Кіріспе
Қорғалатын аумақтар Сербия аумағының шамамен 5% құрайды. Табиғатты қорғау туралы заңда қорғалатын аумақтардың мынадай санаттары анықталады:
Қатаң табиғи қорық – өзгертілмеген табиғи ерекшеліктері мен өкілді экожүйелері бар, биоәртүрлілігін сақтау, ғылыми зерттеулер мен мониторинг жүргізу үшін бөлінген аумақ.
Ерекше табиғи қорық – сирек кездесетін және бірегейлігімен ерекше маңызы бар, өзгертілмеген немесе аздап өзгертілген табиғи ерекшеліктері бар аумақ, оның ішінде жойылу қаупі төніп тұрған түрлердің мекендеу орындары бар, оның ерекшеліктерін сақтау, білім беру, шектеулі туризм және ғылыми зерттеулер мен мониторинг жүргізу үшін бөлінген.
Ұлттық саябақ – ұлттық құндылығы бар, ерекше табиғи ерекшеліктері және/немесе мәдени мұрасы бар, табиғи ресурстарын сақтау және білім беру, ғылыми және туристік мақсаттар үшін бөлінген көптеген әртүрлі экожүйелері бар аумақ.
Табиғи ескерткіш – оңай анықталатын және бірегей табиғи қасиеттері бар, өзгертілмеген немесе аздап өзгертілген шағын табиғи нысан, объект немесе құбылыс.
Қорғалған мекен – бір немесе бірнеше жабайы жануарлар түрінің мекендеу орындарын қамтитын аумақ.
Ерекше ландшафты – маңызды табиғи және мәдени құндылығы бар, көрнекті көрінісі бар аумақ.
Табиғи саябақ – табиғи экожүйелері сақталған, көрікті табиғи құндылықтары бар аумақ, биоәртүрлілікті сақтау және білім беру, туристік, демалыс және ғылыми мақсаттар үшін бөлінген.
Protected areas cover around 5% of the territory of Serbia. The Law on the Protection of the Nature defines these categories of protected areas:
Strict nature reserve — Area of unmodified natural features with representative ecosystems set aside for the preservation of its biodiversity and for scientific research and monitoring. Special nature reserve — Area of unmodified or slightly modified natural features of great importance due to uniqueness and rarity which includes the habitats of endangered species set aside for the preservation of its unique features, education, limited tourism and for scientific research and monitoring. National park — Area with large number of diverse ecosystems of national value, with outstanding natural features and/or cultural heritage set aside for the preservation of its natural resources and for educational, scientific and tourist use. Natural monument — Small unmodified or slightly modified natural feature, object or phenomenon, easily detectable and unique, with unique natural attributes. Protected habitat — Area which includes habitats of one or more wildlife species. Landscape of outstanding features — Area of remarkable appearance with important natural and cultural value. Nature park — Area of well preserved natural values with preserved natural ecosystems and picturesque landscape set aside for the preservation of biodiversity and for educational, tourist, recreational and scientific use.
Табиғат қорықтары
Сербияда 22 табиғи қорық (IUCN Ia санаты) бар және тағы 6 табиғи қорық мәртебесін алу процедурасы жүргізілуде. Олар екі топқа бөлінеді: қатаң табиғи қорықтар және ерекше табиғи қорықтар:
Special Nature reservesYear of declarationCity/MunicipalityArea (km2)Deliblato Sands1965 Alibunar, Vršac, Bela Crkva, Požarevac, Kovin348.29Gornje Podunavlje Apatin, Sombor196.05Venerina padina Babušnica0.003Bagremara 2007 Bačka Palanka1.18Karađorđevo1997Bač, Bačka Palanka29.53Prebreza Blace29.53Carska bara 1955 Zrenjanin47.26Kraljevac 2009 Kovin 2.64Selevenjske pustare Kanjiža, Subotica 6.77Trešnjica river Gorge Ljubovija 5.95Koviljsko petrovaradinski rit 1998 Novi Sad, Sremski Karlovci, Inđija, Titel 58.95Jelašnička river Gorge Niš 1.16Uvac Nova Varoš, Sjenica 75.43Slano Kopovo 2000 Novi Bečej 9.76Obedska bara 1968 Pećinci, Ruma 98.20Zasavica 1997 Sremska Mitrovica, Bogatić 11.29Lake Ludaš 1982 Subotica8.46Pastures of the Great Bustard Kikinda, Čoka, Novi Kneževac 67.79Paljevine 2011 Sjenica 0.078Gutavica 2011 Sjenica 0.11Titelski Breg 2012 Titel 4.96Okanj 2013 Zrenjanin, Novi Bečej 54.81Ritovi donjeg Potisja 2014 Titel, Žabalj, Novi Bečej, Zrenjanin 30.11Mala jasenova glava 2014 Boljevac 0.063Mileševka river gorge 2014 Prijepolje 12.44Jerma 2014 Babušnica, Dimitrovgrad, Pirot 69.94Goč Gvozdac 2014 Kraljevo, Vrnjačka Banja 39.57Peštersko polje 2015 Tutin, Sjenica 31.18Tesne Jaruge 2015 Nišla, Sjenica 0.029Suva Planina 2015 Niška Banja, Bela Palanka, Gadžin Han 181.17Rtanj 2019 Sokobanja, Boljevac 49.97Strict nature reservesYear of declarationCity/MunicipalityArea (km2)Vinatovača Despotovac0.37Danilova kosa 2008 Krupanj 0.067Prokop 1958 Kruševac 0.059Bukovo 2007 Negotin 0.10Felješana 2014 Majdanpek 0.15Kukavica 2014 Vladičin Han 0.76Mustafa 2014 Majdanpek 0.80Iznad Tatalije 2015 Bajina Bašta, Sjenica 0.008Zelenika 2015 Užice 0.0045Jarešnik 2019 Bosilegrad 0.062
Ерекше табиғи қорықтар
Жарияланған жылы Қала/Аудан Аумағы (км²)
Делиблато құмдары 1965 Алибунар, Вршац, Бела Црква, Пожаревац, Ковин 348.29
Гөркі Подүнәвье Апатин, Сомбор 196.05
Венерина падина Бабушница 0.003
Багремара 2007 Бачка Паланка 1.18
Караджорджево 1997 Бач, Бачка Паланка 29.53
Пребреза Блаце 29.53
Царска бара 1955 Зренянин 47.26
Кралевац 2009 Ковин 2.64
Селевенске пустош Канжижа, Суботица 6.77
Трешница өзенінің шатқалы Любовия 5.95
Ковильско-петроварадинский тас 1998 Нови Сад, Сремски Карловци, Инджия, Тител 58.95
Елашницкий өзенінің шатқалы Ниш 1.16
Увац Нова Варош, Сьеница 75.43
Слано Копово 2000 Нови Бечей 9.76
Обедска бара 1968 Пећинци, Рума 98.20
Засавица 1997 Сремска Митровица, Богатич 11.29
Көлің Лудаш 1982 Суботица 8.46
Үлкен туысқанның жайылымдары Кикинда, Чока, Нови Кнежевац 67.79
Пальевине 2011 Сьеница 0.078
Гутавица 2011 Сьеница 0.11
Тителски Брег 2012 Тител 4.96
Окань 2013 Зренянин, Нови Бечей 54.81
Төменгі Потисияның тас жолдары 2014 Тител, Жабаль, Нови Бечей, Зренянин 30.11
Мала Ясенова Глава 2014 Больевац 0.063
Милешевк өзенінің шатқалы 2014 Приеполе 12.44
Ерма 2014 Бабушница, Димитровград, Пирот 69.94
Гоч Гвоздац 2014 Кралево, Врнячка Баня 39.57
Пештерское поле 2015 Тутин, Сьеница 31.18
Тесне Яруге 2015 Нишла, Сьеница 0.029
Сува Планина 2015 Нишка Баня, Бела Паланка, Гаджин Хан 181.17
Ртань 2019 Сокобаня, Больевац 49.97
Special Nature reservesYear of declarationCity/MunicipalityArea (km2)Deliblato Sands1965 Alibunar, Vršac, Bela Crkva, Požarevac, Kovin348.29Gornje Podunavlje Apatin, Sombor196.05Venerina padina Babušnica0.003Bagremara 2007 Bačka Palanka1.18Karađorđevo1997Bač, Bačka Palanka29.53Prebreza Blace29.53Carska bara 1955 Zrenjanin47.26Kraljevac 2009 Kovin 2.64Selevenjske pustare Kanjiža, Subotica 6.77Trešnjica river Gorge Ljubovija 5.95Koviljsko petrovaradinski rit 1998 Novi Sad, Sremski Karlovci, Inđija, Titel 58.95Jelašnička river Gorge Niš 1.16Uvac Nova Varoš, Sjenica 75.43Slano Kopovo 2000 Novi Bečej 9.76Obedska bara 1968 Pećinci, Ruma 98.20Zasavica 1997 Sremska Mitrovica, Bogatić 11.29Lake Ludaš 1982 Subotica8.46Pastures of the Great Bustard Kikinda, Čoka, Novi Kneževac 67.79Paljevine 2011 Sjenica 0.078Gutavica 2011 Sjenica 0.11Titelski Breg 2012 Titel 4.96Okanj 2013 Zrenjanin, Novi Bečej 54.81Ritovi donjeg Potisja 2014 Titel, Žabalj, Novi Bečej, Zrenjanin 30.11Mala jasenova glava 2014 Boljevac 0.063Mileševka river gorge 2014 Prijepolje 12.44Jerma 2014 Babušnica, Dimitrovgrad, Pirot 69.94Goč Gvozdac 2014 Kraljevo, Vrnjačka Banja 39.57Peštersko polje 2015 Tutin, Sjenica 31.18Tesne Jaruge 2015 Nišla, Sjenica 0.029Suva Planina 2015 Niška Banja, Bela Palanka, Gadžin Han 181.17Rtanj 2019 Sokobanja, Boljevac 49.97Strict nature reservesYear of declarationCity/MunicipalityArea (km2)Vinatovača Despotovac0.37Danilova kosa 2008 Krupanj 0.067Prokop 1958 Kruševac 0.059Bukovo 2007 Negotin 0.10Felješana 2014 Majdanpek 0.15Kukavica 2014 Vladičin Han 0.76Mustafa 2014 Majdanpek 0.80Iznad Tatalije 2015 Bajina Bašta, Sjenica 0.008Zelenika 2015 Užice 0.0045Jarešnik 2019 Bosilegrad 0.062
Қатаң табиғи қорықтар
Жарияланған жылы Қала/Аудан Аумағы (км²)
Винатовача Деспотовац 0.37
Данилова коса 2008 Крупань 0.067
Прокоп 1958 Крушевац 0.059
Буково 2007 Неготин 0.10
Фелешана 2014 Майданпек 0.15
Кукавица 2014 Владин Хан 0.76
Мустафа 2014 Майданпек 0.80
Изнад Таталие 2015 Байна Башта, Сьеница 0.008
Зеленика 2015 Ужице 0.0045
Ярешник 2019 Босилеград 0.062
Special Nature reservesYear of declarationCity/MunicipalityArea (km2)Deliblato Sands1965 Alibunar, Vršac, Bela Crkva, Požarevac, Kovin348.29Gornje Podunavlje Apatin, Sombor196.05Venerina padina Babušnica0.003Bagremara 2007 Bačka Palanka1.18Karađorđevo1997Bač, Bačka Palanka29.53Prebreza Blace29.53Carska bara 1955 Zrenjanin47.26Kraljevac 2009 Kovin 2.64Selevenjske pustare Kanjiža, Subotica 6.77Trešnjica river Gorge Ljubovija 5.95Koviljsko petrovaradinski rit 1998 Novi Sad, Sremski Karlovci, Inđija, Titel 58.95Jelašnička river Gorge Niš 1.16Uvac Nova Varoš, Sjenica 75.43Slano Kopovo 2000 Novi Bečej 9.76Obedska bara 1968 Pećinci, Ruma 98.20Zasavica 1997 Sremska Mitrovica, Bogatić 11.29Lake Ludaš 1982 Subotica8.46Pastures of the Great Bustard Kikinda, Čoka, Novi Kneževac 67.79Paljevine 2011 Sjenica 0.078Gutavica 2011 Sjenica 0.11Titelski Breg 2012 Titel 4.96Okanj 2013 Zrenjanin, Novi Bečej 54.81Ritovi donjeg Potisja 2014 Titel, Žabalj, Novi Bečej, Zrenjanin 30.11Mala jasenova glava 2014 Boljevac 0.063Mileševka river gorge 2014 Prijepolje 12.44Jerma 2014 Babušnica, Dimitrovgrad, Pirot 69.94Goč Gvozdac 2014 Kraljevo, Vrnjačka Banja 39.57Peštersko polje 2015 Tutin, Sjenica 31.18Tesne Jaruge 2015 Nišla, Sjenica 0.029Suva Planina 2015 Niška Banja, Bela Palanka, Gadžin Han 181.17Rtanj 2019 Sokobanja, Boljevac 49.97Strict nature reservesYear of declarationCity/MunicipalityArea (km2)Vinatovača Despotovac0.37Danilova kosa 2008 Krupanj 0.067Prokop 1958 Kruševac 0.059Bukovo 2007 Negotin 0.10Felješana 2014 Majdanpek 0.15Kukavica 2014 Vladičin Han 0.76Mustafa 2014 Majdanpek 0.80Iznad Tatalije 2015 Bajina Bašta, Sjenica 0.008Zelenika 2015 Užice 0.0045Jarešnik 2019 Bosilegrad 0.062
Табиғи ескерткіштер
Қазіргі уақытта Сербияда геологиялық мұраның 64 табиғи ескерткіші және ботаникалық мұраның 225 ескерткіші (көбінесе сирек ағаштар) бар. Геологиялық мұраның ең белгілі ескерткіштері: Ресавская үңгірі, Дьяволья Варош, Мрамор үңгірі және Ругова шатқалы.