Қантты ұшушыл тышқан (Qanttı uşuşıl tısqan)

Кіріспе

жануар
Австралиялық торсықты жануарлар түрі

Сипаттамасы: Қант планерлері иіс пен шырыштан алынған күрделі көмірсуларды қорытуға көмектесетін үлкейтілген қабынуға ие. Өсімдіктерден шырын немесе иіс алу үшін қант планерлері ағаштардың қабығын жұлып алады немесе сақталған сұйықтықты алу үшін тістерімен тесіктер ашады. Гүл тозаңы олардың тамақтануының үлкен бөлігін құрауы мүмкін, сондықтан қант планерлері Банксия түрлерінің маңызды тозаңдаушылары болуы мүмкін.

Көбею

Көптеген сумкалы жануарлар сияқты, әйел қант планерлерінің екі жұмыртқасы мен екі жатыры бар; олар полиэстросты, яғни жылына бірнеше рет жыныстық қызуға түсе алады. Жыныстық жетілу жасы еркектер мен әйелдер арасында сәл өзгеше болады. Еркектер 4-12 айлық шамасында жетіледі, ал әйелдерге 8-12 ай қажет. Табиғатта қант планерлері климаттық және орталық жағдайларға байланысты жылына бір-екі рет көбейеді, ал тұтқындықта тұрақты өмірлік жағдайлар мен дұрыс тамақтанудың арқасында жылына бірнеше рет көбейе алады. Балапандардың иық белдеуінде туылғаннан кейін көп ұзамай жоғалатын үздіксіз шеміршек доғасы болады; бұл алдыңғы аяқтарды қолдап, қапқа өрмелеуге көмектеседі. Жастар туылғаннан кейін 60 күн бойы қаптың ішінде толығымен болады, осы кезде сүт бездері дамудың қалған кезеңінде қоректендіреді. Австралияның оңтүстік-шығысында көбею маусымдық болып табылады, жастар тек қыс және көктем айларында (маусымнан қарашаға дейін) туылады.

Әлеуметтік үйлесім

Шәкәрлі желкендер өте әлеуметтік жануарлар. Олар жетіге дейін ересек жекеден тұратын отбасылық топтарда немесе колонияларда өмір сүреді, сондай-ақ ағымдағы маусымның жас өсімдіктері де болады. Әрбір топта төрт жас санаты болуы мүмкін, бірақ кейбір шәкәрлі желкендер топқа жатпай, жалғыз өмір сүреді. Территория мен топ мүшелері сілекеймен және еркек желкендердің маңдайы мен кеудесіндегі арнайы бездерден шығатын иіспен белгіленеді. Тиісті иіс белгісі жоқ болған жағдайларда бөгеткерлер күшпен қуылды. Әрбір колония шамамен аумақты қорғайды, онда эвкалипт ағаштары негізгі тамақ көзі болып табылады. Шәкәрлі желкендер – ата-аналық күтімді көрсететін сүтқоректілердің сирек түрлерінің бірі. Әлеуметтік қауымдастықтағы ең үлкен кодоминантты еркек жоғары деңгейдегі ата-аналық күтімді көрсетеді, себебі оның әлеуметтік статусының арқасында ол кез келген баланың әкесі болуы мүмкін. Балалардың тірі қалу мүмкіндігі жоғарылайды, себебі екі ата-ана да күтім көрсетсе, балаларға көбірек көңіл бөлінеді. Дегенмен, соңғы 200 жылда Австралияда табиғи ортаның жоғалуына қарамастан, ол бейімделгіш және қалған бұталардың кішкентай участаларында өмір сүре алады, әсіресе үлкен кесілген жерлерді басып өтудің қажеті болмаса. Шәкәрлі желкендер бір гектарға 3-5 қуысты ағаш қалған жағдайда, орташа селективті кесілген ормандарда да сақталуы мүмкін. Қазіргі уақытта ортаның жоғалуымен қауіп төніп тұрған жоқ, бірақ шәкәрлі желкендердің азық іздеу және жыртқыштардан қашу қабілеті жоғары жарық ластануы бар жерлерде төмендеуі мүмкін. Австралиядағы қорғау шаралары федералдық, штаттық және жергілікті деңгейлерде жүзеге асырылады, онда шәкәрлі желкендер тума түр ретінде қорғалады. Австралиядағы орталық қорғау заңы – 1999 жылғы Қоршаған ортаны қорғау және биологиялық әртүрлілікті сақтау туралы заң (EPBC Act). 1974 жылғы Ұлттық парктері мен жабайы табиғат туралы заң Оңтүстік Австралия штатындағы қорғау заңдарының мысалы болып табылады, онда рұқсатсыз бір шәкәрлі желкенді (ғана) ұстау заңды, егер ол рұқсат берілген көзден заңды түрде алынса. Бірден көп желкенді алу немесе иелену үшін, немесе егер біреу өз иелігіндегі кез келген желкенді сатқысы келсе немесе сыйға бергісі келсе, рұқсат алу қажет. Рұқсатсыз жабайы шәкәрлі желкендерді аулау немесе сату заңсыз.

Sugar gliders are highly social animals. They live in family groups or colonies consisting of up to seven adults, plus the current season's young. Up to four age classes may exist within each group, although some sugar gliders are solitary, not belonging to a group. Territory and members of the group are marked with saliva and a scent produced by separate glands on the forehead and chest of male gliders. Intruders who lack the appropriate scent marking are expelled violently. Each colony defends a territory of about where eucalyptus trees provide a staple food source. Sugar gliders are one of the few species of mammals that exhibit male parental care. The oldest codominant male in a social community shows a high level of parental care, as he is the probable father of any offspring due to his social status. This paternal care evolved in sugar gliders as young are more likely to survive when parental investment is provided by both parents. However, despite the loss of natural habitat in Australia over the last 200 years, it is adaptable and capable of living in small patches of remnant bush, particularly if it does not have to cross large expanses of cleared land to reach them. Sugar gliders may persist in areas that have undergone mild moderate selective logging, as long as three to five hollow bearing trees are retained per hectare. Although not currently threatened by habitat loss, the ability of sugar gliders to forage and avoid predators successfully may be decreased in areas of high light pollution. Conservation in Australia is enacted at the federal, state and local levels, where sugar gliders are protected as a native species. The central conservation law in Australia is the Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 (EPBC Act). The National Parks and Wildlife Act 1974 is an example of conservation law in the state of South Australia, where it is legal to keep (only) one sugar glider without a permit, provided it was acquired legally from a source with a permit. A permit is required to obtain or possess more than one glider, or if one wants to sell or give away any glider in their possession. It is illegal to capture or sell wild sugar gliders without a permit.

Тұтқында

Тұтқында ұсталатын қант жолғары (sugar glider) жеткілікті тамақпен қамтамасыз етілмесе, кальций тапшылығына ұшырауы мүмкін. Тамақта кальцийдің жетіспеуі денеде кальцийді сүйектерден шығаруға себеп болады, бұл ең алдымен артқы аяқтарда байқалатын дисфункцияға әкеледі. Гипокальциемияны, кейде артқы аяқтардың параличі (HLP) деп те аталатынын, алдын алу үшін кальций мен фосфордың арақатынасы 2:1 болуы керек. Олардың рационында 50% жәндіктер (ішектеріне қоректік заттар қосылған) немесе басқа да ақуыз көздері, 25% жемістер және 25% көкөністер болуы тиіс. Ең танымал рациондардың кейбіреулері – Бурбонның өңделген Лидбетер (BML), жоғары ақуызды Wombaroo (HPW) және Лидбетер қоспасы (LBM) бар түрлі кальцийге бай рациондар. Темірдің жиналуы (гемохроматоз) – тұтқында ұсталатын жолғарыларда кездесетін тағы бір тамақтану мәселесі, егер ерте диагностикаланбаса және емделмесе, өлімге әкелуі мүмкін. Бұл өте әлеуметтік жануарларға, әсіресе жеке ұсталатындарға көп көңіл көрсету және олардың тұратын ортасын байыту қажет. Әлеуметтік өзара әрекеттесудің жеткіліксіздігі депрессияға және мінез-құлық бұзылыстарына, мысалы, тәбет жоғалтуға, тітіркенуге және өзін-өзі жарақаттауға алып келуі мүмкін.

Үй жануарлары ретінде

Бірнеше елде қант планер (немесе бұрын қант планер деп есептелген) экзотикалық үй жануары ретінде танымал және кейде оны қалташа үй жануары деп атайды. Австралияда, Австралияның ең ірі жабайы табиғатты қалпына келтіру ұйымы (WIRES) жергілікті жануарларды үй жануары ретінде ұстауға қарсы тұрады, сондай-ақ Австралияның жабайы табиғатты қорғау ұйымдары жануарлардың қамын ойлау тәуекелдеріне қатысты алаңдаушылық білдіреді, оларға немқұрайлылық, қатыгездік және тастап кету жатады. Австралияда қант планерлерін Виктория, Оңтүстік Австралия және Солтүстік территорияда ұстауға рұқсат етіледі. Дегенмен, Батыс Австралия, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия астаналық аумағы, Квинсленд немесе Тасманияда оларды үй жануары ретінде ұстауға рұқсат жоқ. ДНК талдауы көрсеткендей, "АҚШ-тың (қант) планер популяциясы Батыс Папуа, Индонезиядан шыққан, Папуа-Жаңа Гвинея немесе Австралия сияқты басқа жерлерден заңсыз жиналған емес". Батыс Папуа планерлері алдын ала Krefft планерлері ретінде жіктеліп, болашақта өзгертілуі мүмкін екенін ескерсек, АҚШ-та ұсталатын тұтқынға алынған планерлердің Krefft планерлері екенін, қант планерлері емес екенін көрсетеді.