Кіріспе

Бельгиялық суретші (1858–1921)

Фернан Эдмонд Жан Мари Кнопфф (12 қыркүйек 1858 – 12 қараша 1921) – бельгиялық символизм суретшісі.

Жастар және білім беру

Фернан Хнопф жоғары буржуазияның құрамына кіретін, ұрпақтан-ұрпаққа бай отбасында дүниеге келді. Хнопфтың ата-бабалары 17 ғасырдың басынан бері Гремберген Фландриясының Воссенхук ауданында тұрған, бірақ олар австриялық және португалдық текті болған. Оның отбасының көптеген ер адамдары заңгер немесе судья болған, ал жас Фернанның тағдыры заңгерлік мансапқа арналған еді. Балалық шағында (1859–1864) ол Брюггеде тұрды, онда оның әкесі Roi Procureur-інің орынбасары болып тағайындалды. Ортағасырлық Брюгге қаласы туралы балалық шақтағы естеліктері оның кейінгі туындыларында маңызды рөл атқаратын еді. 1864 жылы отбасы Брюссельге көшті. Бала кезінде Хнопф жазғы демалысының бір бөлігін Люксембург провинциясындағы Бастоньнен шалғайда орналасқан Тиллет ауылында өткізді, онда анасының әкесі мен шешесінің иелігіндегі жылдық егістік болған. Ол осы ауылдың бірнеше көрінісін салған. Әке-шешесінің ризашылығын алу үшін 18 жасында Брюссельдің Бос университетінің (қазір Université Libre de Bruxelles және Vrije Universiteit Brussel деп бөлінген) заң факультетіне оқуға түсті. Осы кезеңде ол әдебиетке деген құштарлығын дамытып, Бодлер, Флобер, Леконт де Лиль және басқа да, көбінесе француз авторларының еңбектерін ашты. Кіші інісі Жорж Хнопфпен бірге – ол да заманауи музыка мен поэзияның жанкүйері болған – ол «Жас Бельгия» («Jeune Belgique») тобының жас жазушыларымен, соның ішінде Макс Уоллер, Жорж Роденбах, Иван Гилкин және Эмиль Верхаеренмен жиі кездесе бастады. Хнопф заң оқуға қызығушылық танытпағандықтан университеттен кетіп, Ксавье Мельеридің шеберханасына жиі бара бастады, ол оны сурет өнерімен таныстырды. 1876 жылдың 25 қазанында ол Корольдік көркемсурет академиясындағы «Табиғаттан сурет салу курсы» («Cours De Dessin Après Nature») курсына қабылданды. Академияда оның ең белгілі сыныптасы Джеймс Энсор болды, ол оны бастапқыда ұнатпады. 1877 мен 1880 жылдар аралығында Хнопф Парижге бірнеше рет сапар жасады, онда ол Делакруа, Ингрес, Моро және Стивенс еңбектерін ашты. 1878 жылғы Париж әлемдік көрмесінде ол Милле мен Берн-Джонстың туындыларымен танысты. Академиядағы соңғы жылында, 1878–1879 жылдары, ол Брюссельдегі сабақтарын елемей, біраз уақыт Пассиде тұрып, Джулиан академиясында Жюль Жозеф Лефеврдің ақысыз курстарына қатысты.

Les XX-тің алғашқы жылдары

1881 жылы ол өзінің туындыларын алғаш рет Брюссельдегі "Salon de l'Essor" көрмесінде көпшілік назарына ұсынды. Оның туындыларына сыншылардың пікірі өте қатал болды, бірақ Эмиль Верхарен мақтаулы рецензия жазды. Верхарен өмір бойы оны қолдады және суретші туралы алғашқы монографияны жазды. 1883 жылы Хнопф Le Groupe des XX тобының негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Хнопф Les XX ұйымдастырған жыл сайынғы "Салон" көрмесіне тұрақты түрде қатысты. 1885 жылы ол француз жазушысы Жозефин Пеладанмен танысты, ол болашақта Розенкрейцерлік "Ordre de la Rose + Croix" орденінің бас шебері болды. Пеладан Хнопфтан өзінің жаңа "Le Vice suprême" романының мұқабасын жасауды сұрады. Хнопф бұл тапсырманы қабылдады, бірақ кейін жұмысты жойды, себебі әйгілі сопрано Роза Карон Пеладанның "Le Vice suprême" романының кейіпкері Леонора д'Эстеге жасалған ойдан шығарылған портретіне ренжіді. Хнопф мұқабаны безендіру үшін осы портретті салған еді, ал Карон өз бейнесін танығандай болды. Осы оқиғаға "La Caron" реакциясы бельгиялық және париждік баспасөзде үлкен резонанс тудырды және Хнопфтың суретші ретіндегі атын бекітуге көмектесті. Хнопф Пеладанның туындыларына иллюстрациялар жасауды жалғастырды, ең бастысы – "Femmes honnêtes" (1888) және "Le Panthée" (1892). Бірнеше рет (1892, 1893, 1894 және 1897) Хнопф Пеладан ұйымдастырған париждік "Salon de la Rose + Croix" көрмесіне арнайы қонақ ретінде шақырылды.

Кейінгі жылдар

1889 жылы Хнопф Англиямен алғашқы байланыстарын орнатты, ол онда тұрып, болашақта үнемі көрмелер өткізетін болды. Хант, Уоттс, Россетти, Браун және Берн-Джонс сияқты британ суретшілерімен достық қарым-қатынас орнатты. 1895 жылдан бастап Хнопф британдық «The Studio» өнер журналының тілшісі ретінде жұмыс істеді. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ол Бельгия мен континенталдық Еуропадағы өнер дамуы туралы баяндаған «Студия Брюссель туралы әңгімелер» рубрикасына жауапты болды. 1898 жылғы наурыз айында Хнопф Вена сецессиясының алғашқы көрмесіне 21 туындысын ұсынды. Венада оның туындылары зор құрметке ие болды. Сецессияда көрсеткен жұмыстары Густав Климттің өнеріне елеулі әсер етті. 1900 жылдан бастап Хнопф Брюссельдегі жаңа үйі мен студиясының дизайнымен айналысты (бұзылған). Үй Вена сецессиясынан, әсіресе Йозеф Мария Олбрихтің сәулетінен шабыттанды. Архитектура мен әшекейлеуге Хнопф үйін «Өзіне табыну орнына» айналдырған терең символизммен, кеңістікпен және сәндік элементтермен толықтырды. Үй суретшінің генийінің гүлденуіне арналған киелі орынға айналды. Оның «On a que soi» («Тек өзіңе сен») деген ұраны кіреберіс есігінің үстіне жазылды, ал студиясында ақ мозаикалық еденге салынған алтын шеңбердің ортасында суреттеді. Бұл көрініс, әрине, Хнопфтың театр мен операға деген құштарлығын көрсетеді. Хнопфтың театр үшін алғашқы эскиздері 1903 жылы Берлиндегі Немец театрында Жорж Роденбахтың «Le Mirage» пьесасының қойылымы үшін жасалған декорациялармен байланысты. Бұл қойылымды әйгілі Макс Рейнхардт қойды, ал Хнопфтың балалық шағын өткізген құпия Брюгге қаласының көңілсіз көшелерін бейнелейтін декорациялар берлиндік жұртшылық пен сыншылардың ризашылығына ие болды. 1903 жылы Хнопфты Брюссельдегі Корольдік монета театрында Эрнест Шоссонның «Le Roi Arthus» операсының әлемдік премьерасы үшін костюмдер мен декорацияларды жобалауға шақырғаннан кейін, ол келесі он жылда «La Monnaie» операсында қойылған оннан астам опералық қойылымда жұмыс істеді. 1904 жылы Сен-Жиль қалалық кеңесі оған жаңа қалалық үйдің «Некелер залы» төбелерін безендіруді тапсырды, сондай-ақ сол жылы бай банкир Адольф Стокле оған Стокле сарайының музыкалық залы үшін сәндік панельдерді жобалауды ұсынды. Мұнда Хнопф Вена сецессиясының көрнекті өкілдерімен, Стокле сарайының сәулетшісі Йозеф Хоффманмен және асханасы үшін сәндік мозаиканы жасаған Густав Климтпен қайта байланысқа келді. Өте жабық және усақ-түйек адам болғанымен, ол өмір бойында культты мәртебеге ие болды. Құрметке лайық деп танылып, Леопольд орденін алды. Оның сүйікті модельдерінің бірі – Маргарита есімді әпкесі. Оның ең танымал туындысы, әдетте «Сфинкстің ласкасы» («L'Art ou Des Caresses») деп аталады. Оның өнерінде символистік өнерде жиі кездесетін тақырып – әйелдің екі жақты бейнесі: «жанға зиян келтіретін әйел» немесе періштедей әйел. Хнопф Лейкен зиратында жерленген.