Көліктер колоннасы және олардың қорғалуы

Кіріспе

Көлік құралдарының бірлескен тобы

Ұйымдастырылған, жеке-жеке көлік құралдарының бірлескен тобы.

Конвой – өзара қолдау және қорғау мақсатымен бірге жүретін көлік құралдарының (әдетте автокөліктер немесе кемелер) тобы. Конвойлер көбінесе қарулы қорғаумен ұйымдастырылады және бөлім ішіндегі бірлікті сақтауға көмектеседі. Олар сондай-ақ әскери емес жағдайларда, мысалы, қашық аудандардан өтетін кезде де қолданылуы мүмкін.

Сапардың жасы

Әскери-теңіз конвойы ғасырлар бойы қолданылып келеді, 12 ғасырдан бастап әскери теңіз қорғауымен жүзген сауда кемелерінің мысалдары бар. Ұйымдастырылған теңіз конвойларын пайдалану кемелерді мамандандырылған топтарға бөлу және ұлттық теңіз күштері құрылған кезде басталды. 18 ғасырдың соңындағы Француз революциялық соғыстарына дейін, теңіз қарақшылары мен пираттарға қарсы тиімді конвой тактикасы әзірленді. Кейбір конвойлерде бірнеше жүз сауда кемесі болар еді. Ең ұзақ сақталған конвой жүйесі – 1520 жылдан 1790 жылға дейін жүзіп келген испан қазына флоты. Сауда кемелері жеке жүзгенде, пираттар кеме жолында шарлап, өтіп бара жатқан кемелерді тонауға мүмкіндік алатын. Конвоймен жүзген кемелерді табу әлдеқайда қиын болды: конвойды бір кеме табу сияқты қиын еді. Тіпті пират конвойді тауып, жел жағдайы шабуылға қолайлы болған жағдайда да, қалғандары қашып кетпес бұрын тек бірнеше кемелерді ғана тоналай алатын, ал шағын әскери кемелер тобы оны оңай тоқтатуға қабілетті еді. Конвой жүйесінің тиімділігінің нәтижесінде, конвоймен жүзген кемелерге соғыс кезеңіндегі сақтандыру төлемдері үнемі төмен болды. Конвой міндеті сүйемелдеуші әскери кемелерді Солтүстік Атлантиканың кейде қауіпті жағдайларына да ұшыратады, көрінетін жетістіктер (мысалы, суасты қайықтарының шабуылын тойтару) сирек кездеседі.

Атлантика

Британдықтар конвой жүйесін қабылдады, бастапқыда ерікті, ал кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыс жарияланған сәттен бастап барлық сауда кемелері үшін міндетті болды. Әр конвойда 30-дан 70-ке дейін кеме болды, олардың басым көпшілігі қарусыз сауда кемелері еді. Канадалық, кейін американдықтардың көмегі Британияның соғыс күшін жалғастыруы үшін өте маңызды болды. Атлантика шайқасы ұзақ күрес болды, себебі немістер конвойға қарсы тактиканы, ал британдықтар немістерді тежеу үшін қарсы тактиканы әзірледі. Қарулы соғыс кемесінің конвойға қарсы қабілеті HX 84 конвойының тағдырымен айқын көрсетілді. 1940 жылдың 5 қарашасында конвойды неміс ауыр крейсері «Адмирал Шер» кездестірді. «Мейден», «Тревелард» және «Кенбаме Хед» жылдам қиратылды, ал «Биверфорд» және «Фресно Сити» кейін құлады. Тек қарулы сауда крейсері мен «Биверфорд» жүк кемесінің «Шерді» тоқтату үшін жасаған құрбандықтары, сондай-ақ нашар жарық жағдайы конвойдың қалған бөлігіне қашып кетуге мүмкіндік берді. Конвойді қорғаудағы линкордың тиімділігі 1941 жылдың 8 ақпанында Солтүстік Атлантикада шығысқа қарай бағыт алған британдық конвойға (HX 106, 41 кемеден тұрды) кездескен «Шарнхорст» және «Гнейзенау» неміс жеңіл линкорлары (кейбіреулер оларды шайқас крейсерлері деп атайды) кезінде көрсетілді. Неміс әскерлері конвойды сүйемелдеп келе жатқан баяу, бірақ жақсы қорғалған соғыс кемесін байқағанда, оның қаруынан зақымдану қаупінен қорқып, оқиға орнынан қашып кетті. Конвойға қатысқан кемелердің көп саны және ұрыстардың жиілігі тактиканы бағалау үшін статистикалық әдістерді қолдануға мүмкіндік берді – соғыста операциялық зерттеулерді ерте пайдалану. Екінші дүниежүзілік соғысқа тікелей қатысудан бұрын АҚШ Солтүстік Атлант мұхитында британдықтармен бірге конвойларда белсенді түрде қатысып, негізінен Исландиядағы британдық іс-шараларын қолдады. Германия АҚШ-қа соғыс жариялағаннан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері Американың шығыс жағалауында конвойларды ұйымдастырмау туралы шешім қабылдады. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы Эрнест Кинг британдықтардың осы мәселе бойынша берген кеңестерін елемеді, өйткені ол мансабының басында Корольдік теңіз күштері туралы жаман пікір қалыптастырған. Нәтижесінде, U-кеме экипаждары бұл кезде «Екінші бақытты уақыт» деп атады, ол конвойлар енгізілгенге дейін аяқталмады. 1990 жылдары бұл конвойлар Батыс Еуропадан бұрынғы Югославия елдеріне, әсіресе Босния мен Косовоға соғыс салдарымен күресу үшін жиі саяхаттай бастады. Олар сондай-ақ, батыс еуропалық стандарттар бойынша жетімдер үйлері сияқты мекемелердегі күтім деңгейі төмен деп саналатын Румыния сияқты елдерге де барады; сондай-ақ басқа апаттар салдарынан туындаған проблемаларды шешу үшін, мысалы, Беларусь пен Украинадағы Чернобыль апатынан кейін. Конвойлардың болуының бір себебі – Батыс Еуропаның тұрақты және бай елдері мен Шығыс Еуропаның мұқтаж аймақтары арасындағы салыстырмалы түрде аз географиялық қашықтықтар, ал кейбір жағдайларда Солтүстік Африка және тіпті Ирак. Олар көбінесе негізделген, өйткені олар жалпы жүк тасымалына қарағанда тікелей тиімділігі төмен болса да, шағын топтардың көп санын қолдауға баса назар аударады және Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты көпұлттық ұйымдардан мүлдем ерекшеленеді.

The British adopted a convoy system, initially voluntary and later compulsory for almost all merchant ships, the moment that World War II was declared. Each convoy consisted of between 30 and 70 mostly unarmed merchant ships. Canadian, and later American, supplies were vital for Britain to continue its war effort. The course of the Battle of the Atlantic was a long struggle as the Germans developed anti convoy tactics and the British developed counter tactics to thwart the Germans. The capability of a heavily armed warship against a convoy was dramatically illustrated by the fate of Convoy HX 84. On November 5, 1940, the German heavy cruiser German cruiser Admiral Scheer encountered the convoy. Maiden, Trewellard, and Kenbame Head were quickly destroyed, and Beaverford and Fresno City falling afterwards. Only the sacrifices of the armed merchant cruiser and the freighter Beaverford to stall the Scheer, in addition to failing light, allowed the rest of the convoy to escape. The deterrence value of a battleship in protecting a convoy was also dramatically illustrated when the German light battleships (referred by some as battlecruisers) German battleship Scharnhorst and German battleship Gneisenau, mounting guns, came upon an eastbound British convoy (HX 106, with 41 ships) in the North Atlantic on February 8, 1941. When the Germans detected the slow but well protected battleship escorting the convoy, they fled the scene rather than risk damage from her guns. The enormous number of vessels involved and the frequency of engagements meant that statistical techniques could be applied to evaluate tactics: an early use of operational research in war. Prior to overt participation in World War II, the US was actively engaged in convoys with the British in the North Atlantic Ocean, primarily supporting British activities in Iceland. After Germany declared war on the US, the US Navy decided not to organize convoys on the American eastern seaboard. US Fleet Admiral Ernest King ignored advice on this subject from the British, as he had formed a poor opinion of the Royal Navy early in his career. The result was what the U boat crews called their Second Happy Time, which did not end until convoys were introduced. In the 1990s these convoys became common traveling from Western Europe to countries of the former Yugoslavia, in particular Bosnia and Kosovo, to deal with the aftermath of the wars there. They also travel to countries where standards of care in institutions such as orphanages are considered low by Western European standards, such as Romania; and where other disasters have led to problems, such as around the Chernobyl disaster in Belarus and Ukraine. The convoys are made possible partly by the relatively small geographic distances between the stable and affluent countries of Western Europe, and the areas of need in Eastern Europe and, in a few cases, North Africa and even Iraq. They are often justified because although less directly cost effective than mass freight transport, they emphasise the support of large numbers of small groups, and are quite distinct from multinational organisations such as United Nations humanitarian efforts.

Жүк тасымалдаушылар конвойы

Жартылай тіркемелі жүк көліктері мен/немесе бензин құюшы танкерлерден тұратын жүк көліктерінің конвойы әскери конвойға қарағанда керуенге көбірек ұқсайды. Жүк көліктерінің конвойы АҚШ-тың 55 миль/сағат жылдамдық шектеуінің және 18 дөңгелекті көліктердің жылдамдық бақылауына түсудің нәтижесінде пайда болды. Көбінесе жүк көліктерінің жүргізушілері қатаң кестеге бағынуға тиіс болғандықтан, уақытында жетіп алу үшін белгіленген жылдамдықтан жоғары жылдамдықпен жүруге мәжбүр болды. Конвойлер бірнеше жүк көлігі бірге жоғары жылдамдықпен жүру үшін құрылды, себебі олар жылдамдық бақылауынан өткен жағдайда полиция конвойдағы бір ғана көлікті тоқтата алады деп есептеді. Тас жолда жүргенде конвойлер отынды үнемдеу үшін, алдыңғы көліктің соңынан жүру арқылы да пайдалы. 1975 жылғы осы аттас әннен шабыттанған "Конвой" фильмі жүк көліктерінің жүргізушілері арасындағы әріптестікті көрсетеді, онда CB радио мәдениеті жүк көліктерінің конвойда жүруіне ынталандырады. Жүк көліктерінің конвойлері кейде қаржы жинау, қайырымдылық немесе жарнамалық мақсаттар үшін ұйымдастырылады. Олар сондай-ақ наразылық білдірудің бір түрі ретінде қолданылуы мүмкін, мысалы, 2022 жылғы Канададағы конвойлық наразылық.

Конвойдың арнайы құқықтары

Бірнеше еуропалық елдің (Норвегия, Италия, Грекия, Нидерланды, Германия, Австрия, Швейцария, және мүмкін басқалары) жол ережелерінде белгіленген конвойларға арналған ерекше құқықтар қарастырылған. Олар бір көлік құралы ретінде қарастырылуы тиіс. Конвойдың алдыңғы көлігі қиылыстан өткеннен кейін, қалғандары да кез келген тоқтаусыз өте алады. Басқа жол пайдаланушылар конвойды озуға тырысса, олардың қатарға араласуына рұқсат етілмейді. Осы құқықтарды қолдану үшін сот шешімдерінде анық және біркелкі белгіленуі талап етіледі. Мұндай конвойларды пайдалану үшін әдетте арнайы рұқсат қажет, бірақ төтенше және катастрофалық жағдайларда ерекшеліктер бар. Көбінесе, конвойлар NATO конвойларында қолданылатын белгілеу стилімен жұмыс істейді: STANAG 2154 белгілеуі және STANAG-тің B қосымшасында тізілген елдік ерекшеліктер. Суық соғыс кезінде, көптеген әскери жаттығулардың болуына байланысты, әскерилер конвой құқықтарын ең көп пайдаланған. Бүгінде, ірі су тасқыны сияқты апаттар көптеген белгіленген конвойларды жолға шығаруы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыстың бомбаларын залалсыздандыру үшін жүргізілетін ірі эвакуациялар – бұл конвой құқықтарымен үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) бөлімдерін тасымалдаудың тағы бір жиі кездесетін себебі.

Дауыл конвойы

Норвегияда қыс мезгілінде ауа райы көліктердің өздігінен жүруіне мүмкіндік бермейтін жағдайларда "конвой жүргізу" (kolonnekjøring) қолданылады. Конвой жүргізу, әсіресе тау жолдарында, қар тазалағыш машиналардың артындағы жолды қатты желдің қармен тез толтыруы себебімен басталады. Әр конвойға шектеулі мөлшерде көлік жіберіледі және конвой жетекшісінің жүруге жарамсыз көліктерді қабылдамауға құқығы бар. Дауылды конвойлерде бірнеше көліктің соқтығысу қаупі жоғары. Қарлы бораны кезінде 7-жол арқылы Hardangervidda асуында конвой жүргізу тәжірибесі бар. Е134 жолында ауа райы нашар болғанда, ең биік және қоршалған учаскелерде конвой қолданылуы мүмкін. Еуропалық E6 бағытындағы Солтфеллет асуында желдің жылдамдығы 15–20 м/с-тан (күшті жел) асып кеткенде қысқы жағдайда конвой жүргізу жиі қолданылады. 1990 жылғы қыста Солтфеллетте шамамен 500 сағат бойы конвой жүргізілді.

Негізгі дереккөздер

Коннор, Гай және Джеффри Л. Патрик. "Бірінші дүниежүзілік соғыста конвой міндетінде: "Индианалық Гай Коннордың күнделігі". "Индиана тарих журналы" (1993). онлайн.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Эдвардс, Бернард. Ресейге жол: Арктикалық конвойлер 1942 (Лео Купер Кітаптары, 2002)
Форчик, Роберт. Fw 200 Condor және Атлант конвойі, 1941–1943 (Osprey Publishing, 2010)
Хаг, Арнольд. Одақтас конвой жүйесі, 1939–1945: Ұйымдастырылуы, қорғанысы және операциясы (Naval Institute Press, 2000)
Каплан, Филипп және Джек Кэрри. Конвой: 1939–1945 жылдары соғыстағы саудагер теңізшілер (Aurum Press, 1998)
Миддлбрук, Мартин. Конвой: SC. 122 және HX. 229 конвойлері үшін шайқас (Allen Lane, 1976)
Милнер, Марк. "Конвой эскорттары: 1939–1943 жылдардағы Канада Корольдік Әскери-теңіз флотының тактикасы, технологиясы және жаңарулары." Әскери істер: Әскери тарих журналы, теория және технологияны қоса алғанда (1984): 19–25.
О'Хара, Винсент П. Қауіпті жол: Мальта және 1942 жылғы маусымдағы конвой шайқастары (Индиана университетінің баспасы, 2012)
Смит, Питер Чарльз. Арктикалық жеңіс: PQ 18 конвойінің тарихы (Kimber, 1975)
Винтон, Джон. Конвой, Теңіз саудасының қорғанысы 1890–1990, 1983.

Ресми тарихы

АҚШ Флотинің Бас Саясаты, "Конвой және Бағыттар". Вашингтон, 1945 жыл. 147 бет, онлайн.