the Third Army Group. Bock was one of the officers not removed from his position when Hitler reorganized the armed forces during the phase of German rearmament before the outbreak of the Second World War. He remained a monarchist. Hitler reportedly said of him, "Nobody in the world but Bock can teach soldiers to die." In 1936 Bock married Wilhelmine, née von Boddien (1893–1945). Bock marched into Vienna at the head of the 8th Army in March 1938 during the Anschluss of Austria and played a key role in the annexation of the Sudetenland, also in 1938.

Польшаға шабуыл

1939 жылдың 25 тамызына дейін Бок Польшаға шабуыл жасау және оны басып алуға дайындық барысында Солтүстік армиялар тобының қолбасшысы болды. Солтүстік армиялар тобының мақсаты – Висладан солтүстікке қарайғы поляк күштерін талқандау болды. Солтүстік армиялар тобы генерал Георг фон Кюхлердің 3-ші армиясы мен генерал Гюнтер фон Клюгедің 4-ші армиясынан құралды. Олар тиісінше Шығыс Пруссиядан оңтүстікке және Польша дәлізінің негізінен шығысқа қарай шабуыл жасады. 10 қыркүйекте Бок өзінің бағынындағы күштерге, егер олар елді мекеннен атыс жасаса және "атыс қайдан келгенін анықтау мүмкін болмаса", майдан сызығының артындағы поляк ауылдарын толықтай өртеп жіберуді бұйырды. 1939 жылдың 26 қазанында Польшаның әскери оккупациясы аяқталған кезде, Польша бойынша 531 қала мен ауыл қиратылды. Бес апта ішінде Польша неміс және совет әскерлері тарапынан басылып алынды.

Францияға шабуыл

Польшаны жаулап алғаннан кейін көп ұзамай, 1939 жылдың 12 қазанында Бокқа 29½ дивизияны, оның ішінде үш бронетанкті дивизияны құрайтын «В» армия тобының басқаруы тапсырылды. Оларға Төмен елдер арқылы ілгерілеу және одақтас әскерлердің солтүстік бөлімдерін қапқа түсіру міндеті жүктелді. «В» армия тобы 18-ші және 6-шы армиялардан тұрды. 1940 жылдың мамыр айында оның әскерлері Нидерландыны басып алған кезде, Бок эмиграциядағы бұрынғы кайзер Вильгельм II-ге Доорнға барамын деп ниеттенді, бірақ резиденцияны күзеткен неміс әскерлеріне мұндай сапарларға рұқсат бермеу туралы бұйрық болғандықтан Бок кіре алмады. Бок 1940 жылдың маусым айының соңында Франциямен жасалған келісімге қатысты. 1940 жылдың 19 шілдесінде Бок 1940 жылғы фельдмаршалдық салтанатта фельдмаршал шеніне көтерілді. Тамыз айының соңында Армия Жоғарғы Бас Қолбасшылығы «В» армия тобын Шығыс Пруссияға ауыстырды, бұл Клюгеге қарасты 4-ші армияны да қамтыды. 11 қыркүйекте Бок Франциядағы оккупациялық аймағының басқаруын фельдмаршал Вильгельм Риттер фон Либке тапсырды.

Кеңес Одағына шабуыл

2 ақпанда Бок Гитлермен кездесіп, қызыл әскерді шайқасқа алып келген жағдайда, тіпті жеңіліске ұшыраса да, оларды бейбіт келісімге мәжбүр етуге бола ма деп сұрады. Гитлер Бокқа Германияның ресурстары жеткілікті екенін және ол соғысуға бекінгенін айтты. Барбаросса операциясына дайындық барысында 1941 жылдың 1 сәуірінде B әскер тобы Орталық әскер тобы болып қайта тағайындалды. Польшада орналасқан Орталық әскер тобы Кеңес Одағына шабуыл жасайтын үш әскер тобының бірі болды. Оған 4-ші және 9-шы армиялар, 3-ші және 2-ші танк армиялары және 2-ші әуе флоты кірді. Бок әскер тобының сол жақ фланғында Вильгельм Риттер фон Либ басқарған Солтүстік әскер тобы, оң жақ фланғында Герд фон Рундштедт басқарған Оңтүстік әскер тобы орналасты. Орталық әскер тобының басты мақсаты Припять батпағының солтүстігінен Мәскеуге қарай жол жүру болды. Шекарадағы шайқастардан кейін Орталық әскер тобының міндеті Минск және Смоленск қалаларына қарай жылжу және сол жерде орналасқан кеңес әскерлерін қоршау шайқастарында жою болды. 1941 жылдың 22 маусымында сағат 03:15-те Барбаросса операциясының алғашқы оғы атылды; Германия соғыс жариялап, Кеңес Одағына басып кірді. Гудериан әскерлерінің бір бөлігі Буг өзенін кесіп, Брест-Литовск қаласын айналып өтті. Герман Хоттың танктері Ниман өзеніндегі Гродноға қарай, маңызды өткелдерді басып алу үшін бет алды. 4-ші және 9-шы армиялардың бірнеше барлау бөлімдері Буг және Десна өзендерін кесіп өтті. Бок сағат 07:00-де Позеннен XIII жаяу әскер корпусы штабының жанындағы әуежайға ұшты. Сол жерде генерал-майор Эрих Яшке Бокқа шабуылдың барысы туралы есеп берді. Осы кездесуден кейін Бок Гудерианның Бохалидегі алдыңғы штабына барды. Содан кейін Бок Жоахим Лемельсенге барды, ол майданнан хабарлама берді. Буг өзенінің кеңес жағындағы жолдар танктердің салмағын көтере алмай, жұмсақ бола бастады. Осыған қарамастан, шабуылдың алғашқы күні өте табысты болды. Кеңес әскерлерінің қарсыласы жеңіл болғаны және толыққанды жайдарлы болғаны туралы хабарланды. Майданның барлық бағытында жылдам ілгерілеу байқалды. Барбароссаның екінші күні Бок генерал-майор Густав Шмидтпен бірге Буг өзенін кесіп өтті. Сол күні Бокқа майданның барлық бөлігінде, әсіресе Гудерианның оңтүстік фланғында кеңес әскерлерінің қарсыласы күшейіп бара жатқаны туралы хабарламалар келіп түсті. Сол уақытта Хот әскерлері Балтық елдері мен Беларусь арқылы оңай жылдамдықпен ілгеріледі. Орталық әскер тобының алғашқы екі күні өте сәтті болды. Хот әскері соншалықты жылдам ілгерілегендіктен, Бок дереу Вальтер фон Браухичпен байланысып, Минскіні айналып өтіп, Мәскеуге қарай шабуыл жасауды сұрады. Бастапқыда жоспар өзгертілді, бірақ Гитлер оны қабылдамады, Минск маңындағы кеңес әскерлерін қоршау және жою оңтайлырақ деп сапты. Бок өзінің күнделігінде былай деп жазды: Бок стратегиялық мақсаты мен Жоғарғы Басшылықтың мақсаты арасындағы қарама-қайшылықтар бірнеше рет туды. Бок кеңес әскерлерін айналып өтіп, оларды жаяу әскері жоюын күтіп, Мәскеуге тікелей шабуыл жасауды жалғастырды. Бок, егер қоршау қажет болса, оның танктерін солтүстік және оңтүстікке бұрып, кіші кеңес әскерлерін қоршауға және жоюдың орнына, Двина-Днепр өзендерінің алабына қарай үлкен қоршау жасау керек деп мәлімдеді. Гитлер бұл жоспарға қарсы шешім қабылдады және Ресейге терең енуден бұрын кеңес әскерлері орналасқан қалталарды жою керек деп талап етті. Бұл шешімге ашуланған Бок: "Біздің ең үлкен сәттілік мүмкіндігімізден құтылып, қару-жарағымызға салынған бұл шектеуден құтылып жатырмыз!" - деді. Ол тартынбастан Витебске қарай шабуылдан бас тартып, қалталарды жоюға көмектесуге бұйрық берді. 25 маусымда Бок штабын Позеннен Кобринге, Брест-Литовскіден солтүстік-шығысқа қарай 24 шақырым қашықтықтағы қалаға көшірді. 30 маусымда 4-ші және 9-шы армиялар Слоним маңында кездесіп, мыңдаған кеңес сарбаздарын тұтқындады. Алайда, көптеген кеңес сарбаздары шығысқа қарай қашып құтыла алды. Бок көп ұзамай қоршаудан шығып, шығысқа толыққанды шабуылға дайын болуға бұйрық берді. Бұл бұйрық Бок пен Браухич арасында тағы да жанжал тудырды. 3 шілдеде Бок әскерлері тағы да шығысқа қарай жылдамдықпен ілгеріледі, Гудериан танктері Березинаны, Хот танктері Дунаны кесіп өтті. Бұл күн Бок әскерлерінің бір күнде ең алыс қашықтықты – 161 шақырымнан астам жол жүрген күні болды. Төрт күннен кейін Гудериан танктері Смоленскіге дейінгі соңғы үлкен кедергі – Днепр өзенін кесіп өтті. Алайда, Гудерианға Гүнтер фон Клуге өзеннен кері шегінуге бұйрық берді. Бок көп ұзамай бұл бұйрықты кері қайтарды және Гудерианға өзенді қайта кесіп өтуге рұхсат берді. Бок Клуге әрекеттерін Жоғарғы Басшылыққа шағымдады, бірақ нәтиже болмады. 11 шілдеде Бок штабын тағы да Борисовқа, Березина өзенінің жанындағы кеңес қаласына көшірді. Британ әскери тарихшысы Б. Х. Лиддел Харт баяндаған генерал Гүнтер Блюментриттің сөзіне сәйкес, Клуге 1941 жылдың шілде айында Мәскеуге жасалған шабуылды тоқтатып, Киевті қоршауға танктерін жұмсауды ұсынған себебі, бұл өзгеріс оны Боктан гөрі жағымды Рундштедт басшылығына уақытша қоюға мүмкіндік берер еді, өйткені Бок "қызмет етуге өте қиын адам" болған.

On 2 February, Bock met with Hitler and questioned whether the Russians could be forced to make peace even if the Red Army was brought to battle and defeated. Hitler airily assured Bock that Germany's resources were more than sufficient and that he was determined to fight. In preparation for Operation Barbarossa, on 1 April 1941 Army Group B was re designated as Army Group Center. Deployed in Poland, Army Group Center was one of the three army formations which were to lead the invasion of the Soviet Union. It included the 4th and 9th Armies, the 3rd and 2nd Panzer Armies and Luftflotte 2. On the left flank of Bock's Army Group Center was Army Group North, commanded by Wilhelm Ritter von Leeb; on the right flank was Army Group South, commanded by Gerd von Rundstedt. The main objective of Army Group Center was to follow the route north of the Pripyat Marshes to Moscow. Following the border battles, the task of Army Group Center was to drive towards the cities of Minsk and Smolensk, and destroy the Soviet armies stationed there in encirclement battles. At 03:15 on 22 June 1941, the first shots of Operation Barbarossa were fired; Germany invaded the Soviet Union with a timed declaration of war. Elements of Heinz Guderian's force had crossed the Bug River and were bypassing the city of Brest Litovsk. Hermann Hoth's tanks were heading for Grodno on the Nieman River to seize the important river crossings. Several reconnaissance units from the 4th and 9th Armies had already crossed the Bug and Desna Rivers. At 07:00, Bock flew from Posen to an advance airfield near the headquarters of XIII Infantry Corps. There, Major General Erich Jaschke gave Bock a summary of the progress of the invasion. Following this meeting, Bock visited Guderian's forward command post at Bokhaly. Bock then visited Joachim Lemelsen, who gave a report from the front. The roads on the Soviet side of the Bug River were already becoming too soft to support the weight of tanks. Despite this, the first day of the invasion had been spectacularly successful. Soviet resistance was reported as being light and complete surprise was achieved. All along the front rapid progress was being made. On the second day of Barbarossa, Bock crossed the Bug River escorted by Major General Gustav Schmidt. Later that day Bock was presented with reports that Soviet resistance was stiffening all along the front, especially on Guderian's southern flank. Meanwhile, Hoth's forces were advancing with much more ease through the Baltic states and Belarus. The first two days of Army Group Center's advance proved to be highly successful. Hoth's army advanced so quickly that Bock immediately contacted Walter von Brauchitsch, requesting the bypassing of Minsk in favour of attacking toward Vitebsk so that a drive could be made for Moscow. Initially, the change in plan was accepted but it was soon overruled by Hitler, who favoured the encirclement and destruction of the large Soviet armies near Minsk. Bock wrote in his diary:

Differences between Bock's strategic intent and the intent of High Command repeatedly surfaced. Bock continued to favour a direct drive toward Moscow, bypassing Soviet armies and leaving them to be destroyed by infantry, which advanced on foot, well behind tank columns. Bock argued that if encirclement were truly necessary then instead of diverting his tanks north and south to encircle and destroy smaller Soviet armies, a larger encirclement should be made eastward toward the Dvina Dnieper River basins. Hitler decided against this plan, and insisted that the pockets containing Soviet armies must be destroyed before advancing deeper into Russia. Bock, enraged by this decision, was quoted as saying: "We are permitting our greatest chance of success to escape us by this restriction placed on our armour!" He hesitantly gave the order to abandon the drive toward Vitebsk and assist in the destruction of the pockets. On 25 June, Bock moved his headquarters from Posen to Kobryn, a town about 15 mile (24 km) northeast of Brest Litovsk. On 30 June, the 4th and 9th Armies met each other near Slonim, trapping thousands of Soviet soldiers. However, many Soviet soldiers managed to escape eastward. Bock soon gave the order to disengage from the encirclement and prepare for a full scale drive to the east. This order once again caused a confrontation between Bock and Brauchitsch. On 3 July, Bock's forces were once again advancing eastward, with Guderian's tanks crossing the Berezina and Hoth's tanks crossing the Duna. This day marked the furthest distance covered by Bock's troops in a single day, with over 100 mile (161 km) travelled. Four days later, Guderian's tanks crossed the Dnieper, the last great obstacle before Smolensk. However, Guderian was soon ordered by Günther von Kluge to withdraw back across the river. Bock soon reversed this order, and Guderian was allowed to re cross the river. Bock protested Kluge's actions to High Command, to no avail. On 11 July, Bock moved his headquarters again to Borisov, a Soviet town near the Berezina River. According to General Günther Blumentritt, as reported by British military historian B. H. Liddell Hart, one reason Kluge privately gave for preferring to interrupt his and Guderian's drive for Moscow in July 1941 and to use their tanks instead for the proposed Kiev encirclement was that the change would temporarily put Kluge under the command of the amiable Rundstedt rather than leaving him under the thumb of Bock, who was "a very difficult man to serve."

Мәскеуге шабуыл

9 қыркүйекте Армия Жоғарғы Басшылығы Бокқа Мәскеуге шабуыл үшін операциялық бұйрық дайындауды тапсырды. "Тайфун" операциясы – бұл жаңа шабуылдың кодолық атауы, ол 30 қыркүйекке дейін басталуы керек еді. Бок операцияны жоспарлау және дайындауды қадағалады, ал бірнеше күннен кейін оны Жоғарғы Басшылық бекітті. "Тайфун" операциясына дайындық аясында Орталық армия тобы үш жаяу әскер (2-ші, 4-ші және 9-шы) және үш танк армиясынан (2-ші, 3-ші және 4-ші танк) құралды. Генерал-полковник Эрих Хопнер 4-ші танк армиясына басшылық ететін болды, ал бұрынғы екеуі Хот пен Гудерианның бастапқы танк топтарының дамуы болды. "Тайфун" операциясы үшін Орталық армия тобын толықтыру оның көлемін едәуір арттырды: шамамен 1,5 миллион сарбазбен, ол "Барбаросса" операциясы басталғандағыдан гөрі үлкен болды. Бок қыркүйек айының қалған бөлігін күшейтілген Армия тобының орталығын тексеруге жұмсады. Бірде Бок Альберт Кесселрингпен бірге Мәскеудің үстінен ұшты. 29 қыркүйекте Бок өзінің аға қолбасшылары Штраус, Хот, Клюге, Вайхс, Хопнер, Гудериан және Кесселрингпен кеңес өткізді. Кездесу барысында негізгі операциялық жоспар қарастырылды, Бок қайта-қайта 7 қарашаға дейін, қыс басталмас бұрын және Ресей революциясының жылдығымен сәйкес Мәскеуді алу қажеттігін атап өтті. Келесі күні "Тайфун" операциясы Гудериан мен Хоттың бронетандық күштерінің шабуылымен басталды. Бірнеше күннен кейін жаяу әскерлер Мәскеуге қарай жылжуды бастады. Ең алдыңғы әскерлер мен Мәскеудің арасы 150 шақырымнан кем болғандықтан, Бок әскерлері үш-төрт аптада қалаға кіретінін болжады. Бок күштері Мәскеуге жол бойында қатты қарсылыққа тап болды. 2-ші танк армиясы XLVIII танк корпусымен бірге Орел және Брянск маңындағы маңызды теміржол тораптарына шабуыл жасады. Хопнердің 4-ші танк армиясы тез арада Десна өзенін кесіп, терең Ресей аумағына енді. Осы уақытта Хоттың 3-ші танк армиясы Волга өзені бойындағы Ржевке қарай шабуыл жасады. 3 қазанда Гудериан күштері Орелді басып алды және кейіннен 290 шақырым қашықтықтағы Мәскеуге апаратын асфальт жолға қол жеткізді. Осы арада 2-ші танк армиясының бөлімдері Брянскіні айналып өтіп, Карачевке қарай бет алғанын хабарлады. Бок Гудерианға Тулаға қарай жылдамдауды бұйырды, бірақ бірнеше сағаттан кейін бұл бұйрық Жоғарғы Басшылық тарапынан өзгертілді. Бұйрықтың өзгеруі Гудерианға Брянскіге шабуыл жасауды талап етті, онда Вязмамен бірге кеңес әскерлерінің екі ірі қоршауы жүріп жатқан еді. Бок Орел мен Тула арасындағы аймақ кеңес әскерлерінен салыстырмалы түрде бос екенін және Тула бірнеше сағат ішінде басып алынуы мүмкін екенін мәлімдеді. Бок Гудерианның танктерін Брянскіге бағыттуға келісті. Көп ұзамай Орталық армия тобының солтүстік секторына суық жаңбыр жауды, ал жолдар тез арада батпаққа айналды, "Распутица" бөлігіне айналды. Майданның барлық бөлігі батпаққа батты, тек танктер мен басқа да табанды көліктер ғана лайды жеңе алды. Алайда, олар өте баяу жылдамдықпен қозғалды (кейде күніне 3 шақырымнан да аз). Бок күштерінің алға жылжуымен кеңес қарсылығы күшейе түсті. Мәскеуге апаратын асфальт жолдар тұрақты орыс артиллериясының атысынан кратерлерге айналып, оларды өткісіз етті. Бұл неміс әскерлерін батпаққа батырып жіберді, ал Орталық армия тобы көп ұзамай қайтадан қиын жағдайға түсті. Октябрьдің ортасына дейін Мәскеуді басып алу мақсаты енді орындалмады. Алайда, неміс шабуылының ауыр салмағы толығымен тоқтатылмады, ал 21 қазанда 9-шы армия бөлімдері Калининді басып алды. Қараша айының басында саз тез арада мұзға айналды, температура -28°C (-20°F) дейін төмендеді. Жер көліктерге толы болатындай қатты болғанымен, суық ауа райы неміс сарбаздарының қиындықтарын арттырды, өйткені олардың көпшілігі қыстық киім алмаған. Көп ұзамай суық тиіп, көптеген сарбаздар ауыр зардап шекті және эвакуациялауға түсті. 20 қарашада Бок өзінің далалық штабын майдан желісіне жақын алдыңғы қатарлы позицияға көшті. Ол жерде ол артиллерияның басқару пунктін аралады, онда өзінің далалық көзілдірігі арқылы Мәскеудің ғимараттарын көре алды. Бірнеше күннен кейін неміс күштері Мәскеудің Волга каналын кесіп өтіп, Химкиге жетті, бірақ кеңес қарсылығына байланысты тез кері шегінді. 29 қарашада 4-ші танк армиясының бөлімдері Мәскеудің батыс шетіндегі қала маңына жетті. 4 желтоқсанда 2-ші армияның бөлімдері Мәскеудің батыс шетіндегі Кунцево қаласына жетті. Гудериан армиясының бірнеше бөлімдері Коломнаны айналып өтіп, Мәскеу өзеніне жетті. Осы уақытта 3-ші танк армиясы қайтадан Химкиге шабуыл жасады. Бұл Бок басқаруымен Орталық армия тобы жасаған соңғы шабуылдар болды. 6 желтоқсанда, температура -45°C (-50°F) болғанда, Жуков басқаратын жаңадан келген орыс әскерлері үлкен қарсы шабуылға көшті. Мәскеу маңындағы майданның барлық бөлігінде неміс әскерлері шегінді, құтқара алмаған жабдықтарын жойды. Бірнеше күннен кейін Жоғарғы Басшылық барлық шабуылдық операцияларды тоқтатуға бұйрық берді. Бок өзінің күнделігіне жазды: 13 желтоқсанға дейін неміс әскерлері астанадан 160 шақырымнан астам шегінді. 18 желтоқсанда Бок Орталық армия тобының басшылығынан босатылды. Бұл шешімнің ресми сылтауы денсаулық мәселелері болды. Алайда, Мәскеуді басып алудағы сәтсіздіктен кейін басшылығынан босатылған 40-қа жуық жоғары шенді офицердің бірі – осы жағдай ғана емес. Осылайша, 1942 жылдың мамырында ол Кеңес қысқы шабуылына ойсыратып жеңіліс сыйлаған және Харьковтың екінші шайқасында кеңес танк күштерін едәуір әлсіреткен қорғаныс күштеріне басшылық етті. 1942 жылдың 28 маусымында Бок шабуылы орыс майданын Курск маңындағы екіге бөліп жіберді. Үш армия (Вайхтың 2-ші армиясы, Хоттың 4-ші танк армиясы және Паулюстың 6-шы армиясы) – 11 танк дивизиясымен бірге Воронеж және Дон өзеніне қарай тарады. Паулюстың бронетандық дивизиялары 5 шілдеде Воронеждің екі жағындағы Донға жетті. Кеңес Жоғарғы Басшылығы Николай Ватутин басқаруымен Воронеж майданын құрды, ол тікелей Мәскеуге есеп берді. Бок неміс шабуылының күші мен жылдамдығынан туған бос кеңістікке өз флангасын тым терең созудан бұрын Ватутин күштерін жоюды қалады. Гитлер Боктың Сталинградқа қарай жылдамдауды кейінге қалдыру жоспарына риза болмады. 7 шілдеде Гитлер Оңтүстік армия тобын А және В армия тобына бөлді. А армия тобын фельдмаршал Вильгельм Лист басқарды. Ол әйелі, келіні және досын өлтірді. Шабуылдан жалғыз аман қалған Бок ертесі күні жарақатынан көз жұмды. Ол Ленсандағы зиратқа жерленді.

On 9 September, Army High Command instructed Bock to prepare an operational order for the assault on Moscow. Operation Typhoon was the code name given to this new attack, which was to begin no later than 30 September. Bock supervised the planning and preparation of the operation, and a few days later it was approved by the High Command. As part of the preparation for Operation Typhoon, Army Group Center would be reinforced and replenished with men and vehicles; it would be composed of three infantry armies (the 2nd, 4th, and 9th) and three tank armies (2nd, 3rd, and 4th Panzers). Colonel General Erich Hoepner would command the 4th Panzer Army, while the former two were outgrowths of Hoth's and Guderian's original Panzer Groups. The replenishment of Army Group Center for Operation Typhoon caused it to increase greatly in size: with almost 1.5 million soldiers, it was now larger than it was at the outset of Operation Barbarossa. Bock spent most of the remainder of September on inspection tours of his reinforced Army Group Center. On one occasion, Bock—along with Albert Kesselring—flew over Moscow. On 29 September, Bock held a conference with his senior commanders Strauss, Hoth, Kluge, Weichs, Hoepner, Guderian, and Kesselring. During the meeting the main operational plan was reviewed, with Bock again stressing that Moscow must be taken by 7 November, before the onset of winter, and to coincide with the anniversary of the Russian Revolution. The following day, Operation Typhoon began with attacks from Guderian's and Hoth's armored forces. Several days later, the infantry armies began to move toward Moscow. With less than 150 km between the most advanced troops and Moscow, Bock estimated that his troops would enter the city in three to four weeks. Almost immediately, Bock's forces encountered stiff Soviet resistance on the road to Moscow. The 2nd Panzer Army—along with the XLVIII Panzer Corps—attacked important rail junctions near Oryol (Orel) and Bryansk. Hoepner's 4th Panzer Army soon crossed the Desna River and gained access to deep Russian territory. Meanwhile, Hoth's 3rd Panzer Army struck toward Rzhev on the Volga River. On 3 October, Guderian's forces captured Orel and subsequently gained access to a paved highway which led to Moscow, some 180 mile (290 km) away. Meanwhile, elements of the 2nd Panzer Army reported that they had bypassed Bryansk and were heading toward Karachev. Bock ordered Guderian to press on toward Tula, but within hours this order had been reversed by High Command. The reversal of the order called for Guderian to attack Bryansk where—along with Vyazma—two massive encirclements of Soviet forces were occurring. Bock argued that the area between Orel and Tula remained relatively free of Soviet forces and that Tula could be captured within hours. Ultimately, Bock agreed to divert Guderian's tanks toward Bryansk. Cold rain soon began to fall over the northern sectors of Army Group Center's front, and the roads soon turned into quagmires as part of the Rasputitsa. Virtually the entire front became stuck; the only vehicles capable of negotiating the mud were tanks and other tracked vehicles. However, these moved at a snail's pace (sometimes less than 2 mile (3 km) per day

The further Bock's forces advanced, the stiffer Soviet resistance became. The paved roads leading to Moscow became craters under constant Russian artillery fire, rendering them impassable. This forced the German troops into the mud and Army Group Center soon became stuck once again. The goal of capturing Moscow by mid October could no longer be achieved. However, the sheer weight of the German advance could not be fully stopped, and on 21 October units of the 9th Army captured Kalinin. As November arrived the mud soon turned into ice as temperatures dropped to −28 °C (−20 °F). While the ground hardened sufficiently enough to support vehicles, the cold weather added to the miseries of the German soldiers as many had not received winter clothing. Frostbite soon took its toll; many soldiers were severely affected and had to be evacuated. On 20 November, Bock moved his field headquarters to an advanced forward position near the front lines. There he visited an artillery command post, where he could see the buildings of Moscow through his field glasses. Several days later, German forces crossed the Moscow Volga Canal and reached Khimki but soon fell back due to Soviet resistance. On 29 November, elements of the 4th Panzer Army reached the western suburbs of Moscow. On 4 December, units of the 2nd Army reached Kuntsevo, a western suburb of Moscow. Several units of Guderian's army bypassed Kolomna and reached the Moscow River. Meanwhile, the 3rd Panzer Army once again fought into Khimki. These were the last advances made by Army Group Center under Bock's command. On 6 December, with the temperature at −45 °C (−50 °F), fresh Russian troops commanded by Zhukov launched a huge counterattack. All along the front near Moscow German troops retreated, destroying whatever equipment they could not salvage. Several days later, High Command ordered a halt to all offensive operations. Bock wrote in his diary:

By 13 December, German forces had retreated more than from the capital. On 18 December, Bock was relieved of his command of Army Group Center. The official pretext of this decision was health problems. However, this was just one case out of some 40 high ranking officers being relieved of their command following the failure to capture Moscow. Thus, in May 1942, he commanded the defending forces that delivered the devastating defeat to the Soviet winter offensive and severely depleted Soviet tank strength in the Second Battle of Kharkov. On 28 June 1942, Bock's offensive split the Russian front into fragments on either side of Kursk. Three armies (Weich's 2nd Army, Hoth's 4th Panzer, and Paulus' 6th Army)—along with 11 panzer divisions—fanned out toward Voronezh and the Don River. Paulus' armoured divisions reached the Don on either side of Voronezh on 5 July. The Soviet High Command created a Voronezh Front under Nikolai Vatutin, who reported directly to Moscow. Bock wanted to eliminate Vatutin's forces before extending his own flank too deeply into the void created by the strength and speed of the German offensive. Hitler was not pleased with Bock's plan to delay the push toward Stalingrad. On 7 July, Hitler split Army Group South into Army Groups A and B. Army Group A was given to Field Marshal Wilhelm List to command. killing his wife, stepdaughter, and a friend. Initially the only survivor of the attack, Bock died of his injuries the following day. He was buried in a cemetery in Lensahn.