Кіріспе

Ақаулы интерференциялық бөлшектер (АІБ), сонымен қатар ақаулы интерференциялық вирустар деп те аталады, – өздігінен пайда болатын вирустық мутанттар, олардың геномының маңызды бөлігі ақаулы репликация немесе гомолог емес рекомбинация салдарынан жоғалған. Олардың пайда болу механизмі вирустық геномның репликациясы кезінде шаблон алмасу нәтижесінде туындайды деп есептеледі, бірақ геномдық РНК фрагменттерін тікелей біріктіруді қамтитын репликациялық емес механизмдер де ұсынылған. АІБ өздерінің аналық вирусынан туындайды және онымен байланысты, егер вирустың кем дегенде бір маңызды гені жоғалған немесе ақаулық салдарынан зақымдалғаннан кейін бөлшек жұқпалы емес болып табылса, онда ол АІБ ретінде жіктеледі. АІБ әдетте жасушаларға еніп ала алады, бірақ жоғалған факторларды қамтамасыз ету үшін онымен бірге жасушаны жұқтыратын толық функционалды вирустық бөлшек ("көмекші" вирус) қажет. АІБ-ті алғаш рет 1950 жылдары фон Магнус пен Шлезингер байқаған, олар екеуі де грипп вирустарымен жұмыс істеген. Дегенмен, АІБ-тің тікелей дәлелдерін тек 1960 жылдары Хакетт тапты, ол электронды микроскопияда vesicular stomatitis вирусының "қысқа" бөлшектерін байқады, ал АІБ терминологиясы 1970 жылы Хуан және Балтимор ресми түрде бекітілді.

Қатысушыдан шығу

DIP – табиғи түрде пайда болатын құбылыс, оны зертхана жағдайында эксперименттік түрде қайта жаратуға және эксперименттік қолдану үшін синтездеуге болады. Олар қатеге бейім вирустық көбейту арқылы спонтанды түрде пайда болады, бұл РНК вирустарында ДНК вирустарындағыдан гөрі жиі кездеседі, себебі қолданылатын фермент (репликаза немесе РНК-ға тәуелді РНК полимераза) осыған себеп болады. DI геномдары әдетте вирустық полимеразалармен тануға қажетті терминальдық тізбектерді және олардың геномдарын жаңа бөлшектерге қаптауға қажетті тізбектерді сақтайды, бірақ басқаша айтқанда, көп ештеңе сақтамайды. Геномдық жойылу оқиғасының мөлшері кең ауқымда өзгеруі мүмкін, мысалы, құтыру вирусынан алынған DIP-та 6,1 кб жойылу байқалған. Тағы бір мысалда, бірнеше DI ДНК өсімдік вирустарының геномдарының мөлшері бастапқы геномның оннан бір бөлігінен жартысына дейін ауытқып келді.

Патогенез

DIP-тар белгілі бір вирустардың патогенезінде маңызды рөл атқаратыны көрсетілген. Бір зерттеу, патоген мен оның кемістік нұсқасы арасындағы байланысты көрсетеді, осы арқылы ДИ өндірісін реттеу вирустың жұқпалы репликациясын баяулатуға, вирустық жүктемені азайтуға және иесінің тым ерте қаза болуына жол бермей, паразиттік тиімділігін арттыруға қалай мүмкіндік беретінін анықтайды. Бұл вирусқа таралып, жаңа иелерге жұғу үшін қосымша уақыт береді. DIP-тардың пайда болуы вирустар ішінде реттеледі: Коронавирустың SL III цис-әсерлі репликациялық элементі (суретте көрсетілген) – ірі қара коронавирусында DIP өндірісіне қатысатын жоғары деңгейдегі геномдық құрылым, ал басқа коронавирустар тобында да осыған ұқсас гомологтар анықталған.

Ақаулы РНК геномдарының түрлері

Өшірулер – үлгідегі бір фрагменттің жіберіліп қалғанда туындайтын қателер. Мұндай дефекцияның мысалдарын помидордың дақтанған қурау вирусы мен Flock House вирусынан кездестіруге болады. Панитралық дефекциялар – полимеразаның жартылай жасалған тізбекті алып жүріп, кейін 5' ұшын транскрипциялауға қайта оралып, панитралық пішін құрауы. Панитралық дефекциялар тұмау вирустарында табылған. Құрама дефекциялар – өшіру мен қайта оралу дефекциясының бірдей уақытта орын алуы. Мозаикалық немесе күрделі DI геномдары, онда әртүрлі аймақтар бірдей көмекші вирустың геномынан, бірақ дұрыс емес ретпен; әртүрлі көмекші геном сегменттерінен немесе жаңаң РНК сегменттерін қамтуы мүмкін. Сондай-ақ дубликациялар да болуы мүмкін. Бұл жақында ғана теориялық концепция ретінде қарастырылды. 2014 жылғы мақалада DIP-тің иммуностимуляциялық тиімділігін тұмау вирустарына қарсы туа біткен антивирустық иммундық жауаптарды (яғни, интерферонды) қоздыру арқылы тексеруге арналған клиникалық алдын ала жұмыстар сипатталған. Соңғы жұмыстарда TIP-тің ВИЧ және SARS CoV 2-ге қарсы клиникалық алдын ала тиімділігі зерттелді. DI детектор келесі буынның секвенирлеу деректерінде және жоғары өнімділік тәсілдерінде ақаулы вирустық геномдарды анықтауға көмектесу үшін әзірленді, мысалы, кездейсоқ өшіру кітапханасының секвенирлеуі (RanDeL Seq) DI бөлшектерінің таралуына қажетті вирустық генетикалық элементтердің рационалды картасын құруға мүмкіндік береді.