Франц Бэке: ІІ дүниежүзілік соғыстағы танк командирінің өмірі мен ерлігі

Кіріспе

Франц Бэке (28 ақпан 1898 – 12 желтоқсан 1978) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс офицері және танк командирі. Ол нацистік Германияның Емен жапырақтары мен қылыштармен бірге берілген Темір крестінің рыцарьдық крестімен марапатталған. Соғыстан кейінгі мәдениетте Бэке неміс авторы Франц Куровскийдің «Panzer Aces» тарихи ойын-шығармалар сериясында еске алынды.

Бастапқы мансабы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

1898 жылы туған Бек 1915 жылдың мамыр айында неміс армиясына өз еркімен қатысып, жаяу әскер полкіне жіберілді. Батыс майданында шайқасып, 1916 жылы 2-дәрежелі Темір крест орденімен марапатталды. 1919 жылдың қаңтар айында Бек әскери қызметтен босатылды. 1919 жылдан 1921 жылға дейін Бек Франц Риттер фон Эпптің есімімен аталатын оңшыл жарымәскери "Фрейкорпс Эпп" ұйымында қызмет етті. Сонымен қатар, ол медицина және стоматологияны оқып, 1923 жылы медицина стоматологиясы докторы ғылыми дәрежесін алды. 1933 жылдың 1 наурызында Бек SA қатарына қосылды; 1944 жылдың тамызында SA-дағы соңғы шені SA Standartenführer болды. Бек Хаген қаласында жеке стоматологиялық практикасын ашты. 1937 жылы ол резервке қабылданды және барлау бөліміне тағайындалды. 1938 жылы офицерлік қызметке толық уақыттыққа шақырылып, Чехословакияны оккупациялауға қатысты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Беке бөлімшесі Польшаға 1-ші жеңіл дивизия құрамында шабуылға қатысты, ол 1939 жылдың қазан айында 6-шы танкілік дивизия болып қайта атау алды. Осы бөліммен Бек Франция шайқасына және «Барбаросса» операциясына қатысты. Сталинградта неміс 6-шы армиясының қоршалуынан кейін, дивизия 1942 жылдың желтоқсан айында «Қысқы дауыл» операциясы барысында 6-шы армияны құтқаруға жасалған сәтсіз әрекетке қатысты, содан кейін Харьковқа шегінді. 1943 жылдың қаңтарында Бекке Темір крестің рыцарь айқасы табысталды. 1943 жылдың шілдесінде Курск шайқасында («Цитадель» операциясы) Бек бөлімшесі Белгород маңында шайқасты, кейін Днепрге шегінді. «Цитадель» операциясы кезінде көрсеткен ерлігі үшін Бекке Рыцарь айқасына жапырақтар ордені табысталды. 1943 жылдың 1 қарашасында Бек полк командирі болып тағайындалды. 1943 жылдың желтоқсан айында оған «Беке ауыр танкілік полкі» деп аталған жедел құрылған күшті танкілік полк құруға бұйрық берілді. Полк құрамында 46 «Пантера» және 34 «Тигр» танкісі, өздігінен жүретін артиллерия және механикаландырылған инженерлік батальон болды. 1944 жылдың қаңтарында Бек Балабоновка қапшығы үшін болған шайқаста полкке басшылық етті. Бек жаяу әскердің қаруларымен жақын арада үш совет танкін жеке күшімен жойды, осының үшін ол үш танкіні жойған белгі алды. Содан кейін полк Черкассы қапшығында қоршауға түскен Штеммерманн тобына көмек көрсетуге қатысты. Осы шайқастардағы көрсеткен ерлігі үшін 1944 жылдың 21 ақпанында Бекке Рыцарь айқасына семсерлер табысталды. Наурыз айында полк Каменец-Подольский қапшығында шайқасты. 1944 жылдың мамырында Бек полковник болып тағайындалды, кейін «Фельдхернхалле» танкілік бригадасының командирі болып тағайындалды. Бек бөлімшесі 1944 жылдың 7-8 қыркүйек күндері Ауметц маңында АҚШ-тың 90-шы жаяу әскер дивизиясына шабуыл жасады. Бек басқаруы нашар орналасқандықтан және американдық жаяу әскердің қарсы шабуылына ұшырады. 8 қыркүйек кешіне қарай Бек 30 танкіні, 60 жартылай тізбекті машинаны және жүзге жуық басқа да техниканы жоғалтты. Оның жаяу әскері де ауыр қатыгездікке ұшырады, бөлім OB West-ке бар болғаны тоғыз бронетранспортты және бөлімнің күші рұқсат етілген штаттың 25 пайызына дейін төмендеді деп хабарлады. 1945 жылдың 28 ақпанында Бек резервтен активті қызметке ауыстырылды. 10 наурызда ол «Фельдхернхалле» 2-ші танкілік дивизиясының, ресми түрде 13-ші танкілік дивизияның командирі болып тағайындалды және Венгрияға жіберілді. Бек дивизиясы Венгрия мен Чехословакия арқылы шегіну кезінде «Фельдхернхалле» танкілік корпусының құрамында соғысты. 20 сәуірде Бек генерал-майор болып тағайындалды және дивизияға ресми түрде басшылық етті. 1945 жылдың 8 мамырында ол американдық күштерге бағынды. Бек екі жылға қамауға алынды, 1947 жылы босатылды. Ол Хагенге оралып, тіс дәрігерлік практикасын қайта бастады. Ол 1978 жылы қайтыс болды.

Bäke's unit took part in the invasion of Poland as part of the 1st Light Division, which was redesignated 6th Panzer Division in October 1939. With this unit, Bäke took part in the Battle of France and Operation Barbarossa. Following the encirclement of the German 6th Army at Stalingrad, the division took part in the abortive attempt to relieve the 6th Army in Operation Winter Storm in December 1942 and then retreated to Kharkiv. In January 1943, Bäke was awarded the Knight's Cross of the Iron Cross. During the Battle of Kursk (Operation Citadel) in July 1943, Bäke's unit fought near Belgorod, retreating to the Dniepr afterwards. For his actions during Operation Citadel, Bäke was awarded the Oak Leaves to the Knight's Cross. On 1 November 1943, Bäke was appointed as a regimental commander. In December 1943, he was ordered to form an ad hoc reinforced tank regiment named Heavy Panzer Regiment Bäke. The regiment consisted of 46 Panther and 34 Tiger I tanks, supported by self propelled artillery and a mechanized engineer battalion. In January 1944, Bäke commanded his regiment during the battles for the Balabonovka pocket. Bäke single handedly destroyed three Soviet tanks during the battle with infantry weapons at close range, for which he received three Tank Destruction Badges. Next, the regiment was part of a relief effort in support of Group Stemmermann, encircled in the Cherkassy Pocket. For his actions during these battles, Bäke received the Swords to the Knight's Cross on 21 February 1944. In March, the regiment fought in the Kamenets Podolsky pocket. In May 1944, Bäke was promoted to Oberst and later appointed commander of Panzer Brigade Feldherrnhalle. Bäke's unit attacked the U. S. 90th Infantry Division near Aumetz on the night of 7–8 September 1944. Bäke's command found itself poorly deployed and under sustained counter attack from American infantry. By the evening of 8 September, Bäke had lost thirty tanks, sixty half tracks, and nearly a hundred other vehicles in the lopsided battle. His infantry losses were also heavy, with the unit reporting to OB West that it had only nine armored vehicles and that unit strength was down to 25 per cent of the authorized establishment. On 28 February 1945, Bäke transferred from reserve to active duty. On 10 March he was appointed commander of Panzer Division Feldherrnhalle 2, formally the 13th Panzer Division, and sent to Hungary. Bäke's division fought as part of the Panzer Corps Feldherrnhalle during the retreat through Hungary and Czechoslovakia. On 20 April, Bäke was promoted to Generalmajor and officially given command of the division. On 8 May 1945 he surrendered to American forces. Bäke was interned for two years; he was released in 1947. He returned to Hagen and resumed his dental practice. He died in 1978.

Танымал мәдениетте

Бэке – неміс авторы Франц Куровскийдің тарихи фантастикалық кітаптар сериясында танымал болған, көптеген жоғары наградалы танк командирлерінің бірі. Тарихшылар Рональд Смельзер мен Эдвард Дэвис Куровскийді Шығыс майданындағы неміс соғыс күшін романтизациялағандар арасында "гуру" деп атайды. Смельзер мен Дэвис гуруларды "авторлар" деп сипаттайды, [олар] "Вермахт туралы мифтерді Ресейдегі неміс күресін романтизациялайтын көптеген танымал басылымдарда жинап, таратып жүрді". Куровский Черкассы қапталын құтқару операциясы туралы баяндамасында Бэке Қызыл Армияның бірінен кейін бірін талқандағаннан кейін тұтқындалған неміс әскерлеріне дәліз аша алады. Куровский былай деп жазады: "Совет әскері күтілген шабуылын бастағанда, олар шаршаған танк сарбаздары тарапынан талқандалып, жойылды". Куровскийдің тағы бір еңбегінде, Сталинградта қоршауда қалған 6-армияны құтқаруға тырысқанда, Бэке бір шайқаста 32 жау танкін жояды. Тарихшы Сонке Найтцель түрлі танк командирлеріне жатқызылған "танктерді жою" санына күмән келтіреді. Найтцельдің пікірінше, жоғары наградалы әскерилердің жетістіктерінің санын сақтықпен қарастыру керек, өйткені шайқас қызында қанша танк жойылғанын және кім жойғанын сенімді түрде анықтау өте қиын. Әскери тарихшы Стивен Залога 2015 жылғы "Зы бронетехника чемпионы: Екінші дүниежүзілік соғыстың үздік танктері" атты еңбегінде "танк асасы" терминін тырнақшалармен қолданады. Залога атап көрсетеді, көптеген "панцер-асалар" Шығыс майданында Tiger I ауыр танкін басқарған; Tiger I өрттік күші мен бронясының арқасында сол кездегі кез келген совет танктеріне қарсы "майдандық шайқаста дерлік зардап шекпес" еді. Осылайша, Tiger танкының экипажы қарсыластарын қауіпсіз қашықтықтан жоюға мүмкіндік алды. Залога сондай-ақ танктер арасындағы шайқасты "қарсыластың екі жауынгері бетпе-бет келіп, күш сынасқан "қарсыластың жарысы" ретінде бейнелеудің "романтикалық ақымақтығын" талқылайды" – ең батылы немесе жақсы қаруланған жеңіске жетеді. Шындығында, көптеген сәтті танк командирлері "бұта жайлаушылар" болды, олар техникалық емес, майдандық артықшылыққа ие болды. Залога былай деп қорытындылайды: "Екінші дүниежүзілік соғыстағы "танк асаларының" көпшілігі жай ғана күшті қаруы бар, зардап шекпес танкқа ие болу үшін бақытты болды". (Түпнұсқадағы тырнақшалар сақталған).

Bäke is one of many highly decorated tank commanders popularised by the German author Franz Kurowski in his historical fiction book series Panzer Aces, along with Kurt Knispel and Michael Wittmann. According to historians Ronald Smelser and Edward Davies, Kurowski is a "guru" among those who romanticise the German war effort on the Eastern Front. Smelser and Davies define gurus as "authors, [who] have picked up and disseminated the myths of the Wehrmacht in a wide variety of popular publications that romanticize the German struggle in Russia". In Kurowski's retelling of the operation to relieve the Cherkassy Pocket, Bäke is able to establish a corridor to the trapped German forces, after fighting unit after unit of the Red Army. Kurowski writes: "when the Soviets launched their expected attack, they were wiped out by the exhausted Panzer soldiers". In another of Kurowski's accounts, while attempting to relieve the 6th Army encircled in Stalingrad, Bäke destroys 32 enemy tanks in a single engagement. The historian Sönke Neitzel questions the number of "tank kills" attributed to various tank commanders. According to Neitzel, number of successes by highly decorated soldiers should be read with caution as it is rarely possible to determine reliably in the heat of the battle how many tanks were destroyed and by whom. Military historian Steven Zaloga uses the term "tank ace" in quotation marks in his 2015 work Armored Champion: The Top Tanks of World War II. Zaloga points out that most of the supposed panzer aces operated the Tiger I heavy tank on the Eastern Front; having advantages both in firepower and in armor, Tiger I was "nearly invulnerable in a frontal engagement" against any of the Soviet tanks of that time. A crew operating a Tiger could thus engage its opponents from a safe distance. Zaloga also discusses the "romantic nonsense" of the popular perception of a tank versus tank engagement as an "armoured joust" – two opponents facing each other, – with the "more valiant or better armed [one] the eventual victor". Most of the successful tank commanders were indeed "bushwahackers", having a battlefield advantage rather than a technical one. Zaloga concludes: "Most of the 'tank aces' of World War II were simply lucky enough to have an invulnerable tank with a powerful gun". (quotations marks in the original).