Кіріспе

Иосиф Мария Ван дер Векен (сондай-ақ Вандр Векен; 1872 – 1964) – бельгиялық өнерді қалпына келтіруші, көшіруші және өнердің жалғандарын жасаушы. Ол ерте Нидерланд суретшілерінің туындыларын өте шебер көшіруді үйренген.

Ерте өмір

Джеф Ван дер Векен Антверпенде дүниеге келді, онда оның ата-анасы кристалл және фарфор тауарларымен айналысатын бизнес жүргізді. Ван дер Векен жас кезінен-ақ көркемдік амбицияларын қанағаттандырды. Әскери міндетін өтеу кезінде ол Антверпендегі Көркемсурет академиясында сурет салу сабақтарына қатысты. Мұнда ол фотосуреттерді көшіру және ескі шеберлердің туындыларын еркін бейімдеу арқылы сурет салу өнерін үйренді. Ол академиялық білімін курстың үздігі болып аяқтады. Содан кейін Ван дер Векен тапсырыс бойынша пастиштер жасауға кірісті және 1908 жылы Брюссельде антиквариат саудагері ретінде танылды. Ол ескі шеберлердің стилін осыншалықты шебер имитациялады, оның туындылары түпнұсқа деп есептелді, тіпті кейбіреулері солай сатылды. Мысалы, 1927 жылы Лондонда өткен Фламанд және Бельгия өнері көрмесінде (1300-1900 жылдар аралығы) оның қолынан шыққан туынды ескі шебердің жұмысы ретінде көрсетілді. Ван дер Векен ұйымдастырушыларды өте зақымдалған түпнұсқаның негізінде жасаған суретін алып тастауға көндіруге мәжбүр болды, бұл оқиға қызу дау тудырды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы оның кәсіби және көркемдік жолында өзгеріс болды, себебі Ван дер Векен қызығушылығын реставрациялау жұмыстарына аударды және өзінің "гиперреставрация" процесін жетілдірді. Бұл процеске ескі, зақымдалған немесе қарапайым туындыны жаңа туындының негізі ретінде қалпына келтіру кірді. Ол фламанд примитивтеріне, әсіресе Роджер ван дер Вейден мен Ян ван Эйкке әуес болды және өзінің айтуынша, ерте Нидерланд суретшілері қолданған жұмыртқамен сурет салу техникасын қайта ашқанымен мақтанды. Бірақ кейіннен ерте Нидерланд суретшілерінің техникасының негізі жұмыртқа емес, майлы бояулар екені дәлелденді.

Қайта қалпына келтіруші ретінде тану

Ван дер Векеннің реставратор ретіндегі беделі соншалық болды, халықаралық тұрғыда танымал өнер тарихшылары Лео ван Пюйвельде мен Жорж Хулин де Лоо оны Бельгия Корольдік Көркемсурет мұражайына ұсынды. Ол онда көп жыл бойы реставратор болып жұмыс істеді, реставрация саласындағы заманауи идеялар мен түсініктерге сай, аз дау тудыратын реставрациялау әдістерін қолданды. Ол көп ұзамай белгілі маман ретінде танылып, Брюггедегі Ескі Сент-Джон госпиталі мен Гронингемұражайындағы Ганс Мемлингтің ең бағалы панноларын қалпына келтіруге шақырылды. Ван дер Векен 1934 жылы Ян ван Эйктің Канон ван дер Паэлемен бірге суреттелген "Балалы Құдай ана" картинасын қалпына келтіруді өзінің ең құрметті жұмысы деп есептеді.

Мұра

Ван дер Векен Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бельгия мұражайларының орталық зертханасында жұмысын жалғастырды. Көздері нашарлағанға қарамастан, ол өмірінің соңына дейін еңбек етті, ал оның күйеу баласы Альберт Филиппот, Ван дер Векеннің шәкірті болғандықтан, оның қалпына келтіру жұмыстарын біртіндеп өз міндетіне алды. 1950 жылы Гент алтарь суретінің қалпына келтіру жұмысын Альберт Филиппот бастады. Ван дер Векен 1964 жылы Икселде дүние салды.

Рендерлер жинағы туралы даулар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ван дер Векен Бельгия Корольдік Көркем Өнер Мұражайлары үшін қалпына келтіру жұмыстарын жалғастырғанда, Рендерс Рендерс коллекциясындағы 20 ерте Нидерланд суретін, соның ішінде Ван дер Векен жұмыс істеген, артық қалпына келтірілген туындыларды 300 килограмм алтынға неміс нацистік көшбасшысы Герман Герингке сатуға мүмкіндік алды. Диптих, шамасы, 1867 жылы, тарихшы Джеймс Уилл ұйымдастырған Брюггедегі көрмеде Жан Гростың портреті көрсетілген кезде бөлінген. Мадоннаның нашар материалдық жағдайы осы екі панельді бөлу туралы шешімге әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан қалған неміс суреті сол кездегі панельдің қиын халде болғанын көрсетеді.

Қорытынды

Жақында жасалған ғылыми зерттеулердің қорытындысы Ван дер Векеннің де, Рендерстің де қасақана өнер туындыларын жалғандауға тырысқандығын көрсетеді. Осы ақпараттар жарияланғаннан бері Рендерс коллекциясына тиесілі болған немесе Ван дер Векеннің, тіпті оның күйеу баласы Альберт Филиппоның өңдеген барлық туындыларына күдікпен қаралуда. Олардың көптегені Бельгия мен шетелдегі ірі музейлерде ілулі тұр.