Кіріспе

Оңтүстік Африканың Батыс Кейп аймағындағы қала
қала

Стелленбош – Оңтүстік Африканың екінші ескі қаласы (1679 жылдан бері) ретінде танымал туристік орын. Оның Кейп голланд архитектурасына тән көптеген тарихи ғимараттары, көптеген белгілі шарап шаруашылықтарының орталығында орналасуы, сондай-ақ түрлі-түрлі кафелер, мейрамханалар, бутикттер мен өнер галереялары бар. Қалада Оңтүстік Африканың ең көне университеттерінің бірі – Стелленбош университеті орналасқан. Оның кампусы мен ғимараттары қала орталығының үлкен бөлігін алып жатыр. Стелленбошта қаланың оңтүстік жағында орналасқан Технопарк деп аталатын заманауи ғылыми парк те бар, ол көптеген ірі компаниялар мен стартаптар үшін база ретінде қызмет етеді, оның ішінде Capitec Bank (Оңтүстік Африканың екінші ірі бөлшек банкі) де бар. Стелленбоштың жеке муниципалитеті бар (Пниел және Франшхук қалаларын қосады), ол Кейптаун қаласының агломерациясымен шектеседі.

Тарихқа дейінгі кезең

1899 жылы Луи Перингуи Стеленбос қаласының батыс кіреберісіндегі Адам Тас көпірінің жанындағы Босман өткелі деп аталатын жерде Ашеулдік типтегі палеолиттік тас құралдарын тапты. Бұл аймақта адамның 1 миллион жыл бұрын қоныстанғанын көрсетеді. Шамамен 10 000 – 20 000 жыл бұрын Сан халқының ата-бабалары деп есептелетін халық осы аймақта бекініп қалған.

Құрылғы және ерте тарихы

Қала 1679 жылы Кейп колониясының губернаторы Саймон ван дер Стелл құрған, ол оны өз атымен атады – Стелленбош, "(ван дер) Стеллдің бұтасы" деген мағынаны білдіреді. Ол "Бірінші өзен" деп аталған Ерсте өзенінің жағасында орналасқан, себебі ол Кейп Флэтс арқылы экспедиция жасағанда жеткен және одан әрі ілескен алғашқы жаңа өзен болды, сол арқылы қазіргі Стелленбош деп белгілі аймақты зерттеді. Қала соншалықты тез өсті ki, 1682 жылы тәуелсіз жергілікті басқару органына айналды, ал 1685 жылы сот өкіметімен билік ету құқығына ие болған судьяның орны болды. Голландтықтар гидротехника саласында шебер болғандықтан, Тибоулт көшесі маңындағы Ерсте өзенінен суды ван Рибек көшесі бойымен қала арқылы Милл көшесіне бағыттайтын саңылаулар жүйесін жасады, онда диірмен салынды. Алғашқы келушілер емен ағаштары мен бақтарға тоқталды. 1690 жылы Стелленбосқа гугенот босқындары қоныстанды, Стелленбош маңындағы құнарлы аңғарларға жүзім отырғызылды, жақын арада ол Оңтүстік Африканың шарап өнеркәсібінің орталығына айналды. 1723 жылы шіркеу қайта салынғанда, оны қала сыртында орналастырды, осыған ұқсас оқиғаның қайта орын алуын болдырмау үшін. Бұл шіркеу 1723 жылдан бері бірнеше рет кеңейтілді және қазір "Moederkerk" (Ана шіркеу) деп белгілі.

XIX ғасырдан бастап

Алғашқы мектеп 1683 жылы ашылған, бірақ қалада білім беру 1859 жылы Голланд реформаторлық шіркеуінің семинариясы ашылғаннан кейін шын мәнінде басталды. 1860 жылы құрылған Рейнш қыздар орта мектебі Оңтүстік Африкадағы қыздарға арналған ең көне мектеп болып табылады. 1866 жылы "Стелленбосше" гимназиясы деп белгіленген гимназия құрылды. 1874 жылы кейбір жоғары сыныптар Виктория колледжіне айналды, ал 1918 жылы Стелленбош университетіне трансформацияланды. Стелленбостағы алғашқы ерлер жатақханасы 1903 жылы Вильгенхоф болды. 1905 жылы Стелленбостағы алғашқы әйелдер жатақханасы Хармони ашылды. Хармони және Вильгенхоф Виктория колледжінің құрамына кірді. 1909 жылы мектептің түлегі, "Спрингбокс" деп аталған алғашқы ұлттық регби командасының капитаны Пол Рус мектептің алтыншы ректоры болуға шақырылды. Ол 1940 жылға дейін ректор қызметін атқарды. Ол зейнетке шыққаннан кейін мектептің аты Пол Рус гимназиясы болып өзгертілді. Екінші Бур соғысының (1899–1902) басында Стелленбош британдық әскери базаларының бірі болды және "жаңадан әскер жинау" лагері ретінде пайдаланылды. Соғыста өзін көрсетпеген офицерлерге қайта жіберу салдарынан "Стелленбошқа жіберу" деген тіркес пайда болды, тіпті олар басқа жерге жіберілсе де, офицерлер осылай аталды. Стелленбош муниципалитеті Стелленбош қаласынан тыс ауылдық аймақтарды, ауылдарды және Франшхук қаласын қамтиды. 2011 жылғы халық санауы бойынша муниципалдық халық саны 155 728 адамды құрады, ал 2016 жылы 173 197 адамға жететіні бағаланды. 2017 жылы муниципалитет 2018 жылы халық саны 176 523-ке дейін өседі деп болжады. 1936 жылғы халық санауы бойынша 8 782 тұрғын тіркелді, олардың 3 558-і "Түсті" санатында, ал 4 995-і "Ақ" санатында тіркелді.

Климат және география

Стелленбош Кейптаун қаласынан шығысқа қарай N1 ұлттық тас жолы арқылы орналасқан. Стелленбош Кейп-Вайнлендс таулы аймағындағы, өзен ағысымен қоршалған жартасты алқапта, орташа биіктікте жатыр. Батысында Papegaaiberg тауы (іс жүзінде төбе), оңтүстігінде Стелленбош тауы, ал шығысы мен оңтүстік-шығысында Джонкершоек, Дракенштейн және Симонсберг таулары көтеріледі. Die Tweeling Pieke тауының биіктігі ; ең биік нүктесі – Виктория шыңы. Жонкершоек табиғи қорығы Стелленбоштан шамамен шығысқа қарай, ал Хелдерберг табиғи қорығы R44 провинциялық тас жолы арқылы оңтүстікке қарай орналасқан. Хелдерберг табиғи қорығының оңтүстігінде Strand – теңіз жағасындағы курортты қала орналасқан. Стелленбош топырағы қара түсті аллювийден сазды топыраққа дейін алуан түрлі. Бұл, жақсы кеуекті, төбелі жер бедері және Жерорта теңізі климатының үйлесімі жүзім шаруашылығы үшін өте қолайлы жағдайлар тудырады. Жазда құрғақ және жылы болып, кейде ақпан және наурыз айларында температура жоғарылайды. Қыс суық, жаңбырлы және көбінесе желді болады, күндізгі температура орташа. Қыста айналасындағы тауларда қар бірнеше рет жауады. Көктем мен күз – күндізгі температура 20 градусқа дейін жететін салқын маусымдар.

Экономика

Жүзім өсіру мен шарап жасаудан және қаланың шағын өлшемінен басқа, Стелленбошта ірі және кіші компаниялардың бірнеше корпоративтік кеңселері орналасқан, оның ішінде Оңтүстік Африканың ірі банкі – Капитек Банкі, жылдам тамақ желісі – Hungry Lion, ірі сүт өнімдері тобы – Lactalis South Africa (француз сүт өнімдері компаниясы Lactalis-тің еншілес компаниясы), ірі жеке ауруханалар тобы – Mediclinic International және инвестициялық холдинг компаниясы – Remgro.

Спорт

Стелленбош – велосипедшілер, жеңіл атлетика командалары және триатлоншылар үшін жылы ауа райымен жаттығуға қолайлы орын. Стелленбош спорт академиясы 2012 жылы есігін ашты және Спрингбок Севенс және Батыс Провинция сияқты бірнеше регби командасын тұрақты түрде қабылдайды. Бұл сонымен қатар DStv Премьер лигасында өнер көрсететін «Стелленбош ФК» кәсіби футбол клубының үй базасы болып табылады.

Жүзім шаруашылығы және шарап жасау

Стелленбош, Паарл және Франсхук аңғарлары Оңтүстік Африкадағы екі негізгі шарап өсіретін аймақтың ішіндегі ең үлкені – Кейп Винлендс аймағын құрайды. Оңтүстік Африка шарап өнеркәсібі жылына шамамен 1 000 000 000 литр шарап өндіреді. Стелленбош жүзім өсіру және жүзім шаруашылығын зерттеудің басты орталығы болып табылады. Профессор Перольд Стелленбош университетінде алғашқы жүзім шаруашылығы профессоры болған. 1971 жылы Франс Малан (Simonsig), Спатц Сперлинг (Delheim), Нил Жубер (Spier) және Дэвид ван Велден (Overgaauw) құрған, ал 2002 жылдан бері Стелленбош American Express® Wine Routes деп аталатын Стелленбош шарап жолы әлемдік деңгейде танымал және сүйікті туристік орын. Бұл маршрут келушілерге алуан түрлі сорттармен танысуға мүмкіндік береді және Уорвик, JC Le Roux сияқты шаруашылықтарды қамтиды. Аймақта Жерорта теңізі климаты басым, ыстық, құрғақ жаздар мен салқын, ылғалды қыстар тән. Стелленбош Кейп Фолд тау тізбегінің етегінде орналасқан, ол жүзім өсіруге қолайлы топырақпен қамтамасыз етеді. Бұл аймақта өсірілген жүзім көбінесе шарап өндірісіне, ал емес үстелдік жүзімге пайдаланылады. Аймақта топырақтардың алуан түрлілігі бар – жеңіл, құмды топырақтан бастап, ыдыраған гранитке дейін. Стелленбоштағы Каберне Совиньон жақсы шарап ретінде таныла бастады.

Стелленбош университеті

Стелленбош университеті – Оңтүстік Африканың жетекші университеттерінің бірі. Бұл оқу орнының тарихы 1863 жылға дейін жетеді және құрамында Инженерлік, Экономика, Ғылым және Гуманитарлық факультеттерді қоса алғанда 10 факультет бар. Электр және электрондық инженерия кафедрасы Оңтүстік жарты шардағы коммуникациялық спутникті – 2000 жылы ұшырылып, үш жыл бойы Жерді айналған Sunsat спутнигін сәтті құрастырған жалғыз университет кафедрасы болып табылады. Қазіргі таңдағы студенттер саны шамамен 29 000-ға жуық. 2014 жылы тіркелген студенттердің 63,4%-ын, яғни 18 636 студентті ақ түсті студенттер құрады. Университеттің ресми тілі африкаанс болғанымен, көптеген магистратура курстары ағылшын тілінде оқытылады. Студенттердің жаппай наразылығынан кейін университет ағылшын тіліндегі бакалавриат курстарын енгізу процесінде. Университет кеңесі сенаттың келісімімен 2016 жылдың 22 маусымында 2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енетін жаңа тіл саясатын бекітті. Университет кампустары Батыс Кап провинциясында орналасқандықтан, университет провинцияның үш ресми тілін – африкаанс, ағылшын және исихоса тілдерін қолдану арқылы көптілділікті дамытуға міндеттенді.

Темір жол

Стелленбош Батыс Кап метрорейлінің Солтүстік желісіндегі Мулдерсвлей теміржол тармағында орналасқан, бұл желі Стелленбошты батыстағы Кейптаунмен Ерстеривер, Куилсривер және Беллвилл арқылы байланыстырады. Стелленбошта екі теміржол станциясы бар: қала ортасынан шығысқа қарай, R310 Адам Тас жолы бойында орналасқан Стелленбош теміржол станциясы және Планкенбергтегі қала ортасынан солтүстікке қарай орналасқан Ду Тойт теміржол станциясы.

Жолдар

Стелленбош тікелей ірі тас жолға немесе магистральға қосылмаған, алайда ол N1 (Кейптаун және Паарлге) R44 және R304 арқылы, N2 (Кейптаун және Джорджға) R44 және R310 арқылы, ал R300 (Беллвилл және Митчелл жазығына) M12 арқылы байланысты. R44 шамамен солтүстік-оңтүстік бағытта Клапмутс пен Веллингтоннан Сомерсет-Вестке дейін өтеді және Адам Тас көшесі мен Странд-роуд арқылы Стелленбош қаласынан өтеді. R304 тас жолы Клипхьюэл мен Атлантистен Стелленбошқа дейін шамамен солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай өтеді және қала ішінде Коленхоф жолы мен Бёрд көшесі ретінде жалғасады. R310 шамамен Франшхуктан Мюзенбергке қарай солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай өтеді және Хельсхогте жолы мен Адам Тад көшесі арқылы Стелленбоштан өтеді. Стелленбош сонымен қатар оны Кейптаун қаласындағы төңіректегі қалалармен байланыстыратын екі қалалық бағытпен қамтамасыз етілген. M12 (Polkadraai Road) Стелленбоштан 5 км қашықтықта R310 тас жолымен қиылысып, Стелленбоштан шығыс-батысқа қарай Куилсриверге және Кейптаун халықаралық әуежайына дейін созылады. M23 (Bottelary Road) R304 тас жолымен қиылысып, Стелленбоштан 8 км қашықтықта шығыс-батысқа қарай Куилсриверге және Беллвиллге дейін созылады. Бёрд көшесі – Стелленбош орталықтағы басты көше, ол шамамен 2 километрге солтүстік-оңтүстік бағытта созылады.

Гербтері

Қазіргі уақытта муниципалитетте fleur-de-lis және стильді жүзім шоғынан шыққан кресттен тұратын белгі қолданылады. Бұрын әртүрлі жергілікті билік органдары елтаңбаларды пайдаланған. Дростди (1685–1827) – Стелленбош ауданының, оның ішінде қаланың жергілікті билігі. 1804 жылы Кейп колониясы Батавия Республикасының басқаруына өткенде, үкімет дростдиге елтаңба мөрін бекітті. Онда Симон ван дер Стелдің елтаңбасы, алтын түсті фонда үмітті білдіретін зәкірдің үстінде бейнеленген. 1814 жылы британдық оккупациялық билік дростдиге патшалық елтаңбаны пайдалануға бұйрық берді. Ван дер Стелдің елтаңбасы төрт бөлікке бөлінген: 1 – алтын түсті фонда екі қызыл мұнара; 2 – қызыл түсті фонда таусырайтын құс; 3 – қызыл түсті фонда бірінің үстіне бірі үйілген үш күміс дискі немесе шар; 4 – алтын түсті фонда қызыл мұнара. Ортасында алты күміс жарты ай (немесе, мүмкін, қабырға) 2, 2 және 2 орналасқан кішігірім көк қалқан бейнеленген. Муниципалитет (1) – Стелленбош муниципалитеті 1840 жылы қаланы басқару үшін құрылды, бірақ ауданның қалған бөлігіне емес. Дростдидің заңды мұрагері болмаса да, ол ескі дростди мөрін қабылдады. Жылдар бойы елтаңбаға бірнеше өзгерістер енгізілді: 2-ші және 3-ші бөліктер қызылдан көк түске ауыстырылды; таусырайтын құс профильге бұрылды; үш күміс дискі немесе шар алтын сақиналарға айналдырылды; орталық қалқан көк түстен қара түске өзгертілді. Бұл өзгерістердің кездейсоқ жасалғаны ма, әлде суретшінің қатесінен туындағаны ма, белгісіз. Муниципалитет (2) – Муниципалдық кеңес 1951 жылы Майкл Доуес есімді суретшімен жаңа елтаңба жасады. Кейбір түзетулерден кейін, 1952 жылдың 26 маусымында Қару-жарақ коллегиясы оны бекітті. Елтаңба 1979 жылдың 31 тамызында Геральдика бюросында тіркелді. Жаңа дизайн алтын қалқаннан тұрды, онда Ван дер Стел елтаңбасынан үш мұнара бейнеленген, ал қызыл түсті лентада алтын сақиналар арасында таусырайтын құс орналасқан. Елтаңбаның төбесінде зәкір, емен жапырақтары мен емен бұтақтарымен оралған. «Fortis et superbus» («Күшті және мақтанды») деген ұран таңдалды. Бөлімдік кеңес (1) – 1855 жылы құрылған Бөлімдік кеңес қаланың сыртындағы ауылдық аймақтарды басқарды. Бір кезде ол Van der Stel елтаңбасын қабылдады, яғни үш қызыл мұнарасы бар алтын қалқанды. Бөлімдік кеңес (2) – Бөлімдік кеңес 1970 жылы Корнелис Памамен елтаңбасын қайта жасады және 1970 жылдың 30 қазанында Геральдика бюросында тіркеді. Қалқан ортасынан алтын және қызыл түстерге бөлінген, ал үш мұнара түстері ауыстырылды. Төбеге қызыл мұнара қосылды. Кая Манди – Кая Манди қара қалашығының жергілікті билігі 1987 жылдың 27 қарашасында Бюроға елтаңбасын тіркеді.