Кіріспе
Людвиг Август Теодор Бек (29 маусым 1880 – 20 шілде 1944) – неміс генералы және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германиядағы нацистік режим кезеңіндегі Германияның Бас штабының бастығы. Бек ешқашан нацистік партияның мүшесі болмағанмен, 1930 жылдардың басында ол Адольф Гитлердің Версаль келісімін қатты айыптауын және Германияның соғыс бастамас бұрын қайта қарулануы қажеттігін қолдады, бірақ Германияға қайта қарулану үшін көбірек уақыт керек деп сенді. 1935-1938 жылдар аралығында неміс армиясының штаб бастығы қызметін атқарған Бек нацистік режимнің тоталитаризміне және Гитлердің агрессивті сыртқы саясатына көңілі толып, қарсылық көрсетті. Гитлермен сыртқы саясаттағы пікір келіспеушіліктері Бекті 1938 жылдың тамызында штаб бастығы лауазымынан кетуге мәжбүр етті. Бек Гитлерге қарсы қастандықтардың маңызды жетекшісі болды. Алайда, 20 шілдедегі қастандық сәтсіз аяқталды, Бек өзін-өзі атып жарақаттады, бірақ мүшесі ауыр жарақат алды. Кейін генерал Фридрих Фроммның әскері оны мойнынан атты.
Ludwig August Theodor Beck (; 29 June 1880 – 20 July 1944) was a German general and Chief of the German General Staff during the early years of the Nazi regime in Germany before World War II. Although Beck never became a member of the Nazi Party, in the early 1930s he supported Adolf Hitler's forceful denunciation of the Treaty of Versailles and the need to re arm, although he believed Germany needed more time to rearm before starting a war. In serving as Chief of Staff of the German Army between 1935 and 1938, Beck became increasingly disillusioned and stood in opposition to the rising totalitarianism of the Nazi regime and to Hitler's aggressive foreign policy. Public foreign policy disagreements with Hitler made Beck resign as Chief of Staff in August 1938. Beck became a major leader within the conspiracy against Hitler. The 20 July plot failed, however, and Beck shot himself in the head but succeeded only in severely wounding himself. One of General Friedrich Fromm's men then shot him in the back of the neck.
Ерте өмір және мансап
Бек 1880 жылдың 29 маусымында Германиядағы Гессен штатының Бибрих қаласында (қазір Гессен штатының Висбаден қаласының бір бөлігі) Бертаның (туған есімі Драудт) және Людвиг Георг Эрнст Вильгельм Бек отбасында дүниеге келді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Батыс майданында штаб офицері ретінде қызмет етті. Соғыстан кейін түрлі штабтық және командалық лауазымдарда болды. 1931 және 1932 жылдары армия бөлімінде (Труппенамт) армия жазушылары тобын басқарды, ол неміс армиясының операциялар нұсқаулығын – Truppenführung-ті жариялады. Бірінші бөлімі 1933 жылы, ал екінші бөлімі 1934 жылы жарық көрді. Оның өңделген нұсқасы бүгінге дейін Бундесверде қолданылады. 1932 жылы генерал-лейтенант атағына көтерілді. Екі жылдан кейін, 1934 жылы, ол генерал Вильгельм Адамды Truppenamt-тың басшысы қызметінен алмастырды (Truppenamt – жасырын Бас штаб, Версаль шарты Бас штабтың болуын тікелей тыйым салған). Бек Чехословакияны мемлекет ретінде жою мақсатындағы агрессиялық соғысқа қарсы моральдық наразылық білдірмеді. 1935 жылы ол "Чехословакияны бөлу" жоспарларын талқылау үшін Германия Сыртқы істер министрлігінің мемлекеттік хатшысы, принц Бернард фон Бюловпен және Венгрия Бас штабының бастығымен бірнеше кездесулер өткізді. 1937 жылдың 12 қарашасында Бек "әртүрлі фактілер" Чехословакия мәселесін "күшпен тез арада шешу" қажеттігін көрсетіп, "біздің жақта тұрған немесе бізге қарсы емес күштер арасында саяси жағдай жасау" және "бір жағдайда немесе екінші жағдайда әскери талқылауды дереу бастау" қажеттігін баяндаған меморандум ұсынды. Дегенмен Бек Германияның мұндай соғысқа түсу үшін алдымен қарулануы керек деп ойлады. Бек есептегендей, Германия соғысқа баруға ең ерте мүмкіндік 1940 жыл болды, ал 1938 жылы басталған кез келген соғыс Германия үшін жеңіліспен аяқталар еді. Көптеген генералдар 1938 жылы соғыс бастау идеясының қауіптілігіне сенеді, бірақ Гитлердің бұйрықтарын орындаудан бас тартуға ешкім батыл болған жоқ, өйткені көпшілігі Бектың 1938 жылы соғысқа қарсы аргументтерінің дұрыс емес екенін ойлады. 1938 жылдың мамыр айынан бастап Бек Гитлерге, Вильгельм Кейтельге және Вальтер фон Браухичке Чехословакияға қарсы соғыс жоспарына – Fall Grün (Жасыл жоспар) – қарсылық білдірген бірнеше меморандумдар жіберді. 5 мамырдағы алғашқы меморандумында Бек Қытай-Жапон соғысының салдарынан Жапонияның Германияға көмектесе алмайтынын, француз армиясының Еуропадағы ең күшті әскер екенін және Германия Чехословакияға шабуыл жасаса, Ұлыбритания Франция жағына міндетті түрде қосылатынын айтты. Бек мамырдағы меморандумында Гитлердің 1937 жылғы Хоссбах меморандумында Франция туралы жасаған болжамдарының қате екенін және Францияның "бейбітшілікке ұмтылатынын немесе, дәлірек айтқанда, жаңа соғыстан қорқатынын" білдірді, бірақ "нағыз қауіп төнген жағдайда немесе халық сыртқы саяси қысым сезгенде, француз халқы біртұтас күш ретінде бірігеді". Бек "Француз армиясы бұрынғыдай күшті және қазіргі уақытта Еуропадағы ең күшті армия" деп сенді. Бек мына пікірлермен аяқтады: "Германияның әскери-экономикалық жағдайы нашар, тіпті 1917-1918 жылдардағыдан да нашар. Қазіргі әскери, әскери-саяси және әскери-экономикалық жағдайында Германия өзін ұзақ соғысқа түсіруге қауіпсіздіксіз". 1938 жылдың 21-22 мамырындағы мамырлық дағдарыс Бекты 1938 жылы соғысқа барудың қауіптілігіне одан да көбірек сендірді және Германияның жеңіліске ұшырауы мүмкін соғысты тоқтату үшін оның күш-жігерін күшейтті. 1938 жылдың қарашасында Бек бір досына Май дағдарысынан бері оның ойында бір ғана мәселе бар екенін айтты: "Соғысты қалай болдырмауға болады?". 1938 жылдың 22 мамырында Гитлер 1930 жылғы Ульмдегі сот процесінде Бектың нацистік куәлігіне деген құрметін білдірді, бірақ оның көзқарастары Рейхсвер генералына тиесілі екенін, ал Вермахт генералына емес екенін айтты. Гитлер Бекты "жүз мыңдық армия идеясына әлі де толы офицерлердің бірі" деп атады. 1938 жылдың 28 мамырында Бек Гитлермен, сыртқы істер министрі Йоахим фон Риббентроппен, адмирал Эрих Райдермен, Герман Герингпен, Вильгельм Кейтельмен және Вальтер фон Браухичпен кездесті, онда Гитлер Хоссбах меморандумында алғаш айтқан пікірлерін қайталады. Жауап ретінде Бек 29 мамырда тағы бір меморандум дайындады, онда ол Чехословакия армиясының Гитлер айтқандай әлсіз емес екенін және Орталық Еуропадағы шектеулі аймақтық соғыстың мүмкін емес екенін көрсетті. Сол меморандумда Бек Гитлердің Шығыс Еуропадағы Lebensraum-ға қол жеткізу қажеттігі туралы пікірлерімен келісетінін, Чехословакияның болуын "көтере алмайтынын" және "Чехословакияны Германияға қауіп ретінде жою жолы табылуы керек, тіпті соғыс арқылы болса да" деп қорытындылады. Дегенмен Бек Германияның 1938 жылы Чехословакияға шабуыл жасаған жағдайда туындайтын толыққанды соғысқа шыдамасы жоқ екенін және "ерте соғыстан" қашу керек екенін мәлімдеді. Бектың пікірінше, "Германияның бүгінгі күйі 1914 жылғыдан нашар" және Вермахттың 1914 жылғы армия деңгейіне жетуіне көбірек уақыт керек. Сонымен қатар Бек Германияның Франция мен Англияға қарсы жеңіске жеткізе алмайтынын айтты, тіпті Италиямен одақтас болса да. Бастапқыда Бектың 1938 жылы соғысқа асығуы Гитлердің жеке қасиеттерінен емес, нашар әскери кеңес алудан туындады, әсіресе Кейтельден. Сондықтан Бек көп уақытын Гитлердің кеңес алуын Бас штабтан алу үшін командалық құрылымды қайта ұйымдастыруға бағыштады, бұл оның агрессиялық жоспарларынан бас тартуына әкелуі мүмкін еді. 1938 жылы соғысқа қарсы меморандумында Бек: "Фюрердің пікірлері қазіргі әскери кеңесшілік иерархияның толыққанды жеткіліксіздігін көрсетеді" деп мәлімдеді. Бек "Вермахт бас қолбасшысының соғыс басқару мәселелері бойынша үздіксіз, білікті кеңес алуын" қажет ететінін айтты және әйтпесе "Вермахттың болашақ тағдыры бейбіт кезеңде де, соғыста да, тіпті Германияның болашақ соғыстағы тағдыры да қараңғы болады" деп болжады. Бек Гитлердің соғысқа ұмтылысын тек 1938 жылдың маусымында ғана түсінді. Браухичке жолдаған меморандумында Бек барлық жоғары шенді офицерлерді Fall Grün жоспарларын тоқтату үшін Гитлерге қарсы жаппай отставка беруге шақырды. Бек Браухичке жолдаған үндеуін мына сөздермен аяқтады: "Егер олардың барлығы бірігіп әрекет етсе, әскери шаралар жүргізу мүмкін болмайды. Ең жоғары лауазымдағы әскери адам осындай уақытта өзінің міндеттерін және тапсырмаларын тек әскери жауапкершілігінің шегінде қарастырса, халықтың бүкіл халқына деген жауапкершілігін ұмытса, ол ұлылықтың жетіспеушілігін, жауапкершілікті түсінбеушілікті көрсетеді. Ерекше жағдайлар ерекше шараларды талап етеді!". Бектың жаппай отставкаға шақыру науқаны Гитлерді құлатуға бағытталмаған, бірақ 1938 жылы соғыс жоспарларынан бас тартуға және нацистік партиядағы "радикалды" элементтерді тазартуға бағытталған, олардың Гитлерге кері әсер ететініне Бек сенген. Бек, Әскери қарсы барлау басшысы, адмирал Вильгельм Канарис және Германия Сыртқы істер министрлігінің мемлекеттік хатшысы, барон Эрнст фон Вайцзеккер Германия үкіметіндегі "соғысқа қарсы" топтың жетекшілері болды, олар Германияның жеңіліске ұшырауы мүмкін соғыстан 1938 жылы аулақ болуға бейілді болды. Бұл топ режимін құлатуға міндетті емес, бірақ полковник Ганс Остер мен Ганс Бернд Гизевиус басқаратын, нацистік режимді құлату үшін дағдарысты сылтау ретінде пайдалануды көздеген, көбірек радикалды "нацизмге қарсы" фракциямен байланысты болды. Екі фракция арасындағы мақсаттардың өзгешелігі айқын шиеленістерге әкелді. 1938 жылдың мамыр айындағы Бас штаб зерттеуінде Бек Германияның…
Сюжетті құру
Келесі жылдары Бек Берлиндегі пәтерінде зейнеткерлікке шығып, неміс әскери істеріне елеулі ықпал етуін тоқтатты. Гитлерге қарсылығы оны диктаторды құлатуға ниеттенген бірқатар жоғары шенді офицерлермен байланыстырды, ал оның үйі қарсылық топтарының штаб-пәтеріне айналды. Ол үміт етіп, британдықтармен байланысын күшейтті, Лондонның қауіп-қорқытулар мен ескертулер арқылы Гитлерге ықпал етуге тырысатынына сенді, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Бек пен оның серіктері Германияның 1938 жылы Франция мен Ұлыбритания Чехословакияға көмектессе, сөзсіз және тез жеңіліске ұшырайтынын білді. Сондықтан олар британдық Сыртқы істер министрлігіне жүгініп, құдандастығы туралы хабарлады және Гитлерді Чехословакияға шабуыл жасаудан қайтармақ үшін британдықтардың нақты ескертуін сұрады. 1938 жылдың қыркүйегінде британ премьер-министрі Невилл Чемберлен, француз премьер-министрі Эдуард Даладье және итальян премьер-министрі Бенито Муссолини Мюнхен келісіміне қол қойды, ол Судет аймағын Чехословакиядан Германияға берді. Бұл дағдарысты аяқтады және Бектің төңкеріс жасау әрекеттеріне де нүкте қойды. Ватикан Мюллерді Бектың өкілі деп есептеді және құдандастық жасаушылар мен одақтастар арасында делдалдық жасауға келісті. Рим папасы Ұлыбританияның Франциск д'Арси Осборнымен байланыс орнатып, құпия түрде хабар алмасты. Британдықтар нақты жауап бермеді, бірақ келіссөздер қарсылық күштерін жігерлендірді. 1940 жылдың қаңтар-ақпанында Гёрдлер, Бек, Ульрих фон Хассель және Йоханнес Попиц арасында өткен бірқатар кездесулерде нацистік режим құлатылған жағдайда Бек Регенттік кеңесіне басшылық ететіні, ал ол Германияны басқаратыны туралы келісімге келді. 1940 және 1941 жылдары Бек Гёрдлер, Хассель және Эрвин фон Вицлебенмен режимді сәтті құлатудан кейін болашақ мемлекеттің мәселелерін талқылауға көп уақыт арнады.
20 шілдеге арналған жер учаскесі
1943 жылы Бек Гитлерді бомбамен өлтіруге екі рет тырысты. 1944 жылдың мамыр айында фельдмаршал Эрвин Роммельдің меморандумы, оның жоспарланған төңкеріске қатысуы Бектің жаңа үкіметте мемлекет басшысы болу шартымен байланысты екенін нақтылады. 1944 жылы Бек Карл Герделер және полковник Клаус фон Штауфенбергпен бірге 20 шілдедегі қастандық жоспарының негізгі ұйымдастырушыларының бірі болды. Бек рейхсвервезер (регент) болып тағайындалуы және Гитлер жойылғаннан кейін Германияда билікті иеленетін уақытша үкіметтің басшысы болуы ұсынылды. Бірақ, қастандық сәтсіз аяқталып, кешке Бек генерал Фридрих Фроммтың қамауында болды. Бек Гестапоның азаптауларынан құтылу үшін жеке тапаншасын сақтап қалуға рұқсат сұрады, өзін-өзі өлтіруді ниеттенді. Ол өзін-өзі басқа атып, ауыр жарақат алды, ал Фроммның әскерінің бірі Бекке мойнының артына оқ жіберіп, өлімін жеңілдетті. Бек және басқа қастандық жасаушылар сол түні жасырын жерленді. Амали өмір бойында Оберстдорф қаласындағы Стиллаххаус санаториясында туберкулезбен ауырған. Санаторияның басшысы доктор Любхард Саатхофф оған бала туудан бас тартуға кеңес берген. Ол үйленгеннен кейін оны пікірін өзгертуге көндірді. Амали 1917 жылдың 1 қаңтарында Висбаден, Хассен-Нассау, Пруссия қаласында Гертруд Бекке босанды. Тоғыз айдан кейін, 1917 жылдың 16 қарашасында Амали санаторияда қайтыс болды. Бек әйелі қайтыс болған кезде Батыс майданында болып, бес жасар қызына қызығушылық танытпады. Сондықтан доктор Саатхофф оның тәрбиесін өз мойнына алып, оны бес баласы мен бірнеше асырап алынған балалары бар отбасына қабылдады. Гертруд 14 жасқа толғаннан бастап әкесімен бірге тұра бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, еңбекке жұмылдырылудан қашу үшін ол Шығыс Пруссиядағы дос отбасының орман шаруашылығына көшті. Сол жерде ол 1915 жылдың 18 қазанында дүниеге келген Гюнтер Нойбурмен танысты. Олардың некесіне ата-анасы қарсы болғанымен, Гюнтер 23 жастағы Гертрудты тым жас деп есептегеніне қарамастан, олар 1940 жылдың 2 наурызында Берлинде үйленді. Карл Людвиг Диль «Жекбут көтерілісі» (1955), Ян Ричардсон «Гитлерді өлтіру жоспары» (1990), Ремо Жироне «Стауфенберг» (2004) және Теренс Стамп «Валкирия» (2008) фильмдерінде ойнады.