Кіріспе

Echidnas (/ˈɪkɪdnəz/) сүтқоректілер отряды, кейде тікенді қарақұмыршалар деп те аталады, Австралия және Жаңа Гвинеяда тіршілік ететін Tachyglossidae (/tækiˈɡlɒsɪdiː/) туысына жататын монотремалар (жұмыртқа салатын сүтқоректілер). Эхиднаның қазіргі кезде кездесетін төрт түрі мен платипус – жұмыртқа салатын жалғыз тірі сүтқоректілер және Монотремата отрядының жалғыз сақталған мүшелері.

Физикалық сипаттамалары

Эхидналар – орташа мөлшердегі, жалғыз тіршілік ететін, қалың түк пен тікендермен жабылған сүтқоректі жануарлар. Бұл жағынан олар құртқа ұқсас, құрттың мүсінде 40 000 электрорецептор болады, бірақ ұзын мүсікті эхиднада бар болғаны 2 000 электрорецептор бар, ал құрғақ ортада тіршілік ететін қысқа мүсікті эхиднаның мұрын ұшында 400-ден аспайды. Эхиднаның еуропалықтар жасаған алғашқы суретін Уильям Блайдың екінші нан жемісі сапары кезінде Тасманиядағы Әдемиет шығанағында үшінші лейтенант Джордж Тобин салған.

Диета

Қысқа мүңкілі экхиднаның рационы көбінесе құмырсқалар мен термитттерден құралады, ал Zaglossus (ұзын мүңкілі) түрлері әдетте құрттар мен жәндік дернәсілдерін жейді. Эхидналардың нәжісі ұзын және цилиндр пішіндес; олар көбінесе сындырылған, дөңгелек емес және негізінен топырақ пен құмырсқа үйіндісінің материалдарынан тұрады.

Тіршілік ету ортасы

Эхидналар экстремалды температураға төзбейді; олар қатыгез ауа-райынан үңгірлер мен жартастардың жарықтарында паналады. Эхидналар орман және тоғайларда кездеседі, өсімдіктердің, тамырлардың немесе қоқыс үйінділерінің астында жасырынады. Кейде олар қоян мен вомбат сияқты жануарлардың (тасталып қалған және пайдаланылып жатқан) қуыстарын пайдаланады. Әрбір эхиднаның аумағы үлкен және өзара жабысады. Төмен метаболизмі және оған байланысты стресске төзімділігінің арқасында эхидналар өз мөлшеріне қарағанда ұзақ өмір сүреді; тұтқындағы эхиднаның тіркелген ең ұзақ өмір сүру мерзімі 50 жыл, ал жабайыда 45 жасқа жететіні туралы айтылымдар бар. Бұрынғы зерттеулерге қайшы, эхидналар REM ұйқысына енеді, бірақ тек 25°C (77°F) температурада ғана. 15°C (59°F) және 28°C (82°F) төмен немесе жоғары температурада REM ұйқысы тоқтатылады және ұзаққа созылады. Жұмыртқадан шыққанда, жас эхидна жұмсақ қабығын рептилияға ұқсайтын жұмыртқа тісімен жарып шығарады. Жұмыртқадан шығу 10 күндік жүктіліктен кейін жүзеге асады; жас эхидна, туған кезде дерлік личинка және ұрық сияқты болады, содан кейін екі сүт безінен (монотремаларда сопақшалар жоқ) сүт сорып, 45-тен 55 күнге дейін қапшықта қалады. Жұптасу кезінде бір жақтың бастары "өшіріліп", өлшемдері өспейді; қалған екеуі ұрықты әйелдің екі тармақталған көбелек жолына жіберу үшін қолданылады. Әр жұптасқан сайын, олар екеу-екеулеп бастарды ауыстырады. Бұл әйелде овуляцияны қозғау үшін қолданылуы мүмкін. Эхиднаны табиғи ортасында зерттеу қиын, және олар тұтқында жұптасуға қызығушылық танытпайды. 2007 жылға дейін ешкім эхиднаның шәует сұйығын шығаратынын көрген емес. Бұрын да шәует сұйығының үлгілерін алу үшін эхиднаны электрлік стимуляция арқылы шәует сұйығын шығаруға мәжбүрлеуге тырысқан, бірақ бұл тек қана пенистің ісінуіне әкелген. Генетикалық зерттеулердің көпшілігі (әсіресе ядролық гендердің) палеонтологиялық деректермен сәйкес келеді, бірақ митохондриялық ДНК сияқты басқа да дәлелдер сәл өзгеше деректер береді. Молекулалық сағат деректері эхидналардың 19 мен 48 миллион жыл бұрын платипустардан бөлінгенін көрсетеді, сондықтан 112,5 миллион жыл бұрын табылған платипусқа ұқсас қазбалар қазіргі платипустардың жақын туыстары емес, ал базальды формаларды көрсетеді.

Тамақ ретінде

Батыс Арнем жеріндегі (Австралия) Куньюинку халқы эхиднаны нгаррбек деп атайды және оны бағалы тағам және "жақсы дәрі" деп санайды, - деп атап өтті пастор Питерсон Нганджмирра. Эхиднаны түнде аулайды, ішегін шығарып, ыстық тастар мен мандак (Persoonia falcata) жапырақтарымен толтырады. Ларакия ақсақалдары Уна Томпсон мен Стефани Томпсон Нганджмирраның сөзіне сүйенсек, эхиднаны қолға түсіргеннен кейін, оны қалың білезіктей білегіне бекітіп алып жүреді.

Танымал мәдениетте

Австралияның бес центтік монетасының арт жағында эхидна суреті бейнеленген. Милли есімді эхидна 2000 жылғы Сиднейде өткен жазғы Олимпиада ойындарының үш ресми талисманының бірі болды. Sonic the Hedgehog франшизасында адам кейпіндегі эхидналар тайпасы бар, олардың ең белгілісі – Knuckles.