Тивертон қаласы: Девонның тарихы мен өркендеуі

Кіріспе

Девон графтығындағы, Англиядағы қала

Тивертон ( /t//ɪ//v//ər//t//ən/ TIVər tən) – Англияның Девон графтығындағы қала және азаматтық округ. Ол Мид-Девон ауданының сауда және әкімшілік орталығы болып табылады. 2019 жылғы халық саны 20 587 адамды құрады.

Ерте тарих

Қаланың аты "Twy ford ton" немесе "Twyverton" деген сөзден туындаған деп есептеледі, яғни "екі арнадағы қала" деген мағынаны білдіреді және тарихи түрде "Twyford" деп аталған. Қала Эксе және Лоуман өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. Адамның осы аймалдағы қоныстануы тас дәуіріне дейін жетеді, мұнда көптеген кремний құралдары табылған. Темір дәуіріне жататын төбешік, Кранмор қамалы, қаланың үстіндегі Эксетер төбесінде орналасқан, ал қаланың солтүстігінде, Болхамның жанындағы Найтсхейс Корт төбесінің етегінде римдік бекініс немесе әскерлік лагерь табылды. Тивертон король Альфредтің кіші ұлы Этельвардтың мұрасының бір бөлігі болды. 1066 жылы Уэссекс графесі Гитха қаланы басқарды, ал "Domesday Book" 1086 жылы Вильгельм Жеңімпаздың оның бас иесі болғанын көрсетеді. Тивертон сонымен қатар Тивертонның жүздігінің сотының орны болды. Генрих I 1106 жылы Норман қамалын, Тивертон қамалын салды, ол бастапқыда Мотта және Бейли түрінде салынған. Тивертон ортағасырлық қалалық су желісіне ие, оны графша Изабелла де Фортибус салған, ол Девонның 6-шы графы Болдуин де Редверстің үлкен қызы және Тивертонға жақын Тидкомб Холлде өскен. Изабелла сонымен қатар Девон штатындағы Топшам портын басқарды, осы порт арқылы Тивертонның жүн экспортының көп бөлігі, көбінесе Төменгі елдерге тасымалданды. Әр жеті жыл сайын қалалық су желісін аралау рәсімі өткізіледі: бұл су желісінің жолын тазалау және оның үздіріліссіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін жасалады. Су желісін Касл көшесінде, жолдың ортасымен төмен ағатын жерде және Фор көшесіндегі Когганның құдығында көруге болады. Тивертон өзінің ерте өсуі мен гүлденуін жүн саудасына қарысты, бұл қаланың 16 және 17 ғасырларда қарқынды дамуына себеп болды. Көптеген бай жүн саудагерлері қаланың мәдени мұрасын байытты. Мысалы, Джон Гринвей (1460–1529) 1517 жылы Әулие Петр шіркеуіне капелла мен кіреберіс салған, ал Голд-стриттегі шағын капелла мен қайырымдылық үйлері әлі де тұр – Қайырымдылық қоры бүгін де адамдарды қамтамасыз етеді. Тағы бір бай саудагер, Питер Бланделл, 1601 жылы қайтыс болды, ол жергілікті балаларды оқыту үшін Бланделл мектебіне қаражат және жер сыйлады. Ол 1604 жылы Тивертонда құрылып, 1882 жылы қала шетіне, қазіргі орнына көшірілді, онда ол тәуелсіз мектеп ретінде жұмыс істейді. Джон Уолдрон (1579 жылы қайтыс болды) Веллбрук көшесінде Уолдронның қайырымдылық үйлерін салған, ал оның әсем кеуде қабірі Әулие Петр шіркеуінде сақталған. 17 ғасырдың басында қалада екі ірі өрт болды. Біріншісі, 1596 жылы, қаланың көп бөлігін жойды, ал екіншісі, 1612 жылы, "итпен күрес" деп аталды – итпен күрес пешке қарауға тиіс адамдардың назарын аударды. Барнстапл шіркеулік тіркелімдері екінші өрт туралы былай деп хабарлады: "1612 жылы, тамыздың 5-і күні, Тевертон қаласы екінші рет 260 тұрғын үймен бірге өртке түсті". 1645 жылы Англия азаматтық соғысы кезінде Роялистер ұстаған Тивертон қамалы Томас Фэрфакстың парламенттік күштерінің салыстырмалы түрде қысқа қоршауына ұшырады. Парламенттік күштер генерал-майор Масси басшылығымен 15 қазанда Тивертонға кірді, ал қаланың қорғаушылары одан бұрын Эксетерге қарай қашқан. Олар қамал мен шіркеуде қорғаныс күшін қалдырды. Фэрфакс 17 қазанда Куломптондан келді, артиллериясын орнатып, екі күн бойы қаланы бомбалады, 18 қазанда демалыс күні түстен кейін атысты тоқтатты. Жексенбіде Фэрфакс "бірнеше үлкен артиллериялық құралдарды" дайындады, дүйсенбіде таңғы сағат 7-де қайтадан шабуылға кірісуге дайын болды. Қоршау сәтті атқан оқ көпірдің тізбектерінің бірін үзіп, дөңгелек бастардың шапшаң тобы қамалдап кірді.

The town's name is conjectured to derive from "Twy ford ton" or "Twyverton", meaning "the town on two fords", and was historically referred to as "Twyford". The town stands at the confluence of the rivers Exe and Lowman. Human occupation in the area dates back to the Stone Age, with many flint tools found in the area. An Iron Age hill fort, Cranmore Castle, stands at the top of Exeter Hill above the town, and a Roman fort or marching camp was discovered on the hillside below Knightshayes Court near Bolham, just to the north of the town. Tiverton formed part of the inheritance of Aethelweard, youngest son of King Alfred. Countess Gytha of Wessex controlled the town in 1066 and the Domesday Book indicates that William the Conqueror was its tenant in chief in 1086. Tiverton was also the seat of the court of the hundred of Tiverton. It was the strategic site chosen by Henry I for a Norman castle, Tiverton Castle, first built as a Motte and Bailey in 1106. Tiverton has a medieval town leat, built for it by Countess Isabella de Fortibus, who was the eldest daughter of Baldwin de Redvers, 6th Earl of Devon and grew up at Tidcombe Hall, close to Tiverton. Isabella also controlled the Port of Topsham, Devon, through which much of Tiverton's woollen exports were transported, mostly to the Low Countries. Every seven years there is a Perambulation of the Town Leat: a ceremony to clear the path of the leat and ensure it is kept running. The leat can be seen in Castle Street, where it runs down the centre of the road, and at Coggan's Well, in Fore Street. Tiverton owes its early growth and prosperity to the wool trade, which caused the town to grow rapidly in the 16th and 17th centuries. Many wealthy wool merchants added to the town's heritage. John Greenway (1460–1529), for example, built a chapel and porch onto St Peter's parish church in 1517, and a small chapel and almshouses in Gold Street, which still stand – the Almshouse Trust still houses people today. Peter Blundell, another wealthy merchant, who died in 1601, bequeathed the funds and land for Blundell's School to educate local children. It was founded in Tiverton in 1604 and relocated to its present location on the outskirts of town in 1882, where it functions as an independent school. John Waldron (died 1579) founded Waldron's Almshouses, on Wellbrook Street, and his elaborate chest tomb survives in St Peter's Church. Around the turn of the 17th century, there were two major fires in the town. The first, allegedly started in a frying pan, was in 1596 and destroyed most of the town. The second, in 1612, was known as the "dog fight fire" – a dog fight had distracted those meant to be looking after a furnace. The parish registers of Barnstaple reported of the second fire: "In the yere of or Lorde God 1612 in the 5th daye of the month of Auguste was the towne of Teverton burned the second tyme wth fyer to the nomber of 260 dwellynge howses." During the English Civil War in 1645 Tiverton Castle, held by the Royalists, was the scene of a relatively brief siege by Thomas Fairfax's Parliamentarian forces. The Parliamentarian forces entered Tiverton under Major General Massey on 15 October, the town's defenders fleeing before him towards Exeter. They left a defending force in the castle and church. Fairfax arrived from Cullompton on 17 October, set up his artillery and bombarded the castle for two days, ceasing fire for the sabbath in the afternoon of Saturday 18 October. On Sunday Fairfax had "several great pieces" of artillery brought up, ready for a renewed barrage on Monday, which commenced at 7 a. m. The siege was ended when a lucky shot broke one of the drawbridge chains and an alert squad of Roundheads gained swift entry.

18-19 ғасырлар

Қала 18 ғасырдың басында жүн саудасынан гүлденді. Алайда, өнеркәсіптік революцияның басында құлдырау кезеңі басталды. Мұнда сирек тәртіпсіздіктер болып тұрды, жұмыс орындары мен жалақыны қорғау үшін жүн қырғыштары мен тоқымашылардың қоғамдары құрылды. Ғасыр соңына қарай мақта импортының өсуі, өзге аймақтардағы индустрияландырудың кеңеюі, сондай-ақ Наполеон соғыстарының экспортқа тигізген әсері қаладағы жүн өнеркәсібінің тоқырауына себеп болды. 1731 жылдың маусым айында болған өрт 298 үйді қиратты, 58 000 фунт стерлингке жуық зиян келтірді. Осыдан кейін көшелер кеңейтілді. 1738 жылдың мамыр айында қалада тәртіпсіздіктер қайта орын алды. 1815 жылы өнеркәсіпші Джон Хиткоут Экс өзеніндегі ескі жүн диірменін сатып алды. Лафборо қаласындағы оның машиналарын бұрынғы людиттер, Нотингемдік тігізгіштердің тапсырысымен қиратқаннан кейін, ол өзінің барлық тігізгіштік өндірісін Тивертонға көшірді. Зауыт Тивертонның бағын қайтадан өзгертіп, Оңтүстік-Батыс аймағындағы алғашқы өнеркәсіптік орталыққа айналдырды. 1814 жылы Тивертоннан Лоудвеллге дейінгі Үлкен Батыс каналының бір тармағы ашылып, 1838 жылы Таунтонға дейін созылды, бұл саудаға көмектесті. 1848 жылы Ұлы Батыс теміржолының тармағы да салынды. Генри Ллойдтың жобалауымен салынған Тивертон қалалық әкімшілік ғимараты 1864 жылы аяқталды. Тивертон кішкентай болғанымен, Парламентте екі өкілі болды. "Ширіген округтердің" бірі ретінде ол сайлау реформасын іздегендердің назарына ілікті. Лорд Палмерстон, немесе жергілікті тұрғындар оны "Пэм" деп атаған, 19 ғасырдың көп бөлігінде Тивертонның депутаты болды. 1847 жылы сайлау жүйесін өзгертуді көздеген радикалды топ – чартистер, олардың жетекшісі Джордж Джулиан Харниді Палмерстонға қарсы шығарды. Ол көп дауыс жинамаған десе де, шындығында ол "халықтың дауысын" (қала тұрғындарының қолдауы) жеңіп алды, бірақ Палмерстон дауыс беруді ұсынғанда, 7000 халқы бар қаладағы байлар мен мүлікті иеленушілердің 400-дей ғана дауысынан жеңілетінін біліп, үзіліп қалды. Франшизаны кеңейту – чартистердің мақсаттарының бірі еді. 1867 жылғы реформадан кейін Тивертонның бір ғана депутаты болды, ол Хиткоут Амори отбасының мүшесі тарапынан ұзақ жылдар бойы ұсталды, олар Тивертонды қоршаған жерлердің көп бөлігіне ие болды. Соңғы уақытта Дерик Хиткоут Амори 1945 жылдан 1960 жылға дейін қызмет етті. 2010 жылға дейін Дэвид Хиткоут Амори жақын маңдағы Сомерсеттегі Уэллс округінің депутаты болды. Қала 1945 жылға дейін Девон мен Корнуолл аймағындағы тәуелсіз полиция күшін сақтап қалған соңғы қала болды. 20 ғасырдың екінші жартысында Тивертон қайтадан баяу құлдырады, себебі Хиткоут фабрикасы көбірек механикаландырылды, ал Старки Найт пен Форд сыра зауытын Уитбред өзінің аймақтық сыра зауыты ретінде сатып алды, бірақ кейіннен жабылып, Хаудендегі (қазіргі Астон Манор сидр өндірушілері) бөтелкелеу зауытына айналды. Зауыт бірнеше жыл бойы қирап жатты, кейіннен оны супермаркет салу үшін бұзды. Лоуман өзенінің жанындағы ауыл шаруашылығы машиналарын жасау азайды, теміржол 1964 жылы жабылды, ал Кеннеди Уэйдегі Globe Elastic зауыты 1980 жылдары жабылды. Алайда, көреген бірнеше адамдар, әсіресе Уильям Аутерс, болашақ үшін маңызды активтерді сақтап қалды. Тивертон мұражайы ашылды, ескі теміржолдың төсеніші жаяу жолдар мен ойын алаңдарын жасау үшін сатып алынды, ал Гранд-Уэстерн каналы елдік саябақ ретінде құлаудан құтқарылды. 1990 жылдары Оңтүстік айналма жолының (қазіргі Ұлы Батыс жолы) ашылуы қала орталығындағы Фор көшесінің жаяу жүргіншілерден басқа барлық көлік құралдары үшін жабылуына себеп болды, бұл қаладағы бөлшек сауданың одан әрі төмендеуіне әкелді.

The town enjoyed prosperity from the wool trade in the early 18th century. However, a period of decline followed during the early Industrial Revolution. There were occasional riots, and societies of woolcombers and weavers were formed in an effort to protect jobs and wages. By the end of the century, imports of cotton and the expansion of industrialization elsewhere, along with the effect of the Napoleonic Wars on exports, took the town's woollen industry into terminal decline. In June 1731 another fire destroyed 298 houses, causing £58,000 worth of damage. After this, the streets were widened. In May 1738, riots broke out in the town. The industrialist John Heathcoat bought an old woollen mill on the river Exe in 1815, and after the destruction of his machinery at Loughborough by former Luddites thought to be in the pay of Nottingham lacemakers, he moved his whole lace making operation to Tiverton. The factory turned the fortunes of Tiverton again, making it an early industrial centre in the South West. Trade was aided when a branch of the Grand Western Canal from Tiverton to Lowdwells was opened in 1814, with an extension to Taunton in 1838. This was followed by a branch of the Great Western Railway in 1848. Tiverton Town Hall, elaborately designed by Henry Lloyd, was completed in 1864. Although small, Tiverton had two members of Parliament. As one of the "rotten boroughs" it was often targeted by those seeking electoral reform. Lord Palmerston, or "Pam" as he was known locally, was an MP for Tiverton for much of the 19th century. In 1847, the Chartists, a radical group seeking to change the electoral system, stood one of their leaders, George Julian Harney, against Palmerston. He is widely reported as having gained no votes – but in fact he won the "popular vote" (a show of hands of the people of the town) and withdrew when Palmerston called a ballot, aware that he would lose in a vote by only 400 wealthy and propertied in the town out of a population of 7000. Broadening the franchise was one of the Chartist objectives. After the Reform Act of 1867, Tiverton had a single MP, held for a long period by a member of the Heathcoat Amory family, who own much of the land and property surrounding Tiverton, most recently by Derick Heathcoat Amory who served from 1945 to 1960. Up until 2010 David Heathcoat Amory was the MP for Wells in nearby Somerset. The town was the last in the Devon and Cornwall area to retain an independent police force, until 1945. In the second half of the 20th century, Tiverton again declined slowly, as the Heathcoat factory became ever more mechanised and the Starkey Knight & Ford brewery was taken over by Whitbread as its regional brewery, but later closed, becoming just a bottling plant located in Howden (now Aston Manor cider makers). The factory lay derelict for some years before being demolished to make way for a supermarket. The manufacture of agricultural machinery adjacent to the River Lowman dwindled, the railway closed in 1964 and the Globe Elastic plant in Kennedy Way closed in the 1980s. However, a few far sighted individuals, notably William Authers, secured some important assets for the future. Tiverton Museum was opened, the track bed of the old railway was bought to provide footpaths and an adventure playground, and the Grand Western Canal was saved from dereliction as a country park. Retailing in the town declined further in the 1990s after the opening of the Southern Relief Road (now Great Western Way) led to the closure of Fore Street in the town centre to all but pedestrians.

20 және 21 ғасырлар

Тивертонның соңғы жылдары қайта жаңғыруы 1980 жылдардың соңында A361 (Солтүстік Девон байланыс жолы) салынысымен басталды. 1990 жылдары қаланың солтүстік-шығыс шетіндегі Кіші Горнхайда индустриалды аймақ салынды және байланыс жолына қосымша түйіспе жасалды, қалаға бағытталатын таратушы жол (қазіргі A396) қаланың басты кіреберісіне айналды. Бұл жолдың бойындағы Эксетер жолымен ескі теміржол бағыты бойынша жалғасқан Ұлы Батыс жолы да салынды. Сұраныс артып, бағалар, әсіресе Оңтүстік-Батыс аймағында, өсті. Көптеген адамдар енді жұмыс орындарына жақын қалалардың шетінде тұруға көшті. Тивертон Эксетер мен Таунтонға жұмысқа батушылар үшін жатақхана қаласына айналды, оның дамуы қаланың солтүстігіндегі ірі тұрғын үй жобаларымен, соның ішінде Вестбери Хоумс, Барретт Хоумс және Беллвей Хоумс сияқты ұлттық үй салушылардың жұмыстарымен қолдауға ие болды. Осының нәтижесінде қалаға адамдар көптеп келіп, қалалық қызметтер мен дүкендер одан әрі дамыды. Тивертонның ескірген бассейні Шығыс Девон колледжінің бас кампусына жақын, бассейні мен спорт залы бар жаңа демалыс орталығымен ауыстырылды. 2003 жылдың желтоқсанында Mid Devon District Council Phoenix Lane көшесінің басында, бұрынғы сыра зауытының орнындағы Phoenix House жаңа кеңсесіне көшірілді. Қалада 2004 жылдың мамырында ашылған, жеке қаржыландыру арқылы салынған Тивертон және аудандық ауруханасы бар. Қаладағы Панье базары 3 миллион фунттан астам қаржыға қайта жаңартылды, сонымен қатар тұрақ және шағын сауда орталығы да жаңартылып, нарық сыйымдылығы артты және нарықтар жиі өткізілуіне мүмкіндік болды, жұмыс 2006 жылдың сәуірінде аяқталды. 2007 жылы бұрынғы кинотеатр, Электрик, жаңадан тұрғын үйлер салу үшін бұзылып жатты, ал жалғыз жұмыс істеген кинотеатр, Тиволи, көбінесе еріктілермен басқарылатын, жабылды және сатылымға қойылды. Халықтың қолдауымен өткен науқаннан кейін Тиволи 2008 жылдың 28 маусымында Мерлин Кинос компаниясы сатып алып қайта ашылды. Тивертон жыл сайынғы Орта Девон көрмесін өткізу орыны ретінде 2018 жылы Портас қаласы пилоттық бағдарламасының екінші кезеңінде 15 орынның бірін жеңіп алды.

Tiverton's revival in recent years began with the construction of the A361 (the North Devon Link Road) in the late 1980s. In the 1990s, an industrial estate was built at Little Gornhay on the north eastern edge of the town and a junction was added to the Link Road, with a distributor road (now the A396) into the town that has become its main gateway. Great Western Way, linking this road to the Exeter Road along the line of the old railway, was also constructed. Demand has driven up housing prices, particularly in the South West. Many now look to towns on the periphery of employment centres. Tiverton has become a dormitory town for commuters to Exeter and Taunton, with its growth supported by large housing projects to the north of the town by most national house builders, including Westbury Homes, Barrett Homes and Bellway Homes. The resulting influx has brought further development of the town's services and shops. Tiverton's outmoded swimming pool was replaced by a new leisure centre near the main campus of the East Devon College consisting of a swimming pool and gymnasium. Mid Devon District Council moved in December 2003 to new offices at Phoenix House, at the foot of Phoenix Lane, close to the site of a disused brewery. The town has a newly built Tiverton and District Hospital funded by the Private Finance Initiative, which opened in May 2004. The Pannier Market in the town was redeveloped at a cost of over £3 million, alongside its car park and minor shopping precinct, increasing market capacity and allowing markets to be held more frequently: the work was completed in April 2006. In 2007 the former cinema, the Electric, was bulldozed for redevelopment as housing, while the only operative cinema, the Tivoli, which had been mostly run by volunteers, closed its doors and the site was put up for sale. After a well supported public campaign, the Tivoli reopened on 28 June 2008, bought by Merlin Cinemas. Tiverton as the venue for the annual Mid Devon Show won one of 15 positions in the Round 2 pilot scheme as a Portas Town in 2018.

Жол

Тивертоннан M5 тас жолына қолайлы жағдаймен жете аласыз. Қаланың соңғы жылдарығы қайта жаңғыруы 1980-ші жылдардың аяғында A361 Солтүстік Девон байланыс жолының салынуымен басталды.

Көлік жүргізушісі

2023 жылдың 11 қаңтарына дейін Тивертон қаласына Берридің автобус компаниясының «Суперфаст» лондондық қызметі күніне екі рет жол тартты.

Темір жол

Бристоль және Эксетер темір жолы 1844 жылғы 1 мамырда Тивертон жолы деп аталған станцияны ашты. 1848 жылғы 12 маусымда Тивертон теміржол стансасы ашылғанда, ол Тивертон Junction деп қайта аталды, себебі жаңа станса қалаға жақын, Junction стансасынан басталатын тармақ желісінің соңында салынды. Екінші тармақ – Эксе аңғары желісі осы станцияға оңтүстіктен жетті, Лондоннан Пензансқа дейінгі басты желіден Сток-Кеноннан бөлініп, Эксе өзенінің бойымен жүрді. Басты пойыздар кейде Сток-Кенонның солтүстігіндегі учаскеде жөндеу жұмыстары немесе зақымдану болған жағдайда Тивертон арқылы бағытталды. Тағы бір желі солтүстікке қарай Дальвертон қаласында Таунтон-Барнстепл желісімен қосылды. Бұл желілердің ешқайсысы қазірге дейін сақталмаған. 1986 жылы Тивертон Парквей теміржол стансасы ескі Сампфорд Певерелл стансасының орнында, басты желіде ашылды, ол Willand стансасынан бірнеше шақырым жердегі Junction стансасын алмастырды. Парквей стансасы ретінде ол қаладан шығысқа қарай алты шақырым қашықтықта, M5 автожолының 27-ші тоғысының жанында орналасқан. Автожолға жақындығы және Эксетер Сент-Дэвидс теміржол стансасына салыстырмалы түрде қиын қолжетімділігі салдарынан, бұл станса Эксетер мен Плимут арасындағы желі жабылған кезде автобус алмастыру пункты ретінде жиі пайдаланылады.

Құбыр

1838 жылы Таунтоннан Тивертонға дейінгі Ұлы Батыс каналы салынды.

Автобус

Автобустардың көп бөлігі Stagecoach South West және жергілікті Dartline компанияларымен жүзеге асырылады. Stagecoach Эксетер қаласына апта ішінде, дүйсенбіден сенбіге дейін сағат сайын, ал жексенбі және мереке күндері екі сағат сайын автобус қатынайды. Stagecoach Эксетер, Тивертон және Барнстапл қалалары арасында да екі сағат сайын (155 нөмірімен) автобус қызметін ұсынады.

Спорт

Қаланың басты футбол клубы – «Тивертон Таун», сондай-ақ «Элмор» және «Амори Грин Роверс» сияқты көптеген әуесқой клубтары бар. Қалада регби клубы мен бірнеше крикет клубы да бар. «Тивертон Уайт Иглз» – түрлі лигаларда үш командасы бар жергілікті әйелдер хоккей клубы.

Медиа

Тивертон газеті – Тивертон және ауданы үшін апталық таблоидтық газет, ол сейсенбі күндері базар күнімен сәйкес жарық көреді. Ол алғаш рет 1858 жылы «Тивертон газеті және Шығыс Девон жаршысы» деген атпен жарық көрді, сол кезде оның негізін қалаушы Роберт Уэр 22 жаста болған; ол бес жылдан кейін қайтыс болды. 1872 жылы газет үш басылымға бөлінді – «Тивертон газеті», «Кредитон газеті» және «Оңтүстік Молтон газеті», бірақ 1890 жылдардың ортасында «Mid Devon Gazette» болып біріктірілді. Кейін қалалық және ауылдық басылымдарға бөлінді, содан кейін тағы үш басылымға ажырады. Жергілікті жаңалықтар мен телеарналардың хабарларын BBC South West және ITV West Country ұсынады. Телевизия сигналдары Стокленд Хилл және жергілікті ретрансляциялық теледидар станциялары арқылы қабылданады. Қалаға BBC Radio Devon, Heart West, Greatest Hits Radio South West, Radio Exe және қауымдастыққа негізделген станция TCR Radio сияқты жергілікті радиостанциялар қызмет көрсетеді.

География

Тивертон солтүстік-шығыс Девонда, Эксетерден 13 миль (21 км) солтүстікке, Плимуттан 46 миль (74 км) солтүстік-шығысқа және Таунтоннан 18 миль (29 км) батысқа қарай орналасқан. Эшли және Болхам ауылдары, Тивертонның оңтүстігінде және солтүстігінде орналасып, қаланың шағын аудандарына айналды. Екс өзені қаладан өтеді.

Климат

Тивертонның мұхиттық климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі Cfb).

Туған қалалар

Тивертон Германияның Хофхайм-ам-Таунус қаласымен байланыс орнатып, дос қала болып табылады.