Кіріспе
Хорватиядағы ұлттық парк
Парк логотипі
| locmapin = Хорватия
| координаттары =
| орналасқан жері = Лика-Сень округі, Карловац округі, Хорватия
| ауданы = 296.85 км²
| биіктігі = 367 м (Корана көпірі), 1279 м (Селишкий врх)
| келушілер саны = 1,367,304 1979 жылы Плитвице көлдері ұлттық паркі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, себебі оның ерекше және көркем туф көлдері, үңгірлері, сарқырамалармен байланысты. Ұлттық парк 1949 жылы құрылған және Босния мен Герцеговина шекарасындағы Орталық Хорватияның таулы карст аймағында орналасқан. Ұлттық парк аумағынан өтетін маңызды солтүстік-оңтүстік жолы Хорватияның ішкі аймағын Адриатика теңізінің жағалауымен байланыстырады. Қорғалатын аумақ шамамен 90% Лика-Сень округінің, ал қалған 10% Карловац округінің құрамына кіреді. Жыл сайын 1 миллионнан астам келуші тіркеледі. Кіру ақы жаз айларында ересектерге күніне 10-40 € аралығында (2024 жылғы мәлімет бойынша) өзгереді.
Park logo
| locmapin = Croatia
| coordinates =
| location = Lika Senj County, Karlovac County, Croatia
| area = 296.85 km2
| elevation = 367 m (Korana bridge), 1279 m (Seliški vrh)
| visitation num = 1,367,304 In 1979, Plitvice Lakes National Park was inscribed on the UNESCO World Heritage list, due to its outstanding and picturesque series of tufa lakes, caves, connected by waterfalls. The national park was founded in 1949 and is in the mountainous karst area of central Croatia, at the border to Bosnia and Herzegovina. The important north–south road that passes through the national park area connects the Croatian inland with the Adriatic coastal region. The protected area extends over About 90% of this area is part of Lika Senj County, while the remaining 10% is part of Karlovac County. Each year, more than 1 million visitors are recorded, Entrance is subject to variable charges, between 10 and 40 € per adult per day in summer (as of 2024).
Аумағы
Ұлттық парк каскадтармен орналасқан көлдерімен әлемге әйгілі. Жер бетінен 16 көлді көруге болады. Бұл көлдер бірнеше шағын өзендер мен жер асты карст өзендерінің бірігуінен пайда болған. Көлдердің барлығы бір-бірімен байланысты және су ағыны бойынша орналасқан. Олар табиғи бөгеттермен – травертинмен бөлінген, ол балдырлар, водоросли және бактериялардың әрекетінен шөгінді түзеді. Өте нәзік травертин тоғандары су, ауа және өсімдіктердің өзара әрекеттесуінің нәтижесі болып табылады. Өсімдіктер мен бактериялар бірінің үстіне бірін жиналып, травертин тоғандарын қалыптастырады, олар жыл сайын шамамен өседі. 16 көл таулардан ағып келетін су арқылы қалыптасқан жоғарғы және төменгі екі топқа бөлінген, олар оңтүстік-солтүстік бағытта шамамен арақашықтыққа дейін төмендейді. Көлдердің жалпы ауданы шамамен құрайды, ал ең төменгі көлден шығатын су Көрана өзенін құрайды. Көлдер өзінің ерекше түстерімен танымал – көк түстен жасыл, сұр немесе көк түске дейін. Түстер судың құрамындағы минералдар мен организмдер мөлшеріне және күн сәулесінің бұрышына байланысты үнемі өзгеріп отырады.
Этимология
Плитвице атауы алғаш рет 1777 жылы Оточацтың діни қызметкері Доминик Вукасович жазған құжатта кездеседі. Бұл атау көлдерді құраған табиғи құбылыстарға байланысты қойылған. Табиғат сумен толған, негізі көтеріңкі (хорват тілінде pličina немесе plitvak, plitko – көтеріңкі) бассейндер жасады. Ғасырлар бойы су әсерінен осы аймақтың әктасты ландшафты өзгерген. Пайда болған травертин тоғандары су ағынын баяулатып, тоқтатты. Бұл бөгеттердің биіктігі үздіксіз өсіп келеді. Кейбір ғалымдар атаудың шығу тегі Плитвица өзенінен деп санайды. Бұл кішкентай өзен Плитвице көлдерінің ең төменгі және соңғы бөлігіне құяды. Жақын жердегі ауыл да осы атпен аталады. Плитвице көлдерінің сулары солтүстікке қарай Корана өзені болып ағып жатады.
Жер бедері
Плитвиц көлдерінің ерекше географиялық орны және ерекше климаттық ерекшеліктері осы аймақта көптеген табиғи құбылыстардың пайда болуына және бай биологиялық әртүрлілікке әсер етті. Жерорта теңізі климаттық аймағына жақын болғанына қарамастан, Плитвиц көлінде орташа таулы климат басым. Бұл климаттық жағдайлар Велебит тау тізбегінің арқасында қалыптасады, ол жағалау аймағы мен Ликаның жоғары жазығы арасында климаттық бөгеуші ретінде әрекет етеді. Ғасырлар бойы осы аңызға толы тау жотасы туралы әңгімелер айтылып келеді. Жер бедерінің құрылымына байланысты судың қолжетімділігі осы аймақтың биологиялық әртүрлілігіне зор ықпал етеді. Плитвиц көлдерін әртүрлі таулар қоршап тұрады. Ұлттық парктің батыс жағы Мала Капела тауымен, ал шығыс жағы Плешевица тауымен шектеседі, ол сонымен қатар Босния және Герцеговинамен шекараны да білдіреді. Плитвиц көлі ұлттық паркі Плитвиц жазығында орналасқан, оны Динар Альпының құрамына кіретін үш тау қоршап тұр: Плешевица тауы (Горня Плешевица шыңы 1640 м), Мала Капела тауы (Селишки Врх шыңы 1280 м) және Медведяк (884 м). Орманды тау беткейлері су жинағыштар ретінде қызмет етеді. Олар сонымен қатар көптеген жануарлар түрлеріне пана болып табылады. Оңтүстіктегі таулар мен солтүстіктегі Корана өзені арасындағы тар кеңістіктегі биіктіктің айқын айырмашылығы да осы аймақтағы биологиялық әртүрліліктің маңызды факторы болып табылады. Ұлттық парктің аумағындағы жалпы биіктік айырмашылығы 912 м құрайды (ең биік нүкте – 1279 м биіктіктегі Селишки Врх, ең төменгі нүкте – Корана өзені арқылы салынған көпірдегі 367 м). Ұлттық парк негізінен доломит және әктас сияқты карсттік тау жыныстарынан тұрады, сонымен қатар көлдер мен үңгірлер де бар, бұл көлдердің ерекше ерекшелігіне себеп болды. Көлдердің жанында екінші Корана сарсуынан бұрын Голубняча үңгірін (145 м) және Калуджеровац көлінен жоғары орналасқан Šupljara үңгірін (68 м) аралап көруге болады. Басқа үңгірлерге мысал ретінде Мрачна үңгірін (160 м), Вила Езеркинье үңгірін (104 м) және Гомольячко алабындағы Голубняча үңгірін (153 м) келтіруге болады. Ұлттық парктің ішінде Чудинка шұңғыма үңгірі (203 м) немесе Вршичтегі Джама (154 м, ұзындығы 110 м) сияқты бірнеше шұңғыма үңгірлер бар. Сертич Польянадағы Родича үңгірінен және Төменгі көлдердегі Мрачна үңгірінен үңгір аюларының сүйектері табылды, сондықтан бұл орындар палеонтологиялық тұрғыдан маңызды деп есептеледі.
Өзендер
Плитвиц көлдері парк аймағының оңтүстігінде Биела Риека (ағылшын тілінде Ақ өзен) және Црна Риека (ағылшын тілінде Қара өзен) өзендерінің қосылған жерінде пайда болады. Бұл өзендер Плитвички Льесковац муниципалитетінің оңтүстігінен басталып, осы ауылдағы көпірлердің бірінде бірігеді. Осы жерден көлдерге дейін су массалары Матика деп аталады (ағылшын тілінде су ағыны, сонымен қатар тамыр немесе бастау деген мағынаны да білдіреді). Лиман (Лимун деп те аталады) шығанағында, Прощанское көлінің бір бөлігінде, тағы бір кішкентай өзен көлдерге құяды. Бұл өзен тұрақты бұлақтармен толығады, бірақ су мөлшері өзгеріп тұрады. Уақытша басқа, көбінесе құрғаған арналардан су батыстан Прощанское көліне жетеді. Плитвица өзені солтүстік жағынан Үлкен сарқырама арқылы Плитвица көлдері тізбегіне жетеді. Бұл жер Саставци деп аталады (ағылшын тілінде қосылу немесе құрастыру). Плитвиц көлдері мен Плитвица өзенінің сулары Корана өзенін құрайды.
Жер астының қасиеттері
Плитвиц көлінің жер асты конфигурациясы әртүрлі геологиялық ерекшеліктерден тұрады. Жалпы алғанда, Плитвиц көлдері ұлттық паркінің барлық аумағы Оңтүстік-Шығыс Еуропаның карст аймағына жатады. Бұл карст аймағының ерекше белгісі – кеуекті немесе қауырсынды тау жыныстары, көбінесе әктас немесе доломит. Бұл құрылым долина (шұңқыр), полж, увала, понор сияқты әртүрлі геоморфологиялық құбылыстарды қалыптастырады. Болашақта жер асты су жолдарының талдауы спелеологтар үшін қызықты зерттеу саласы болуы мүмкін. Қазірге дейін осы зерттелмеген ағындар туралы аз ғана мәлімет белгілі. Көзге көрінетіндей, карст аймағында судың жетіспеушілігі байқалады. Дегенмен, бұл тек беткі қабатта ғана осылай. Табиғи құбылыстардың көп бөлігі жер астында, судың мол болған жерде жүзеге асады. Әктастың ерекшеліктеріне байланысты көптеген өзендер тау жыныстарының ішіне сіңіп кетеді. Сондықтан, кең ауқымды жер асты өзендер жүйесі бар. Қатты тау жынысына жеткенде, өзендер қайтадан жер бетіне шығады. Бұл жер асты карст өзендерінің (хорват тілінде rijeka ponornica) құбылысы Плитвиц көлдерінде де кездеседі. Тюфа шөгінділері плейстоцен дәуірінен бастап, қоршаған таулар арасындағы шұңқырлар мен төмен жатқан аймақтарда қалыптасқан. Жалпы алғанда, Плитвиц көлдерінің жер асты бөлігін екі аймаққа бөлуге болады. Оңтүстіктегі Жоғарғы көлдер негізінен доломит тастарынан тұрады. Солтүстіктегі Төменгі көлдер негізінен әктас тастарынан тұрады. Доломит тасы әктас тасынан сәл қаттырақ. Физикалық әсерге осал болғанымен, доломит тасының су өткізгіштігі төмен. Керісінше, әктас тасы тығыз және массивті, бірақ су өткізгіштігі жоғары. Бұлақтардағы су температурасы әдетте 10°C (50°F) төмен. Өзендер мен көлдерде су температурасы 20°C (68°F) дейін жетеді. 1954 жылдың 7 шілдесінде өлшенген су температурасының мысалы көлдердегі температураның айырмашылығын көрсетеді: Кожак көлінде 4 метр тереңдікте 18,9°C (66°F) температура өлшенген. 20 метр тереңдікте 5°C (41°F) өлшенген. 44 метр тереңдікте, көлдің түбіне жақын жерде 4,1°C (39°F) температура өлшенген.
Тастың ыдырауы мен пайда болуы
Плитвиц көлдері – бұл ғасырлар бойы жүрген процестер мен осы карст аймағының суларында көптеп кездесетін әктас шөгінділерінің нәтижесі. Бұл шөгінділер туф немесе травертин деп аталады (олардың екеуі де хорват тілінде седра немесе туф деп аталады, сондай-ақ бигар немесе вапнени мачак сияқты көптеген басқа да атаулары бар). Плитвиц көлдерінің ерекшелігі – олар жеке-жеке, тұрақсыз сулар емес. Көлдер әрқашан біртұтас жүйе ретінде қарастырылған. Ұдайы өзгерулерге байланысты жеке көлдерді бөлек талдау мүмкін емес. Жүйеге жоғары және төмен жағынан жеткен су массалары көлдердің және төңіректегі ландшафттың сыртқы келбетін үнемі өзгертіп отырады. Олар ақырында "Қорана" өзені арқылы көлдерден шығып кетеді. Бір жағынан, әктас туфтың бір бөлігі шайылып кетеді. Екінші жағынан, жаңа шөгінділер үнемі қалыптасып отырады. Осылайша, жаңа сарқырамалар пайда болып, ал кейбіреулері құрғап қалады. Табиғат өзі осы жаңа жағдайларға үнемі бейімделіп отырады. Жалпы алғанда, көлдердің кешені – өте сезімтал және өзгергіш (өзгеріске бейім) экожүйе болып табылады.
Седименттеу процестері
Жоғарыда айтылған механикалық және химиялық еріту процестері – үнемі болатын табиғи құбылыстар. Дегенмен, Плитвиц көлдерінде суға байланысты әк шөгінділерінің белгілі бір жерлерде тұнуы ерекше процесс болып табылады. Әлемдегі басқа да ұқсас құбылыстармен салыстырғанда, Плитвиц көлдерінде әк шөгінділерінің тұнуы және туфтың қалыптасуы су ағыны бойында әртүрлі нысандарда динамикалық түрде жүзеге ашады (флювиальді тұнбалану). Осылайша, бұл тек бір ғана жерде болатын статикалық құбылыс емес. Тағы бір ерекшелік – табиғи факторлар, әсіресе шөгінді процесінде өсімдіктердің ықпалы. Өсімдіктер арқылы өтетін су көпіршіктер жасап, тосқауылдар құрайды. Осы табиғи тосқауылдар судың жылдамдығын баяулатып, суды тоқтатады, осылайша көлдер пайда болады. Плитвицеде су, ауа, тау жыныстары және өсімдіктер арасындағы осы тұрақты өзара әрекеттесуді байқау оңай. Көпіршікті су үнемі өсіп, әсерлі сарқырамалар құрайды. Су деңгейінен жоғары өскен табалар сарқырамаларды (катаракталарды) жасайды. Осыған ұқсас құбылыстар Корана және Слюньчица өзендерінің қосылған жерінде, Слюнь қаласының ортасында, көлдердің солтүстігінде де кездеседі. Қаланың Растоке деп аталатын бұл бөлігі жиі "Плитвицтің кішкентай көлдері" деп еске алынады.
Седиментацияның алғышарттары
Судағы көмірқышқыл газының мөлшерін өлшеу Плитвиц көлдері аймағындағы үздіксіз шөгінді процестерімен сәйкес келеді. Бұлақтардағы көмірқышқыл газының мөлшері атмосферадағыдан шамамен жиырма есе артық. Көмірқышқыл газының мөлшері су ағысымен бірге азаяды. Мысалы, Плитвица өзені ағысы бойында көмірқышқыл газының бастапқы мөлшерінің 97 пайызына дейін жоғалтады. Судан кальций карбонатының шөгінді түзілуі тек белгілі бір температура жағдайында ғана жүреді (тек 14°C-тан жоғары температурада), мысалы, су жылынуы, булану немесе көмірқышқыл газының басқа жолдармен жоғалтылуы арқылы, және су өсімдіктері мен мүктердің әсерінен күшейеді. Дегенмен, кальций карбонаты Плитвиц көлдеріне құятын өзендердің бастауында шөгінді түзбейді. Карбонатты әк (кальций карбонаты) шөгіндісі үшін су белгілі бір минералдық қанығу деңгейіне жетуі қажет. Бұлақтардағы қанығу деңгейі шамамен 1-ге тең. Шөгінді түзілуі үшін судың қанығу деңгейі 3-тен жоғары болуы керек. Сонымен қатар, судың pH көрсеткіші 8,0-ден жоғары болуы тиіс (әлсіз сілтілі).
Өсімдіктердің әсері
Плитвиц көлдері мен оның туфалық бөгеттерінің бірегей ландшафтын қалыптастыруда мүк, балдырлар және су өсімдіктері маңызды рөл атқарады. 21-ғасырға дейін өсімдіктер фотосинтез процесі үшін судан көмірқышқыл газын сіңіріп, орнына оттегі шығарады, осы арқылы сутек карбонаты шөгіндіге түседі деп есептелді (фитогенез). Бұл теорияны қолдаған жетекші ғалым – Иво Певалек, оның еңбегі көлдерді ұлттық қорғауға үлкен үлес қосты. Соңғы ғылыми дәлелдер өсімдіктердің ағын судан карбонатты алуға басты жауапты емес екенін көрсетеді. Дегенмен, өсімдіктер туфаның қалыптасуына жанама түрде әсер етеді. Шөгіндінің пайда болуы үшін судың жылдамдығын баяулату, ауамен қанықтыру және шашырату қажет. Плитвиц көлдерінің сарқырамаларындағы мүктер шөгіндіге негіз болып табылады, осыдан травертин (туфа) пайда болады. Жергілікті түрлеріне байланысты, травертиннің әртүрлі биологиялық түрлерін ажыратуға болады. Бұрын Кожак көлінде жүзуге рұқсат берілген.
Тау жыныстарының түрлері
Ұялы тау жыныстары Сыртқы факторлардың әсеріне ұшыраған, мысалы, жаңбыр суына (доломит немесе әктас) ұшыраған кезекті тау жынысы. Туф Судан минералдардың шөгіндісі, әдетте мүк немесе көлдің түбінде жинақталады. Бұл шөгінділер ғасырлар бойы созылған шөгінді процестерінің нәтижесі. Жыл сайын жаңа шөгінді қабаттары қосылады. Травертин – консолидацияланған туф. Ескірген, қатайған шөгінділер. Бұл кезекті тау жынысы физикалық әсерлерге өте сезімтал.
Флора мен фауна
Плитвиц көлдері аймағы – климаттық жағдайлар мен салыстырмалы түрде шалғай орналасқандығының арқасында Хорватияның өсімдік және жануарлар әртүрлілігі үшін ең маңызды аймақтарының бірі. Айналасындағы ауданда өнеркәсіптік дамудың төмен деңгейі және қорғау шараларының ерте қабылдануының нәтижесінде, дерлік тиісілмеген ландшафт сақталған. Бұл аймақта қара аю сияқты түрлі жануарларға толы, жартылай табиғи емен және шырша ормандары орналасқан.
Флора
Плитвице көлдері ұлттық паркі тығыз орманды, негізінен бук, шырша және қарағай ағаштарымен жабылған, сонымен қатар Альпі және Жерорта теңізі өсімдіктерінің қосылысын қамтиды. Аймақтың әртүрлі микроклиматы, топырақтары мен биіктік деңгейлерінің айырмашылығына байланысты, өсімдіктердің ерекше түрлерінің кең ассортименті кездеседі. Ғалымдар ұлттық парктің аумағында 109 түрге жататын 1267 түрлі өсімдік анықтады. 75 түрлі өсімдік эндемик болып табылады, яғни олар осы әлемнің аймағында немесе жақын жерлерде алғаш рет анықталып, жіктелген. Осы өсімдіктер мен түрлердің көп бөлігі заңмен қорғалады. Ұлттық парктің аумағында 55 түрлі орхидея кездеседі.
Жергілікті әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер
Ежелгі әдет-ғұрыптар мен салт-дәстүрлерді сақтау жергілікті тұрғындар үшін зор маңызға ие. Жергілікті мәдениет туризмнің маңызды факторы екені анықталды. Лика аймағы сәулетімен қарапайым ағаш үйлерімен, шатырлары қарақұмықтан немесе ағаш жалатынан жасалған үйлерімен белгілі. Көне тұрмыс салтының көптеген ерекшеліктері жергілікті киім-кешектерде көрініс береді. Олар бұл киімді кигендердің аймақтық жатақтығы немесе әлеуметтік мәртебесі туралы көптеген мәліметтер береді. Француз үкімдігі кезінде ерлерге әскери қызметте киім киюге рұқсат берілді. Мұндай жиындар мата немесе майды бірлесіп өндіруге, немесе егін өнімдерін қайта өңдеуге (мысалы, ұн дайындау) арналды. Бұл шаралар көбінесе кешкі уақытта ішімдіктер мен билермен бірге өткізілді. Бұл аймақтағы танымал би – дөңгелек би (хорват тілінде kolo). Жергілікті ас-тағамдары: сливовица, шарап және кофе сияқты сусындар, жұмсақ ірімшік (vrhnje), полента, пршут, паприка шұжығы, қуырылған шошқа (odojak) немесе қозы (janjetina) тағамдарынан тұрады.
Көл атаулары мен анекдоттары
Плитвиц көлдерінің әрқайсысының өзіндік тарихы немесе аңызы бар. Көптеген көлдердің атаулары нақты оқиғаларға негіделген. Көлдің басқа атаулары Шамамен аудармасы Түсіндірмесі Проšćansko jezero Прошће Қуаңдақ көл немесе Ылғи су іздейтін көл Атауы шаруалардың егістік жерлері мен көлдерді бөлу үшін салған қоршауларға байланысты. Бұл қоршауларды салу үшін шаруалар қазықтар (хорват тіліндегі prošće), бағаналар, бұталар және топырақ қолданған. Аңыз бойынша, аймақ тұрғындары суға мұқтаж болғандықтан, олар сиқырлы қара патшайымнан су сұрап дұға тартқан (prošnja). Ол оларға көмектескен. Осы себепті Прощанское көлі және басқа көлдер пайда болған деседі. Ciginovac Cigino jezeroCiganovac jezero Цыган көлі Аңыз бойынша, бұл көлде балық аулап жүргенде рома (цыган) суға батып кеткен. Okrugljak OkruglićOkrugljajKruginovac Дөңгелек көл Атауы оның дөңгелек пішінінен шыққан. Batinovac BatinBakinovac Батин/Батич көлі Ауыл тұрғындары Батиник есімді адам осы көлдің жанында тұрғандығын айтады. Басқалар бұл көлге әже (хорват тілінде baka) суға батып кеткен болуы мүмкін дейді. Veliko jezero Jovinovac veliki Үлкен көл Malo jezero Jovinovac maliVeliko jezerce Кішкентай көл Vir Бұрқасын Көлдің ортасындағы су айналып төмен қарай құйылып тұрады, содан осылай аталған. Galovac Галов/Галович көлі Түріктерді жеңген капитан Гал есімді қарақшы осы көлдің жанында атып түсірілген дейді. Сондай-ақ, ол бриг және Галовичтің құрметіне аталған болуы мүмкін. Milinovo jezero Milino Jezerce Миле көлі Аңыз бойынша, Мирич Стропинадан Миле Мирич есімді адам осы көлге батып кеткен. Gradinsko jezero JezerceJezerac Градина көлі Бұл көлдің атындағы "градина" (хорват тілінде) немесе монастырь бұрын Кожак көлі мен осы көлдің арасындағы төбеде орналасқан. Burgeti BurgetiBugeti Гош көлдері Травертин тосқауылдарымен бөлінген, төменгі өсімдіктермен жабылған шағын, терең емес көлдер тізбегі. Атауы кішкентай жарықтардағы қозғалған су ағынынан шыққан, ол шу шығарады немесе "қайнайды". Kozjak Kozje Jezero Ешкі көлі Көлдің ортасындағы аралда (қазіргі Стефаниjin otok, Стефани көлі) шаруалар ешкілерін қасқырлардан қорғайтын. Аңыз бойынша, 30 жас ешкі қыста қасқырлардан қашып, көлге батып кеткен, себебі мұздың жұқа қабаты мұзды. Milanovac Milanovo Jezero Милан көлі Аңыз бойынша, көл Миле есімді қойшының құрметіне немесе көлдегі диірменнің иесі Миле Перишичтің есімімен аталған. Gavanovac Gavanovo JezeroOsredak JezeroOkrugljak Donji Гаван көлі Аңыз бойынша, Гаван есімді адамның қазынасы (Гаваново қазынасы) осы көлде жасырылған. Kaluđerovac Kaluđerovo Jezero Монах көлі немесе Ұялы көл Хабарларға сәйкес, монах немесе Ұялы (хорват тілінде kaluđer) судың жанындағы Шупляра үңгірінде немесе каньон шетіндегі Голубняча үңгірінде тұрған. Адамдар осы дін қызметкерінен кеңес сұраған. Novakovića brod Novaković's crossing Аңыз бойынша, Новакович есімді хайдук аттан түсіп осы көлге құлаған. Басқа деректерде Новакович есімді адам осы көл арқылы қайықпен жүзуді ұсынған.
Дүниежүзі бойынша ұқсас құбылыстар
Плитвиц көлдеріндегідей құбылыстар Растокеде (Слунь), Крка ұлттық паркінде, Босния және Герцеговинадағы Уна және Плива өзендерінде, Болгариядағы Крушуна шарлауында да кездеседі. Банд-э-Амир көлдері Һинд Куш тауларында көлдер мен тоғандардың ұқсас жүйесін құрайды, бірақ туф қалыптасу процестері басқаша. Өзен арнасында пайда болмаған кальцит-синтер қалыптасу процестерін АҚШ-тың Йеллоустоун ұлттық паркіндегі Мамонт ыстық бұлақтарында немесе Түркиядағы Памуккаледе байқауға болады. Цзючжайгоу – Сичуань провинциясының солтүстігінде орналасқан табиғат қорығы және ұлттық парк. ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілген, оның каскадты көлдерден тұратын ландшафты мұздық, гидрологиялық және тектоникалық әрекеттердің нәтижесінде қалыптасқан биік карсттардан тұрады. Очо-Риос (Ямайка) аймағы да кальцит-синтерлік өзендерімен танымал. Круиздік кемелер арасында ең танымал – Данн өзенінің сарқырамасы.