Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын сәулетшісі (1746–1813)
English architect (1746 1813)
Джеймс Уайет (3 тамыз 1746 – 4 қыркүйек 1813) – ағылшын сәулетшісі, неоклассикалық және неоготикалық стильдерде Роберт Адамның қарсыласы. Ол 1785 жылы Корольдік өнер академиясына сайланды және 1805 жылдан 1806 жылға дейін оның президенті болды.
James Wyatt (3 August 1746 – 4 September 1813) was an English architect, a rival of Robert Adam in the neoclassical and neo Gothic styles. He was elected to the Royal Academy of Arts in 1785 and was its president from 1805 to 1806.
Ерте өмір
Уайт 1746 жылдың 3 тамызында Англияның Стаффордшир графтығындағы Личфилд қаласының жанындағы Уифордта дүниеге келген.
Wyatt was born on 3 August 1746 at Weeford, near Lichfield, Staffordshire, England.
Алғашқы классикалық мансабы
Уайт Италияда алты жыл, 1762–68 жылдары, Стаффордширлық Ричард Баготпен бірге болды, ол Нортгемптонның 7-ші графы Чарльз Комптонның Венеция Республикасына жасаған елшілігінің хатшысы еді. Венецияда Уайт Антонио Висентинимен (1688–1782) сәулет суретшісі және суретші ретінде оқыды. Римде ол "300 фут биіктіктегі тік жарға қарай көлденең орнатылған бағанаға жатып, бесіксіз немесе қоршаусыз" Қасиетті Петр шіркеуінің күмбезінің өлшемді суретін салды. Англияға оралғанда, Лондонның Оксфорд көшесіндегі Пантеон немесе «Қысқы Ранела» жобасының сәулетшісі ретінде таңдалуы оған беспрецеденттік жедел табыс әкелді. Оның бауыры Самуил жобаның негізгі демеушілерінің бірі болды және жас әрі беймәлім сәулетшінің жобалары комитет тарапынан қабылдануы оның еңбегінің нәтижесі болды. 1772 жылы Пантеон ашылғанда, олардың таңдауы сәнді қоғам тарапынан бірден мақұлданды: Хорас Уолпол оны «Англиядағы ең әдемі ғимарат» деп атады. Сыртқы түрі ерекше көзге түспесе де, галереялармен қоршалған классикалық күмбезді зал және апсидальды бөліктері жиналыс залдары үшін жаңалық болды және оның сәулетшісіне бірден даңқ әкелді. Дизайн Корольдік академияда көрсетілді, жеке тапсырыстар келіп түсті және 26 жасында Уайт өзін сәнді үй сәулетшісі ретінде таныстырды, ал 1770 жылдың 27 тамызында Корольдік академияның мүшесі болды. Оның әдепті мінез-құлқы оған үлкендер арасында достар мен демеушілерді қамтамасыз етті, ал ол Ресейдің Екатерина II-сінің сәулетшісі болу үшін елден кетуге дайын екендігі туралы қауесет тарағанда, ағылшын дворяндары тобы оған қызметте қалу үшін 1200 фунт стерлинг төлеуге уәде берді. Оның маңызды неоклассикалық ауылдық үйлеріне Манчестер маңындағы Хитон Холл (1772), Суффолк графствосындағы Хевенингем Холл (шамамен 1788–99) және Ирландиядағы Касл Куль, сондай-ақ Стаффордширдегі Пэкингтон Холл, Леветт отбасының ұрпақтан ұрпаққа мекені және Кодрингтон отбасы үшін Глостерширдегі Додингтон паркі кіреді. 1785 жылдың 15 ақпанында Уайт Корольдік академияның академигі болып сайланды. Сэр Уильям Чемберстің қайтысы оған 1796 жылы Бас геодезист және жұмыстарды бақылаушы лауазымын сыйлады. Уайт сол кездегі ең ірі сәулетші болды, ол орындай алмайтын көптеген тапсырыстарды алды. Оның кең таралған тәжірибесі мен ресми лауазымдарының міндеттері оған клиенттерінің жеке қажеттіліктеріне тиісті көңіл бөлуге уақыт қалдырмады. 1790 жылы ол Шрусберидегі Сент-Чад шіркеуін қайта құру жобаларын ұсынуға шақырылғанда, ол өзінің келісімдерін жиі бұзды, сондықтан комитет «соңында ренжіді және өздерін Джордж Стюарт мырзаға жүгінді». 1804 жылы Джеффри Уайатт Фарингтонға өзінің ағасы осындай немқұрайдылықтан «көптеген маңызды тапсырыстардан» айырылғанын айтты. Жаңа клиент келгенде, ол бастапқыда тапсырысқа өте қызығушылық танытатын, бірақ жұмыс бастала бастағанда, ол оған қызығушылық танытпай, «басқалар істей алатын ұсақ кәсіби мәселелермен айналысатын» еді. Оның ресми істерді жүргізуі жеке клиенттеріне жасаған қарым-қатынасынан нашар болған жоқ, және Уайттың жауапкершіліктен тыс әдеттері оның қайтысынан кейін Жұмыс кеңесін қайта ұйымдастыруға әкелді, нәтижесінде геодезиялық бюро үш «сенімді сәулетшілердің» көмегімен саяси басшының қолына берілді. Уайттың жұмысы ерекше жеке стильмен сипатталмайды. Ол тәжірибеге кіріскен кезде сәнді сәулетшілер Адам ағайындылары болды, олардың ішкі безендіру стилін ол соншалықты сәттілікпен еліктеді, олар 1773 жылы шыққан «Архитектурадағы еңбектер» кітабының кіріспесінде плагиатқа шағымданады. Көп жылдардан кейін Уайт өзі Джордж III-ке «Сэр Уильям Чемберстен кейін тұрақты сәулет болмағандығын» айтты – «ол Италиядан келгенде Адамдар бұзған қоғамдық дәмді тапты және оған сәйкес келуге міндетті болды». Уайттың классикалық жұмыстарының көп бөлігі, шын мәнінде, Адамның қарапайым стилімен, Коад тасымен жасалынған әшекейлермен және этрус стиліндегі медальондармен, оның бәсекелестерімен жұмыс істеген суретші Биажио Ребеккамен орындалған. Өмірінің соңына қарай ол және оның бауыры Самуил (оның немере інісі Льюиспен байланысты болуы керек) үй сәулетінің қатаң және талғампаз стилін дамытты, бұл Уайт стиліне тән. Бірақ Уайттың ертедегі еңбектерінің ішінде бірнешеуі (мысалы, Христос шіркеуінің қақпасы және Кобхамдағы кесене) Чемберстің азаматтық сәулет өнерінің сәндік бөлігі туралы трактатымен таныс екенін көрсетеді. Егер оған қандай да бір үлкен қоғамдық ғимаратты жобалау мүмкіндігі берілсе, ол өзін Чемберстің шынайы шәкірті ретінде көрсетуі мүмкін еді, бірақ оның үкіметтік сәулетші ретіндегі мансабы Наполеон соғыстарымен сәйкес келді, ал оның ерте қайтысы оны Джордж IV патшалығының қалалық жақсартуларына қатысудан айырды.
Wyatt spent six years in Italy, 1762–68, in company with Richard Bagot of Staffordshire, who was Secretary to Charles Compton, 7th Earl of Northampton's embassy to the Venetian Republic. In Venice, Wyatt studied with Antonio Visentini (1688–1782) as an architectural draughtsman and painter. In Rome he made measured drawings of the dome of St. Peter's Basilica, "being under the necessity of lying on his back on a ladder slung horizontally, without cradle or side rail, over a frightful void of 300 feet". Back in England, his selection as architect of the proposed Pantheon or "Winter Ranelagh" in Oxford Street, London, brought him almost unparalleled instant success. His brother Samuel was one of the principal promoters of the scheme, and it was doubtless due to him that the designs of a young and almost unknown architect were accepted by the committee. When the Pantheon was opened in 1772, their choice was at once endorsed by the fashionable public: Horace Walpole pronounced it to be "the most beautiful edifice in England". Externally it was unremarkable, but the classicising domed hall surrounded by galleried aisles and apsidal ends was something new in assembly rooms, and brought its architect immediate celebrity. The design was exhibited at the Royal Academy, private commissions followed, and at the age of 26 Wyatt found himself a fashionable domestic architect and on 27 August 1770 an Associate of the Royal Academy. His polished manners secured him friends as well as patrons among the great, and when it was rumoured that he was about to leave the country to become architect to Catherine II of Russia, a group of English noblemen is said to have offered him a retaining fee of £1,200 to remain in their service. His major neoclassical country houses include Heaton Hall near Manchester (1772), Heveningham Hall in Suffolk (circa 1788–99), and Castle Coole in Ireland, as well as Packington Hall, Staffordshire, the home of the Levett family for generations, and Dodington Park in Gloucestershire for the Codrington family. On 15 February 1785 Wyatt was elected an Academician of the Royal Academy, The death of Sir William Chambers brought him the post of Surveyor General and Comptroller of the Works in 1796. Wyatt was now the principal architect of the day, the recipient of more commissions than he could well fulfil. His widespread practice and the duties of his official posts left him little time to give proper attention to the individual needs of his clients. As early as 1790, when he was invited to submit designs for rebuilding St Chad's Church at Shrewsbury, he broke his engagements with such frequency that the committee "became at length offended, and addressed themselves to Mr. George Stewart". In 1804, Jeffry Wyatt told Farington that his uncle had lost "many great commissions" by such neglect. When approached by a new client, he would at first take the keenest interest in the commission, but when the work was about to begin he would lose interest in it and "employ himself upon trifling professional matters which others could do". His conduct of official business was no better than his treatment of his private clients, and there can be no doubt that it was Wyatt's irresponsible habits which led to the reorganization of the Board of Works after his death, as a result of which the Surveyor's office was placed in the hands of a political chief assisted by three "attached architects". Wyatt's work is not characterized by any markedly individual style. At the time he began practice the fashionable architects were the brothers Adam, whose style of interior decoration he proceeded to imitate with such success that they complained of plagiarism in the introduction to their Works in Architecture, which appeared in 1773. Many years later Wyatt himself told George III that "there had been no regular architecture since Sir William Chambers – that when he came from Italy he found the public taste corrupted by the Adams, and he was obliged to comply with it". Much of Wyatt's classical work is, in fact, in a chastened Adam manner with ornaments in Coade stone and Etruscan style medallions executed in many cases by the painter Biagio Rebecca, who was also employed by his rivals. It was not until towards the end of his life that he and his brother Samuel (with whom must be associated their nephew Lewis) developed the severe and fastidious style of domestic architecture which is characteristic of the Wyatt manner at its best. But among Wyatt's earlier works there are several (e. g., the Christ Church gateway and the mausoleum at Cobham) which show a familiarity with Chambers' Treatise on the Decorative Part of Civil Architecture. Had he been given the opportunity of designing some great public building, it is possible that he would have shown himself a true disciple of Chambers; but his career as a government architect coincided with the Napoleonic wars, and his premature death deprived him of participation in the metropolitan improvements of the reign of George IV.
Готика сәулеті
Осы арада Уайттың Роберт Адамға қарсылас ретіндегі беделі готикалық сәулетші ретіндегі даңқымен қалыңқып кетті. Кез келген грузин сәулетшісі уақыт-уақыт ортағасырлық стильде суреттер жасауға шақырылатын, ал Уайт бұл салада алғашқы болған жоқ. Дегенмен, оның ізашарлары ғимараттарының сыртқы көрінісін тек қамалдар мен тік терезелерді қосу арқылы готикалық стильде безендірсе, Уайт одан әрі барып, ортағасырлық сәулеттің көркемдік ерекшеліктерін толыққанды пайдаланды – бұл оның ғимараттарының силуетіне мұнаралар мен шпильдерді қосу және оларды жаттыққан топтау арқылы көрінді. Мысалы, оның Фонтилл аббаттығы (Уилтшир) және Эшридж (Гертфордшир) ғимараттарын атауға болады. Бұл үйлер көлемі жағынан шикі және көбінесе егжей-тегжейлі бөлшектерінде шеберлік танытпаса да, Англиядағы готикалық қайта жаңғырудың маңызды нысандарының бірі болып саналады. Өмірінде Уайт «осы елде готикалық сәулеттің ұзақ уақыттан бері ұмытылған сұлулығын қайта жаңғыртты» деген атаққа ие болды, бірақ оның готикалық жұмысының нағыз маңызы 18-ші ғасырдың ортасындағы рококо готикасы мен 19-шы ғасырдың басындағы нақты ортағасырлық стиль арасындағы қақтығысты азайтуға бағытталды. Солсбери, Дарем, Херефорд және Личфилд соборларындағы оның жұмысын Джон Картер «Архитектуралық инновацияларды іздеу» атты еңбегінде қатаң сынады. Картердің үздіксіз айыптауының нәтижесінде 1796 жылы Уайт Антикварлар қоғамының мүшесі болып сайлану мүмкіндігінен айырылды. Алайда, келесі жылы ол жүз жиырма үш дауыспен F.S.A. әрпін тағайындауға ие болды. Уайт 1785 жылы Корольдік академияның мүшесі болып сайланды және академия саясатына белсенді қатысты. 1803 жылы ол Академиктердің Бас Ассамблеясынан тәуелсіздігін жариялауға тырысқан Кеңестің құрамына кірді. Соның салдарынан туған келіспеушіліктер Бенджамин Уэстті келесі жылы президенттік лауазымынан кетуге мәжбүр етті, ал оның орнына Уайт сайланды.
Meanwhile, Wyatt's reputation as a rival to Robert Adam had been eclipsed by his celebrity as a Gothic architect. Every Georgian architect was called upon from time to time to produce designs in the medieval style, and Wyatt was by no means the first in the field. However, whereas his predecessors had merely Gothicized their elevations by the addition of battlements and pointed windows, Wyatt went further and exploited to the full the picturesque qualities of medieval architecture by irregular grouping and the addition of towers and spires to his silhouettes. Examples are his Fonthill Abbey (Wiltshire) and Ashridge (Hertfordshire); and although crude in scale and often unscholarly in detail, these houses are among the landmarks of the Gothic revival in England. In his lifetime Wyatt enjoyed the reputation of having "revived in this country the long forgotten beauties of Gothic architecture", but the real importance of his Gothic work lay in the manner in which it bridged the gap between the rococo Gothic of the mid 18th century and the serious medievalism of the early 19th century. His work on cathedrals at Salisbury, Durham, Hereford, and Lichfield was bitterly criticized by John Carter in his Pursuits of Architectural Innovation, and it was due in large measure to Carter's persistent denunciation that, in 1796, Wyatt failed to secure election as a Fellow of the Society of Antiquaries. In the following year, however, he was permitted to add F. S. A. to his name by a majority of one hundred and twenty three votes. Wyatt was elected to the Royal Academy in 1785, and took an active part in the politics of the Academy. In 1803 he was one of the members of the Council which attempted to assert its independence of the General Assembly of Academicians, and when the resultant dissensions led Benjamin West to resign the Presidency in the following year, it was Wyatt who was elected to take his place.
Сұлбалар
Уайттың сақталған түпнұсқа суреттерінің саны аз, бірақ RIBA кітапханасында оның Badger Hall, Fonthill Abbey, Downing College (Кембридж) және Ashridge Park үшін жасаған жобалары бар. Корольдік академияда Броклзби паркі мен Кобхем залындағы мавзолейлерге арналған суреттер сақталған. Слейн қамалының суреттері Ирландия Ұлттық кітапханасының Мюррей коллекциясында.
Few original drawings by Wyatt are known to be in existence: but in the RIBA library there are designs by him for Badger Hall, Fonthill Abbey, Downing College, Cambridge, and Ashridge Park. The Royal Academy has drawings for the mausoleums at Brocklesby Park and Cobham Hall. Those for Slane Castle are in the Murray Collection of the National Library of Ireland.
Портреттер
РИБА кітапханасында бір портрет бар, ал Джордж Дэнстің қаламмен салған портреті Корольдік академия кітапханасында сақталады. Ұлттық портрет галереясында Джон Чарльз Феликс Росси жасаған Уайттың қоладан құйылған бюсті бар.
There is a portrait in the RIBA library, and a pencil portrait by George Dance is in the Library of the Royal Academy. The National Portrait Gallery has a bronze bust of Wyatt by John Charles Felix Rossi.